Tytani - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy postaci mitologicznych. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa „Tytan”.

Gustave Doré: Tytani i giganci uwięzieni w piekle,
rycina do Boskiej Komedii.

Tytani i tytanidy (gr. Τιτᾶνες Titanes, Τιτανίδες Titanídes, Τιτάν Titán, łac. Titani, Titanides, Titan, pol. tytan, tytanida, tytanka) – w mitologii greckiej bogowie z pokolenia olbrzymów, istniejący przed bogami olimpijskimi.

Hestia (gr. Ἑστία – "ognisko domowe") – w mitologii greckiej córka Kronosa i Rei, siostra Zeusa, Demeter i Hery oraz Posejdona i Hadesa. Ślubowała dziewictwo, jak Atena i Artemida. Opiekunka ogniska domowego, podróżnych, nowożeńców i sierot. Każde nowo narodzone dziecko, piątego dnia po urodzeniu, obnoszono dookoła ogniska oddając je Hestii w opiekę. Matka panny młodej rozpalała pierwszy raz ogień w nowym domu płomieniem pochodzącym z jej świątyni. Gość przychodząc do domu, gdzie nie jest mile widziany, musiał złapać się krawędzi ogniska. Odtąd gospodarze nie mogli mu nic zrobić.

Teogonia (gr. θεογονία theogonia) - część teologii lub mitologii, zajmująca się kwestią pochodzenia bogów. Jest to najczęściej pieśń przedstawiająca narodziny bogów. Religioznawstwo współczesne traktuje kwestie teogoni symbolicznie, uznając opisywane przez nią zdarzenia jako wyraz wielu funkcji sfery sacrum. Przykładem teogoni jest Teogonia Hezjoda opisująca powstanie i losy bogów greckiego panteonu, a także teogonie indyjskie zawarte w Puranach.

Synowie Uranosa i Gai, m.in. Hyperion, Japet, Kojos, Krios, Kronos, Okeanos, należeli do pierwszego pokolenia tytanów, a córki Uranosa i Gai, m.in. Fojbe, Mnemosyne, Rea, Teja, Temida, Tetyda – do pierwszego pokolenia tytanid. Braćmi ich byli hekatonchejrowie (sturęcy) – Ajgajon, Gyges, Kottos i cyklopi niebiańscy – Arges, Brontes, Steropes. Synowie tytanów i tytanid pierwszego (starszego) pokolenia, m.in. tytana Kriosa i Eurybii – Astrajos, Pallas i Perses, tytana Japeta i Okeanidy Klimene (lub Okeanidy Azji) – Atlas, Epimeteusz, Menojtios i Prometeusz, tytana Hyperiona i tytanidy Tei – Helios, należeli do drugiego (młodszego) pokolenia tytanów, a córki tytanów i tytanid pierwszego (starszego) pokolenia, m.in. tytana Kojosa i tytanidy Fojbe – Asteria i Leto, tytana Hyperiona i tytanidy Tei – Eos i Selene – do drugiego (młodszego) pokolenia tytanid.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Epimeteusz (gr. wstecz myślący) – w mitologii greckiej, syn Japeta oraz brat Atlasa, Prometeusza, i Menojtiosa, ojciec Pyrry. Mimo ostrzeżeń Prometeusza poślubił Pandorę, która była zesłaną przez bogów pierwszą kobietą. Za jej namową otworzył jej puszkę i tym sprowadził na ludzkość wszelkie nieszczęścia.

Przerażony nimi Uranos zamierzał, tak jak uczynił to ze sturękimi i cyklopami, wtrącić do Tartaru. Gaja przeciwstawiła się zamiarom Uranosa, zrobiła sierp i wręczyła go Kronosowi, by ten użył go przeciwko ojcu. Kronos zaatakował Uranosa, odciął mu jądra i wrzucił je do morza. Z krwi Uranosa, którą wchłonęła do siebie Gaja (Ziemia), zrodziły się Erynie, giganci i meliady. Okaleczony bóg przepowiedział swemu synowi, że on również zostanie zrzucony z tronu przez własnego syna.

Demeter (także Demetra, gr. Δημήτηρ Dēmētēr, łac. Ceres) – w mitologii greckiej bogini płodności Ziemi, urodzaju, ziemi uprawnej, zbóż, rolnictwa. Jej córką jest Kora.

Eos (także Świt, Jutrzenka, gr. Ἠώς Ēṓs, łac. Aurora, ’jutrzenka’) – mit. gr. tytanida, bogini i uosobienie zorzy porannej, brzasku i świtu.

Kronos zasiadł na opuszczonym tronie, poślubiając swoją siostrę, Reję. Obawiając się spełnienia przepowiedni Uranosa, połykał kolejno swoje potomstwo – Hestię, Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona. Jednakże, gdy narodził się Zeus, Reja podała mężowi do połknięcia kamień owinięty w pieluszki – abadir. Gdy Zeus, wychowywany w ukryciu, dorósł, podstępem (z pomocą Metydy i Rei) podał swemu ojcu środek wymiotny (zmieszany z trunkiem miodowym) i sprawił, że Kronos wyrzucił z siebie połknięty kamień oraz potomstwo. Zeus wraz ze swymi braćmi wystąpił przeciwko Kronosowi, a także tytanom, kryjącym się w tesalskich górach Otrys. Tytani pierwszego pokolenia (z wyjątkiem tytanid i Okeanosa) zostali pokonani dzięki pomocy wyzwolonych cyklopów oraz sturękich i wtrąceni na zawsze do Tartaru.

Vojtech Zamarovský, czes. Vojtěch Zamarovský, (ur. 5 października 1919 w Trenczynie lub Zamarovcach[1][2] w Czechosłowacji, ob. Słowacji, zm. 26 lipca 2006 w Pradze w Czechach) – słowacki prozaik, autor słowackiej i czeskiej literatury faktu, publicysta, badacz historii starożytnej, m.in.: Grecji, Rzymu, Egiptu, Mezopotamii, Sumeru, propagator kultury i ideologii hellenizmu, tłumacz, doktor prawa, podróżnik, agent wywiadu [3][4][5][6][7][8].

Astrajos (także Astraeus, gr. Ἀστραῖος Astraios ‘Gwiezdny’, łac. Astraeus) – w mitologii greckiej tytan, bóg światła gwiezdnego i astrologii.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
tytani

Zobacz hasło tytan w Wikisłowniku

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Tytan, Faun i Nimfa

gigantomachia

tytanomachia

Przypisy

tytan. W: Słownik języka polskiego, Portal Wiedzy PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 1997-2010. [dostęp 2010-04-19].
↑ tytani i tytanidy. W: Encyklopedia, Portal Wiedzy PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 1997-2010. [dostęp 2010-04-19].
tytanida. W: Słownik języka polskiego, Portal Wiedzy PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 1997-2010. [dostęp 2010-04-19].
↑ Początki świata. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 39–41. ISBN 83-7391-077-8.
↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 357. ISBN 83-04-04673-3.
↑ Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 441–442. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
Pierre Grimal, op.cit., s. 64–65, 121. ISBN 83-04-04673-3.
↑ Zygmunt Kubiak, op.cit., s. 52–53. ISBN 83-7311-077-8.
↑ Zygmunt Kubiak, op.cit., s. 60–68. ISBN 83-7311-077-8.
Pierre Grimal, op.cit., s. 358. ISBN 83-04-04673-3.
Pierre Grimal, op.cit., s. 90, 112. ISBN 83-04-04673-3.

Bibliografia

Aaron J. Atsma: Titans (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art. [on-line]. 2000–2008. [dostęp 2010-04-19].
Titanides (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2011-06-26].
Titans (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2011-06-26].
Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 1356. ISBN 83-7399-022-4.
Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 772. ISBN 83-01-03529-3.
Carlos Parada: Titans (ang.). W: Greek Mythology Link [on-line]. [dostęp 2010-04-19].