Tychowo - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w powiecie białogardzkim. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o nazwie Tychowo.

Tychowo (niem. Groß Tychow) – miasto w północnej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy Tychowo. Położone na pograniczu Pojezierza Drawskiego i Równiny Białogardzkiej, w zlewni strugi Liśnicy.

Tryptyk – typ nastawy ołtarzowej składający się z części środkowej oraz dwóch bocznych skrzydeł. Skrzydła są zwykle osadzone na zawiasach i ruchome, tak, że mogą się zamykać, zasłaniając część środkową. Nazwa tryptyk odnosi się także do (nawiązujących kształtem do ołtarza) obrazów malarskich i płaskorzeźb, składających się z trzech części, które zazwyczaj można składać.
Wieś placowa, owalnica, oblicówka, rozbudowana okolnica - typ wsi budowanej wokół okrągłego placu, zwarte zabudowania tworzą zamknięty pierścień z jednym lub dwoma wejściami do wsi. Plac zabudowany, ale wyłącznie funkcjami wspólnymi dla wszystkich mieszkańców, jak staw, cmentarz, kościół. Często z jednej strony wejścia brama, a z drugiej kościół.

Według danych na dzień 31 grudnia 2011 roku Tychowo miało 2.460 mieszkańców.

Położenie

Miasto na bazie wsi o charakterze owalnicy, przy linii kolejowej nr 404 Szczecinek - Kołobrzeg, leży ok. 22 km od Białogardu, ok. 35 km od Koszalina, ok. 26 km od Połczyna-Zdroju i ok. 26 km od Bobolic, na skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 167 z drogą wojewódzką nr 169. Przy głównej ulicy znajdują się kamienice z XIX wieku.

Powiat białogardzki – powiat w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Białogard.
Magnolia drzewiasta (Magnolia acuminata (L.) L.) – gatunek drzewa należący do rodziny magnoliowatych. Magnolia ta rośnie w Ameryce Północnej (we wschodnich stanach USA). Sprowadzona została do Europy na początku XVIII wieku. W Polsce jest czasami sadzona, jako roślina ozdobna. Przez skrzyżowanie tej magnolii z magnolią nagą (M. denudata) otrzymano magnolię brooklińską mającą piękne cytrynowożółte kwiaty. Wyhodowano również mieszańce tej magnolii z magnolią purpurową (M. liliflora) , czyli magnolię pośrednią oraz krzyżówkę z magnolią gwiaździstą (M. stellata).

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,10 km².

Historia

Pałac przed 1939

Pierwsze wzmianki pojawiają się w dokumentach z połowy XIII wieku, jest to miejscowość o słowiańskim, wczesnośredniowiecznym rodowodzie.. Początkowo był to majątek rycerski należący do dwóch rodów (lenno starego pomorskiego rodu Kleszczów, zgermanizowanego na von Kleist, wzmiankowany w 1477 r.) i częściowo von Versen (wzmianka z 1523 r.) Z czasem von Kleist stali się jedynymi właścicielami majątku Tychowo. Na początku XIX wieku posiadłość przeszła w inne ręce, po czym została odkupiona przez przedstawicieli innej linii rodu von Kleist, noszącej nazwisko von Kleist-Retzow. Rodzina von Kleist-Retzow była w posiadaniu majątku do końca II wojny światowej. Tychowo liczyło wtedy około 2000 mieszkańców.

Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.
Województwo koszalińskie powstało z podziału województwa szczecińskiego po reformie administracyjnej w 1950 r. Według danych z 1950 blisko 25% sposród Polaków przesiedlonych na teren ówczesnego województwa po II wojnie światowej stanowili Kresowianie. Województwo o powierzchni 17 774 km² (10 miejsce) i ludności w 1972 r. 774 000 mieszkańców obejmowało część wschodnią obecnego województwa zachodniopomorskiego, zachodnią część pomorskiego oraz północny fragment wielkopolskiego. W 1967 r. podzielone było na 12 powiatów ziemskich oraz 2 grodzkie (Koszalin i Słupsk). Siedzibami powiatów ziemskich były: Białogard, Bytów, Człuchów, Drawsko Pomorskie, Kołobrzeg, Koszalin, Miastko, Sławno, Słupsk, Szczecinek, Wałcz i Złotów. Graniczyło z 4 województwami: od zachodu ze szczecińskim, od południa z poznańskim, od południowego wschodu z bydgoskim oraz od wschodu z gdańskim.

Tychowo pałac w 1960

Po wojnie majątek upaństwowiono, stał się własnością PGR. W latach 70. XX wieku rozebrano ocalały po ostatniej wojnie, a zdewastowany w latach 50. i na początku lat 60. pałac rodziny von Kleist.

W latach 1975-1998 należało do woj. koszalińskiego.

1 stycznia 2010 roku Tychowo uzyskało status miasta. Tego samego dnia zostało zniesione "Sołectwo Tychowo", w którego skład wchodziła także osada Dobrochy.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Krypta — podziemna część budynku kościoła. Spełnia funkcje pochówkowe, a w kościołach wczesnośredniowiecznych była również miejscem przechowywania i eksponowania relikwii świętych.

Architektura

Zabytki chronione prawem:

kościół pw. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych murowany, szachulcowy z XV/XIX wieku, nr rej. 116 z dnia 30 października 1956 r. Najstarszy kościół gminy. Kościół parafialny, należący do dekanatu Białogard, diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej. Kościół murowany z kamienia polnego zbudowany na przełomie XV/XVI wieku, w XVIII wieku przedłużono nawę konstrukcją szachulcową. Ufundowany prawdopodobnie przez dwie rodziny: von Kleist i von Versen. W szachulcowej wieży z 1830, u góry dzwon z XVI wieku, a na dole drewniany ołtarz szafkowy głoszący Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny.

tryptyk, krucyfiks i tablica nagrobna

Tryptyk wykonany z drewna, w predelli herb rodziny von Kleist.Ołtarz przeniesiony w 1976r z kościółka filialnego w Starym Dębnie. Na południowej ścianie wisi barokowy krucyfiks z XVIII wieku – wykonał go bliżej nieznany rzeźbiarz ludowy. W bocznej kaplicy znajduje się duża eliptyczna tablica nagrobna Elizabeth Zeidler – prawdopodobnie żony pastora - z 1679 r., wykonana z drewna, malowana temperowymi farbami. Organy wykonane w 1936 r. przez "Reinhold Heinze Kołobrzeg - Stralsund", przebudowano w 1969 r. W krypcie ok. osiem trumien, ale brak jakiejkolwiek dokumentacji wyjaśniającej kto w nich spoczywa. Wejście do krypty jest zamurowane. Przy kościele pomniki przyrody, dwie lipy drobnolistne o obwodzie 340 cm i 410 cm.

Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym[1]. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).
Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.

park pałacowy z 2. połowy XVIII wieku, zmodernizowany w XIX wieku. Na obszarze 13,7 ha rośnie ok. 2300 drzew, w większości w wieku 60-100 lat. Zarejestrowanych jest również kilka drzew o wymiarach pomnikowych, których wiek szacuje się: liściastych od 150 do 180 lat, iglastych od 110 do 130 lat. Naturalne skupiska drzew gatunków rodzimych wzbogacone są egzemplarzami pochodzenia egzotycznego. Najciekawszymi gatunkami są: czeremcha amerykańska, dąb błotny, dąb węgierski i dąb szypułkowy, klon srebrzysty, leszczyna turecka, lipa srebrzysta, magnolia drzewiasta, jodła jednobarwna, jodła kaukaska, jodła Veitcha oraz lipa krymska.

Okręg wyborczy nr 40 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar miasta na prawach powiatu Koszalin oraz powiatów: białogardzkiego, choszczeńskiego, drawskiego, kołobrzeskiego, koszalińskiego, sławieńskiego, szczecineckiego, świdwińskiego i wałeckiego (województwo zachodniopomorskie). W obecnym kształcie został utworzony w 2001. Wybieranych jest w nim 8 posłów w systemie proporcjonalnym.
Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)