U-459 - Polski Serwis Naukowy

U-459 – niemiecki okręt podwodny (U-Boot) typu XIV z okresu II wojny światowej. Jedynym dowódcą okrętu był Kapitänleutnant (potem Korvettenkapitän) Georg von Wilamowitz-Möllendorf, jeden z najstarszych (ur. 1893) dowódców U-Bootów w czasie wojny.

Historia

U-459 został zbudowany w stoczni Deutsche Werke AG w Kilonii. Zamówienie na okręt złożono 14 maja 1940, położenie stępki miało miejsce 22 listopada 1940, wodowanie 13 września 1941, a wcielenie do Kriegsmarine 15 listopada tegoż roku. Na czas szkolenia okręt został przydzielony do 4 Flotylli bazującej w Stettin (Szczecin). 1 kwietnia 1942 wcielono go do 10., a 1 listopada 1942 do 12. Flotylli U-Bootów.

Tankowiec (ang. tank – zbiornik, cysterna; port. tanque – staw, zbiornik), prawidłowa (zalecana) polska nazwa: zbiornikowiec – statek-cysterna, przeznaczony do transportowania materiałów płynnych. Zbiornikowce należą do największych statków handlowych. W przeciwieństwie do innych frachtowców nie posiadają ładowni, a zbiorniki ładunkowe – załadunek/wyładunek odbywa się za pośrednictwem systemu rurociągów i pomp.

Samozatopienie – akt zniszczenia lub poważnego uszkodzenia jednostki pływającej przez własną załogę polegający na umożliwieniu dostania się wody do wnętrza kadłuba.

U-459 był pierwszym z serii podwodnych zbiornikowców, zwanych Milchkühe ("mlecznymi krowami"), które skonstruowano z myślą o dostarczaniu paliwa i zaopatrzenia innym U-Bootom operującym na odległych akwenach. Pierwsze próby tankowania na morzu odbywały się na Bałtyku przy udziale U-704 i U-408. Podczas sześciu takich misji (Bermudy, na północ od Azorów, trzykrotnie południowy Atlantyk, środkowy Atlantyk) okręt spędził w morzu łącznie 297 dni. Pierwsza akcja, trwająca od końca marca do połowy maja 1942, mająca na celu bunkrowanie okrętów działających u wybrzeży Ameryki Północnej (operacja Paukenschlag), mimo braku doświadczenia i problemów technicznych okazała się sukcesem. Dostarczono paliwo 12 okrętom typu VII i dwóm typu IX B. Od kwietnia 1942 na okręcie działała piekarnia, jej wyroby szybko znalazły uznanie wśród załóg innych okrętów podwodnych.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Okręty podwodne typu IX – typ największych niemieckich okrętów podwodnych (U-Bootów) z okresu II wojny światowej, przeznaczonych do dalekich rajdów (wybrzeża USA, południowa Afryka, a nawet Ocean Indyjski). Okręty tego typu miały zasięg ok. 12000-13000 mil morskich. Uzbrojenie miały podobne do okrętów typu VII, z tym, że na rufie były dwie wyrzutnie torped, a nie jedna oraz zabierały więcej zapasowych torped. Inne też było działo pokładowe (kaliber 105 mm) i silniejsze było uzbrojenie przeciwlotnicze. IX-ki były jednak bardziej ociężałe, dłużej się zanurzały, co powodowało większe zagrożenie nagłym atakiem samolotów bądź okrętów eskorty. Ich głównym zadaniem było zatapianie samotnie płynących statków na dalekich rejonach operacyjnych, gdzie eskorta była mniej liczna.

U-459 nie posiadał uzbrojenia ofensywnego, nie miał więc możliwości zatopienia żadnej jednostki przeciwnika. 30 maja 1943 zestrzelił atakujący go brytyjski samolot Armstrong Whitworth Whitley, tego samego dnia uszkodził również Liberatora.

Na swój ostatni patrol U-459 wyruszył z Bordeaux 21 lipca 1943. Początek rejsu U-Boot odbył w towarzystwie U-117 i okrętów nawodnych eskorty. 24 lipca, na zachód od Zatoki Biskajskiej wynurzony okręt został niespodziewanie zaatakowany przez samolot Vickers Wellington z 172 Dywizjonu RAF. Zaskoczona załoga zdołała jednak obsadzić część działek przeciwlotniczych i ostrzelać przeciwnika. Uszkodzony Wellington rozbił się przy burcie U-459; zginęło 5 członków załogi samolotu, przeżył jedynie tylny strzelec, wyrzucony podczas zderzenia do wody i wyłowiony potem przez Niemców. Katastrofa spowodowała również zniszczenie większości uzbrojenia okrętu i śmierć obsługujących je marynarzy. Podczas usuwania szczątków samolotu zorientowano się, że wśród nich znajdują się trzy uzbrojone bomby głębinowe. Zdecydowano o zrzuceniu ich do morza przy maksymalnej prędkości okrętu, co pozwoliłoby oddalić się na bezpieczniejszą odległość, zanim doszłoby do eksplozji. Plan jednak się nie powiódł – wybuch jednej z bomb poważnie uszkodził rufę i ster U-459. Próby odzyskania sterowności zostały przerwane przez atak kolejnego Wellingtona (547 Dywizjon). Dowódca U-Boota nakazał opuszczenie okrętu, sam wszedł pod pokład celem (być może) samozatopienia jednostki i poszedł na dno wraz z nią.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Bermudy – terytorium zależne Wielkiej Brytanii na Oceanie Atlantyckim położone na wyspach Bermudach. Składa się z około 100 nizinnych wysp koralowych. Na całkowitej powierzchni wynoszącej 53,3 km² mieszkają 65 773 osoby z czego 2 000 żyje w stolicy terytorium Hamilton. Temperatura waha się od 17 °C w styczniu do 26 °C w lipcu, a roczna ilość opadów wynosi 1500 mm. Na Bermudach na niewielką skalę rozwinął się przemysł i rolnictwo. Głównym źródłem dochodów jest turystyka.

Po około 7-8 godzinach 37 rozbitków z U-459 i brytyjski lotnik zostali wyłowieni z morza przez polski niszczyciel ORP „Orkan”.

Bibliografia

John F. White: "Mleczne krowy": podwodne zaopatrzeniowce atlantyckich wilczych stad: 1941-1945. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001. ISBN 8311093539.
Report on Interrogation of Survivors from U.459, a 1600-ton Supply U-boat, Sunk on 24th July, 1943, by Wellington Q of 172 Squadron and Wellington V of 547 Squadron (ang.). [dostęp 15 stycznia 2011].
U-459 (ang.). [dostęp 15 stycznia 2011].

Linki zewnętrzne

Georg v.Wilamowitz-Moellendorff (1893-1943) (niem.). [dostęp 2011-01-13]. – biografia dowódcy okrętu