Tymoteusz Karpowicz - Polski Serwis Naukowy

Tymoteusz Karpowicz (ur. 15 grudnia 1921 w Zielonej koło Wilna – zm. 26 czerwca 2005 w Oak Park – miasteczku sąsiadującym z Chicago) – poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz; czołowy twórca poezji lingwistycznej, uznawany za ostatniego wielkiego modernistę.

Życiorys

Urodził się 15 grudnia 1921 r. w podwileńskiej wsi Zielona. W czasie wojny uczestniczył w polskim ruchu oporu. Studiował filologię polską we Wrocławiu. Poślubił Marię Łokucjewską (rozwód w 1946).

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

Nagroda literacka Nike – prestiżowe polskie wyróżnienie dla najlepszej polskiej książki roku. Przyznawana jest corocznie od roku 1997 przez Fundację tej nagrody.

Debiutował w 1948 r. tomem prozy poetyckiej Legendy pomorskie. Po ogłoszeniu w roku 1949 socrealizmu w literaturze zaprzestał publikowania. Aktywność literacką wznowił dopiero w roku 1956 w dobie odwilży. Wtedy to stał się redaktorem tygodnika "Nowe sygnały". W roku 1957 tygodnik ten został jednak zamknięty za zbyt niezależną postawę. Karpowicz został później także usunięty z redakcji "Poezji" i "Odry".

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

Odra – miesięcznik. Do końca marca 2010 wydawany przez Bibliotekę Narodową, a od 1 kwietnia 2010 przez Instytut Książki oraz Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu. Istnieje od 1961 roku. Pismo społeczno-kulturalne związane z Dolnym Śląskiem. Redaktorem naczelnym jest Mieczysław Orski.

Od roku 1973 przebywał na stałe za polską granicą. Od roku 1978 profesor na University of Illinois w Chicago (od 1993 r. na emeryturze). Jako naukowiec zajmował się badaniem twórczości Bolesława Leśmiana. Ostatni jego tom wierszy Słoje zadrzewne był nominowany do Nagrody Nike. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Cmentarz Osobowicki komunalny, założony w 1867 r. kilkakrotnie powiększany, obecnie największy cmentarz Wrocławia o pow. 52 ha. Znajduje się przy ul. Osobowickiej 47-59 (niem. Osswitzer Weg).

Bolesław Leśmian, właściwie Bolesław Lesman (ur. w Warszawie, zm. 5 listopada 1937 tamże) – polski poeta pochodzenia żydowskiego, tworzący w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Stryjeczny brat innego polskiego poety, Jana Brzechwy i siostrzeniec poety Antoniego Langego (któremu zawdzięcza spolszczoną formę jego nazwiska (inne źródła podają Franca Fiszera)).

Jego aktywność literacka była przede wszystkim związana z nurtem lingwistycznym w poezji. Typowym przykładem jego charakterystycznej, osadzonej głęboko w języku metaforyki jest wiersz Rozkład jazdy (w tomiku W imię znaczenia, 1962): tytuł nasuwa na myśl poczekalnię dworcową, jednak z treści utworu wynika coś zupełnie innego. Możemy tu mówić o słowach w pułapce językowych automatyzmów oraz o uwalnianiu znaczeń.

Wrocław (, niem. Breslau ?/i, dialekt śląski Brassel, czes. Vratislav lub Vroclav, węg. Boroszló) – historyczna stolica Śląska, miasto na prawach powiatu (wrocławski powiat grodzki), stolica województwa dolnośląskiego, oraz siedziba władz wrocławskiego powiatu ziemskiego grupującego 9 okolicznych gmin.

W swojej twórczości poetyckiej Karpowicz stosował gradację, anaforę, ironię, polemizował z tradycją, a także bawił się znaczeniami słów (powtórne wiązanie znaczeń).

Zmarł 26 czerwca 2005 r. w Oak Park. Pochowano go 3 sierpnia 2005 r. wraz z żoną Marią Karpowicz z d. Budniewską (zmarła w maju 2004 po ciężkiej chorobie) na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

Książki (wybór)

Legendy pomorskie, 1948 – proza poetycka

Żywe wymiary, 1948 – poezje

Gorzkie źródła, 1957 – poezje

Kamienna muzyka, 1958 – poezje

Znaki równania, 1960 – poezje

W imię znaczenia, 1962 – poezje

Trudny las, 1964 – poezje

Opowiadania turystyczne, 1966 – w nich 2 opowiadania konkursowe Karpowicza

Wiersze wybrane, 1969 – poezje

Odwrócone światło, 1972 – poezje

Poezja niemożliwa. Modele Leśmianowskiej wyobraźni, 1975 – teoria poezji

Rozwiązywanie przestrzeni : poemat polimorficzny (fragmenty), 1989 – poezje

Słoje zadrzewne, 1999 – poezje

Małe cienie wielkich czarnoksiężników. Zarejestrowane w paśmie cyfr od 797 do 7777 (pośmiertnie), 2007 – szkice

Sztuki teatralne

Zielone rękawice, 1960 (wyst. 1961)

Człowiek z absolutnym węchem, 1964 (wyst. 1964)

Dziwny pasażer, 1964 (wyst. 1964)

Kiedy ktoś zapuka, 1967

Charon od świtu do świtu, (wyst. 1972)

Przypisy

Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 20, 21. ISBN 83-7006-709-3.
Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 21, 22. ISBN 83-7006-709-3.

Bibliografia

Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 4, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1996, s. 66. ISBN 83-02-05974-9.

Edward Balcerzan: Kręgi wtajemniczenia: czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982. ISBN 8308006051.

Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Warszawa: PWN, 1995, s. 173. ISBN 8301115939.

Henryk Pustkowski: "Gramatyka poezji"?. Warszawa: 1982.

Krystyna Latawiec, "Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz", Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007