UGM-133 Trident II D-5 – amerykański trzystopniowy pocisk balistyczny SLBM klasy głębina wodna-ziemia na paliwo stałe o zakresie zasięgu operacyjnego 2500 do 11000 km. Pocisk ten jest jedynym obecnie typem SLBM na wyposażeniu okrętów podwodnych Stanów Zjednoczonych. Przenoszone przez okręty amerykańskie typu Trident oraz brytyjskie jednostki typu Vanguard pociski D-5, naprowadzane są w locie systemami bezwładnościowo-astronawigacyjnymi, które zapewniają im celność z marginesem błędu CEP wynoszącym 90–120 metrów. Mimo że Trident II mogą przenosić do czternastu głowic, przenoszą aktualnie do ośmiu jedynie MIRV z ładunkami termonuklearnymi o mocy 100 albo 475 kiloton.

Geneza

Strat-X

Geneza systemu rakietowego Trident sięga początku lat 60. XX wieku, kiedy – w myśl amerykańskich ocen – rozwój radzieckiego potencjału ofensywnego i defensywnego zachwiał amerykańskimi szansami przetrwania pierwszego uderzenia jądrowego i możliwości dokonania skutecznej odpowiedzi. Na oceny te wpływ miał zarówno rozwój radzieckiej obrony antybalistycznej (ABM) i sił zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), jak też radziecki postęp technologiczny w zakresie systemów naprowadzania pocisków balistycznych i technologii wielogłowicowych.

sekretarz obrony Robert McNamara

W tym samym czasie marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych rozwijała program naukowo-badawczy systemu rakietowego SLBM Poseidon C-3, siły powietrzne USA promowały zaś program ogromnego ICBM oznaczonego WS-120A. W poczynaniach amerykańskich tego okresu dało się jednak zauważyć brak koordynacji pomiędzy różnymi formacjami sił zbrojnych w zakresie rozwoju broni strategicznych. W celu zaradzenia wszystkim tym problemom sekretarz obrony Robert McNamara zarządził w roku 1966 przeprowadzenie studiów pod kryptonimem Strat-X, których zadaniem było określenie możliwych alternatyw przeciwdziałania sowieckiemu systemowi ABM i zwiększenie możliwości przetrwania radzieckiego pierwszego uderzenia atomowego przez siły jądrowe Stanów Zjednoczonych. W pracach Strat-X uczestniczyli oficerowie United States Navy i United States Air Force oraz cywilni naukowcy i inżynierowie. Strat-X skupił się na rozważeniu około 125 alternatywnych projektów rakietowych, przy czym jedynie dwa z nich oparte były na systemach morskich. W tym ostatnim zakresie rozważano zarówno przenoszenie pocisków balistycznych przez okręty nawodne, jak też przez nowy typ okrętu podwodnego – określanego w ramach tych studiów jako suboption. Alternatywa ta oparta była na nowych pociskach Poseidon, przenoszonych przez 31 dotychczasowych okrętów Polaris i 20 do 25 okrętów nowego typu. W ostatecznych wnioskach Start-X proponowano utworzenie czterech nowych systemów rakietowych:

Niezgodnie z żądaniem sekretarza obrony Strat-X zaproponował – zamiast najlepszego systemu strategicznego – zestaw opcji lądowych i morskich. Ostatecznie jedynym możliwym wówczas do zastosowania rozwiązaniem okazał się ULMS. W ramach Strat-X rozważano pocisk o długości 15,2 m i średnicy 2 metrów – znacząco większy od dotychczasowego pocisku programu Poseidon. Koncepcja użycia tak dużego pocisku prowadziła do wstępnej wizji okrętu ULMS o wyporności na powierzchni 8240 t i długości 135 m. Dwadzieścia cztery pociski przenoszone miały być w pozycji poziomej (a nie pionowej) w ochronnych kapsułach na zewnątrz kadłuba sztywnego, mogły być uwalniane z okrętu przy każdej możliwej do osiągnięcia przezeń prędkości i głębokości zanurzenia. W celu uniknięcia ujawnienia pozycji okrętu przez rekonstruowaną wstecz trajektorię pocisku, samo odpalenie następować miało z opóźnieniem, co miało w wielkim stopniu zwiększyć szanse przetrwania okrętu. Okręt ULMS miał mieć napęd jądrowy, dysponując przy tym stosunkowo niewielką, nieprzekraczającą 25 węzłów prędkością. Ograniczenie prędkości spowodowane było założeniem, iż większa prędkość oznacza zwiększenie poziomu szumów okrętu, a co za tym idzie – ryzyka wykrycia w sytuacji, gdy wielki okręt balistyczny (SSBN) i tak oczywiście nie wyprzedzi radzieckiego okrętu myśliwskiego (SSN).

kadm. Levering Smith

W lipcu 1968 roku Special Projects Office (SPO), które zarządzało wcześniejszymi programami Polaris i Poseidon, przemianowano na Strategic Systems Project Office (SSPO), zaś na jego czele stanął kontradmirał Levering Smith, który nie miał do tej pory doświadczenia w zakresie systemów podwodnych. On też podjął decyzję o rezygnacji z nowatorskiego systemu poziomego ulokowania pocisku. Z czasem jednak SSPO traciło stopniowo wpływ na program ULMS. W związku z zabiegami admirała Hymana Rickovera, Dowództwo Operacji Morskich US Navy utworzyło odrębne biuro projektu ULMS, na którego czele stanął kontradmirał Harvey E. Lyon – oficer okrętów podwodnych, natomiast kierowanemu przez kadm. Smitha SSPO pozostawiono kontrolę nad programem systemu rakietowego nowego okrętu.

Kiedy przygotowano projekt okrętów ULMS i rozpoczynano budowę pierwszych jednostek, program konstrukcyjny przeznaczonych dla nich pocisków nie został jeszcze ukończony. Co gorsza, przewidywano, iż zajmie to jeszcze wiele lat. W tej sytuacji odpowiedzialne za ten program biuro, Strategic Systems Project Office (SSPO), zaproponowało tymczasową alternatywę dla tego pocisku w postaci opartego na konstrukcji Poseidona C-3 pocisku zwanego EXPO (Extended Range Poseidon) lub C3D. Dwa pierwsze stopnie trzystopniowego EXPO były w istocie stopniami Poseidona, sam zaś pocisk pod nazwą UGM-93A Trident I C-4, wszedł tymczasowo do służby na pierwszych ośmiu okrętach ULMS – przemianowanych w międzyczasie na typ Trident – oraz dwunastu okrętach starszych typów Polaris – Poseidon.

Program doskonalenia celności

Zgodnie z wnioskami Strat-X oryginalny ULMS miał dysponować zasięgiem 6000 mil morskich. W późnych latach 60. i wczesnych 70. duży zasięg pocisku nie budził żadnych kontrowersji, jednak w miarę rozwoju programu nacisk przeniesiono ze zwiększania zasięgu na ulepszanie celności – atrybutu, który dla wielu nie był wcześniej specjalnie istotny, przez innych zaś uważany był nawet za destabilizujący.

Sekretarz obrony James Schlesinger

W latach 60. XX wieku istniejące jeszcze wówczas SPO opierało się naciskom na zwiększanie celności pocisków amerykańskiego systemu FBM. Kolejne żądania biur Sekretarza Obrony (DoD) oraz Szefa Operacji Morskich spotykały się z odpowiedziami odmownymi, na które – w związku z dotychczasowymi osiągnięciami SPO – admirał Smith mógł sobie pozwolić. SPO było co prawda w stanie podjąć się prac nad zwiększeniem celności, jednakże stan ówczesnej wiedzy na temat zagadnień związanych z celnością pocisku balistycznego nie był jeszcze wystarczający dla spełnienia oczekiwań w tym zakresie. Po otrzymaniu w 1972 roku żądania wystosowanego przez ówczesnego szefa operacji morskich (CNO) admirała Elma Zumwalta dyrektor SSPO Lavering Smith szacował, że spełnienie wymagań CNO w zakresie ulepszenia celności FBM będzie wymagało nakładów rzędu 1,5 mld dolarów. Szacunek ten doprowadził następnie do złożenia przez SSPO w Laboratorium Fizyki Stosowanej Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa zamówienia na określenie dróg do ustalenia dokładnych modeli błędów, umożliwiających lepsze zrozumienie rezultatów testów systemu FBM. Już rok później, nowy sekretarz obrony USA James Schlesinger zażądał od szefa operacji morskich prezentacji możliwych ulepszeń celności strategicznych systemów morskich. W latach 1972–1973 dokonano przeglądu strategii nuklearnej Stanów Zjednoczonych. Wnioski z tego przeglądu, przedstawione w dokumencie podpisanym w styczniu 1974 r. przez prezydenta Richarda Nixona, znanym jako National Security Decision Memorandum 242 (NSDM 242), prowadziły do zmiany dotychczasowej polityki gwarantowanej destrukcji. De facto, już w latach 60. Single Integrated Operational Plan zezwalał na kilka opcji ograniczonych uderzeń jądrowych. NSDM 242 poszedł jednak w tym zakresie dalej, zezwalając na kilka wcześniej określonych opcji uderzeń jądrowych na cele militarne, o niewielkiej skali. Mimo iż Schlesinger twierdził, że cele określone elastycznym NSDM 242 możliwe są do osiągnięcia przy pomocy istniejącego arsenału nuklearnego, uważał lepszą celność za pożądaną. Doprowadziło to do serii osobistych spotkań sekretarza obrony z admirałem Smithem, w trakcie których powstała koncepcja programu ulepszenia celności, który rozwinął się później w program o nazwie „Improved Accuracy Programme” (IAP). Jak stwierdził sekretarz obrony w swoim oświadczeniu z 4 marca 1974 roku:

Mimo takiego stanowiska DoD, SSPO wciąż unikało przyjęcia ścisłych wymagań dla ulepszenia celności pocisków Trident I, niemniej jednak oddało się programowi obejmującemu trzy rozległe gałęzie rozwoju: modeli analitycznych błędów celności, instrumentarium i komponentów. W styczniu 1975 roku SSPO otrzymała od Dyrektora podlegającego Pentagonowi Defense Research & Engineering zalecenie dostosowania programu do przyjęcia dodatkowych funduszy finansowych z przeznaczeniem na program rozwoju celności pocisków Trident II, natomiast IAP pocisku Trident I prowadzony miał być jedynie wypadku stwierdzenia finansowej opłacalności w tym zakresie.

Ważną częścią IAP był rozwój instrumentów zapewniających pozyskanie większej ilości informacji na temat źródeł błędów celności w sferze pozycji i prędkości okrętu podwodnego przez odpaleniem pocisku, jak też po jego starcie. Referencyjny system prędkości i pozycji (Velocity and Position Reference System – VPRS) stanowią umieszczone w oceanie dla celów testowych transpondery, które zapewniają precyzyjne dane o prędkości i pozycji okrętu podwodnego w trakcie odpalenia pocisku. W celu określenia pozycji i prędkości pocisku w trakcie lotu zmodyfikowano znajdujący się w pobliżu pola testowego na Florydzie radar, który uzupełniono o satelitarny system śledzenia znany jako SATRACK. SATRACK, powstały w oparciu o satelity Navstar Global Positioning System, gotowy był do wypełniania misji testowej względem pocisków SLBM w połowie 1978 roku, w momencie wejścia pocisków Trident I do decydującej fazy testów przeprowadzanych z przylądka Canaveral i z zanurzonych okrętów SSBN rozpoczynających się w 1979 roku.. Obok VPRS i SATRACK-a dla celów testowych programu IAP opracowano także systemy telemetryczne, raportujące o prędkościach i orientacji pocisków oraz systemy raportujące o rezultatach nawigacji i korekcji gwiezdnej (stellar sightning). Dodatkowo niektóre „pojazdy powrotne” (reentry bodies) głowic wyposażono w bezwładnościowe systemy sensoryczne zapewniające informacje telemetryczne o przyspieszeniach głowicy w momencie uwolnienia przez post-buster, a także podczas powrotu i przechodzenia przez warstwy atmosfery. Oprzyrządowanie na etapie finalnym stanowią systemy lokalizacji pocisku MILS (Missile Locating System) oraz SMILS (Sonobuoy-MILS) – akustyczne systemy zapewniające informacje o miejscu uderzenia (trafienia) głowicy.

W ramach IAP rozważano trzy drogi zwiększenia celności pocisku. Pierwsza czerpała ze wzrastających możliwości satelitarnych systemów nawigacyjnych jak GPS, które dzięki możliwości umieszczenia transponderów na pocisku oferują bardzo dobry wskaźnik celności. Ten system jest jednak podatny na zwalczanie przez przeciwnika – zarówno operacyjne w trakcie wojny nuklearnej, jak też w warstwie politycznej, w trakcie starań o zapewnienie środków finansowych. Drugim sposobem zwiększenia celności mogło być wprowadzenie naprowadzania terminalnego głowicy, z wykorzystaniem metod rozpoznania elektromagnetycznego – celem finalnej korekcji błędów celności w rejonie celu. Metoda ta może potencjalnie zapewniać najwyższy poziom celności, jednakże podobnie jak naprowadzanie satelitarne podatna jest na środki obronne przeciwnika. Nie bez znaczenia w rezygnacji z tej metody był fakt, iż oparta była o najnowsze w tamtym czasie technologie, wynikające z najświeższych spośród wszystkich trzech metod, odkryć naukowych. Ponadto jej stosowanie wymagałoby prób, w których lot głowicy odbywałby się nad lądem – niezgodnie z przyjętą w USA praktyką przeprowadzania testów głównie nad oceanem. Ewentualność taka była nie do przyjęcia dla Stanów Zjednoczonych ze względów politycznych i społecznych. Trzecim rozwiązaniem był dalszy rozwój systemów naprowadzania astronawigacyjnego (gwiezdnego, stellar guidance) i bezwładnościowego, zastosowanych w pocisku Trident I C-4. Zwiększenie celności pocisków osiąganej na maksymalnym dostępnym dla nich dystansie 6000 mil morskich (11000 km) wymagało zwiększenia dokładności praktycznie na każdym poziomie systemu, począwszy od nawigacji, przez system kontroli ognia, naprowadzania, geodezję itp. W trakcie prac nad tymi zagadnieniami najpoważniejsze przyczyny błędów celności zidentyfikowano w kwestiach związanych z prędkością okrętu podwodnego oraz w systemach nawigacji gwiezdnej.

Improved Accuracy Programme trwał od 1974 do 1982 roku i pochłonął przez ten czas 600 milionów dolarów. Większość z tych środków przeznaczono na rozwój zaawansowanej technologii systemu naprowadzania gwiezdno-bezwładnościowego – w dużej mierze przez ulepszenie technik i komponentów używanych przez układ naprowadzania Mk.5 pocisku Trident I. Mimo iż ostatecznie zarzucono ideę ulepszania celności systemu Trident I C-4, program ten doprowadził SSPO do przekonania, iż możliwe jest osiągnięcie daleko lepszych parametrów celności pocisków balistycznych nowej generacji, niż właściwości w tym zakresie dotychczasowych systemów SLBM.

Konstrukcja

Analogiczna do Trident II szpica teleskopowa w nasadzie czołowej Trident I w locie.

Jak stwierdzono, mimo napotkanych w trakcie programu konstrukcyjnego problemów zaprojektowano najlepszy pocisk balistyczny dalekiego zasięgu w całym arsenale jądrowym Stanów Zjednoczonych, a pod względem niektórych parametrów (np. celność CEP: 90-120 m) lepszy, niż jakikolwiek współcześnie istniejący pocisk międzykontynentalny w służbie operacyjnej. Przy maksymalnym zasięgu przekraczającym 6000 mil morskich, D-5 dysponuje lepszą celnością niż pociski programu Polaris–Poseidon na dystansie 2000 Mm. Trident II jest znacząco większy od pocisku Trident I z uwagi na zwiększone rozmiary silnika pierwszego stopnia, co zapewnia zarówno większy udźwig, jak też zwiększony zasięg pocisku W jego budowie wykorzystano sztywne grafitowe materiały epoksydowe, których integracja ze strukturą pocisku pozwoliła na zaoszczędzenie wagi, a teleskopowa szpica poprzez kształt zmniejszający o około 50% opory czołowe w atmosferze pozwala na znaczne zwiększenie zasięgu. W połowie lat 70. rozważano wiele alternatywnych opcji napędowych, w tym skopiowania napędu Trident I C-4 z nowym pierwszym stopniem (znana jako opcja C-5), D-5 z silnikiem trzeciego stopnia wystającym ponad głowice (jak w C-4), a także koncepcję „clear deck” przywracającą ideę pocisku dwustopniowego – w celu zapewnienia większej przestrzeni dla ładunku.

System napędowy

Schemat budowy Trident D-5:
1 – szpica teleskopowa
    (złożona wewnątrz silnika)
2 – silnik III stopnia
3 – nasada czołowa
4 – głowice MIRV
5 – owiewka czołowa
6 – sekcja wyposażenia z PBCS
7 – silnik II stopnia w drugiej sekcji
8 – międzysekcja
9 – pierwsza sekcja z silnikiem I stopnia

Trzystopniowy pocisk D-5 zbudowany jest z dwóch sekcji napędowych i owiewki czołowej z wysuwaną po starcie teleskopową szpicą. Między pierwszą a druga sekcją napędową znajduje się łącząca je międzysekcja, druga zaś sekcja połączona jest za pomocą sekcji wyposażenia z owiewką czołową. O ile połączone ze sobą za pomocą międzysekcji pierwszy i drugi stopień napędowy D-5 stanowią pierwszoplanowe elementy struktury pocisku, o tyle trzeci stopień napędowy umieszczony jest wewnątrz sekcji wyposażenia. Sekcja pierwszego stopnia napędowego mieści silnik rakietowy na paliwo stałe, system wektorowania ciągu (Thrust Vector Control – TVC) i komponenty zapłonu pierwszego stopnia. Międzysekcja łącząca sekcje pierwszego i drugiego stopnia zawiera tez wyposażenie elektryczne i część wyposażenia bojowego. Druga sekcja napędowa mieści silnik rakietowy drugiego stopnia, system TVC i komponenty służące do zapłonu. Pierwszy stopień napędowy, zapewniający ciąg około 202600 funtów (892,405 kN), ma 7,92 metra długości i 2,13 metra szerokości oraz masę 29483,50 kg. Drugi stopień ma 2,43 metra długości i 2,13 metra szerokości oraz masę 8618,25 kg. Trzeci człon napędowy ma 3,04 metra długości i 0,76 metra średnicy oraz masę 1905 kg. Każdy stopień napędowy wyposażono w ruchomą dyszę kierującą wektor ciągu, sterowaną za pomocą wytwarzanego w odpowiednim generatorze gazu. Trzeci człon otoczony jest przez PBCS (Post Boost Control System) zwany niekiedy „czwartym stopniem napędowym”, mieszczącym przenoszone przez pocisk głowice Mimo stosunkowo konserwatywnej konstrukcji system napędowy D-5 oparto na najnowocześniejszych rozwiązaniach technologicznych w zakresie napędu na paliwo stałe, który znacznie – względem napędów opartych na paliwie ciekłym – zwiększa bezpieczeństwo. Dzięki prostszej konstrukcji napęd na paliwo stałe zapewnia też większe prawdopodobieństwo prawidłowego działania, nie wymagając skomplikowanego i zawodnego systemu rur i pomp. Początkowo Trident II miał być pociskiem dwustopniowym, a obydwa stopnie napędowe miały być dostarczone przez joint venture Hercules Aerospace/Morton-Thiokol. Wkrótce okazało się jednak, iż dla osiągnięcia odpowiedniego zasięgu – z uwagi na masę głowic Mk. 5 – niezbędne jest zastosowanie trzeciego stopnia napędowego. Odpowiedni kontrakt w tym zakresie uzyskała United Technologies Corporation, która bezskutecznie rywalizowała o takie samo zamówienie dla pocisku C-4. Wielkość okrętów Trident/Ohio pozwoliła umieścić w nich duże wyrzutnie, nie było więc konieczne znaczne modyfikowanie technologii względem zastosowanej do napędu pocisków C-4. W rzeczywistości opracowano stosunkowo konserwatywny napęd, biorąc pod uwagę minimalizację kosztów późniejszej produkcji (i jej wznowień w przyszłości), w którym jako paliwa użyto poli(glikolu etylenowego) plastyfikowanego nitroestrem o nazwie PEG/NG75 (nazwa handlowa Hercules/Morton-Thiokol: NEPE-75). Paliwo to było efektem badań przeprowadzonych po serii eksplozji w trakcie testów pocisku Trident I. Problemy te stały się również jednym z powodów zastąpienia kevlarowej obudowy pocisku obudową z kompozytów grafitowo-epoksydowych. Zmiany obudowy kevlarowej na grafitowo-epoksydową pozwoliły na zmniejszenie wagi pocisku, a także usunęły źródło związanego z kevlarem statycznego potencjału elektrycznego.

Innym aspektem technologii D-5 było użycie – w celu zapobieżenia utracie przez pocisk ciągu – scentralizowanego systemu zarządzania energią (GEMS) bazującego na technologiach zastosowanych w pocisku C-4. Także na rozwiązaniu zastosowanym w C-4 oparto konstrukcję dysz D-5. W odróżnieniu jednakże od tych pierwszych, dysze D-5 w całości zbudowane są z kompozytów węglowych.

Tak skonfigurowany system napędowy pocisku zapewnia mu zasięg do 11000 kilometrów z ładunkiem 8 głowic W88/Mk.5, albo do 7400 kilometrów z pełnym ładunkiem 14 głowic mk.4. Minimalny zasięg lotu D-5 wynosi 2500 kilometrów, jednakże według niektórych źródeł, zasięg maksymalny wynosi nie 11000, lecz 12000 km, a z jedną głowicą aż 14000 km.

Post Boost Control System

Post-boost vehicle pocisku D-5 – noszący tu nazwę Post Boost Control System (PBCS) – którego zadaniem jest rozmieszczenie głowic na indywidualnie przydzielonych im trajektoriach do celów, jest zasadniczo podobny do systemu pocisku C-4. O ile jednak w C-4 system kontroli wektora ciągu (TVC) miał dwa generatory gazu, system D-5 korzysta z czterech generatorów w dwóch parach. Para która uruchamia się pierwsza, zapewnia ciąg sekcji wyposażenia. Po wypaleniu jej paliwa następuje zapłon generatorów drugiej pary, które podtrzymują lot.

Po zakończeniu pracy silnika trzeciego stopnia (po osiągnięciu prędkości wypalenia), lot PBCS i uwolnienie głowic MIRV przebiega w D-5 inaczej niż miało to miejsce w przypadku pocisków Trident I. W C-4 po wypaleniu paliwa trzeciego stopnia napędowego i separacji PBCS ten ostatni pozycjonował w przestrzeni sekcje wyposażenia, umożliwiając układowi naprowadzania wykonanie procedur astronawigacyjnych (stellar sighting). System naprowadzania ustalał następnie zakres błędów dotychczasowej trajektorii i wprowadzał odpowiednie poprawki oraz przystępował do przygotowania procesu rozmieszczenia głowic. Następnie PBVC wraz z sekcją wyposażenia przechodził w tryb maksymalnego ciągu generatorów w celu przyjęcia prawidłowej pozycji w przestrzeni i nabrania prędkości odpowiedniej dla rozmieszczenia głowic. W trakcie tych manewrów sekcja wyposażenia cofała się, odsłaniając gotowe do rozmieszczenia głowice, po czym następował proces ich kolejnej dyslokacji. Po uwolnieniu każdej z głowic sekcja wyposażenia powracała na pierwotne miejsce, a PBCS zmieniał pozycję na odpowiednią dla uwolnienia kolejnej głowicy na wyznaczony jej cel.

W przypadku Trident D-5 natomiast, w celu przeprowadzenia procedur stellar sighting, sekcja wyposażenia wykorzystuje jej PBCS do manewrów, co umożliwia systemowi naprowadzania aktualizację otrzymanych z okrętu oryginalnych danych naprowadzania bezwładnościowego. System kontroli lotu maksymalizuje następnie ciąg generatorów gazu celem zwiększenia prędkości i reorientacji PBCS w przestrzeni. Odwrotnie jednak niż w przypadku C-4 sekcja wyposażenia przesuwa się do przodu i wykonuje serie precyzyjnych manewrów, aby umieścić głowice na właściwych trajektoriach, wykonując przy tym zestaw manewrów dodatkowych (Plume Avoidance Maneuver – PAM) celem uniknięcia uderzenia uwalnianych głowic przez gazy odrzutowe. Jeśli uwalnianej głowicy grozi uderzenie gazów, ich dysza wylotowa jest automatycznie zamykana, dopóki głowica nie znajdzie się w bezpiecznej odległości od strumienia gazów. Żeby uniknąć nieprawidłowej zmiany pozycji, zamknięcie jednej z dysz PBCS powoduje odpowiednią reakcje trzech pozostałych. Opracowany w celu zwiększenia celności (w ramach IAP) system PAM używany jest wyłącznie w sytuacji zagrożenia dla głowic ze strony gazów, po czym wszystkie dysze powracają do normalnego trybu pracy.

Głowice bojowe

W88/Mark 5

Przez lata rozwoju amerykańskich morskich systemów balistycznych, udawało się zasadniczo unikać rywalizacji marynarki wojennej z siłami powietrznymi. W czasie opracowywania systemu Trident D-5, United States Navy zaczęła jednak osiągać przewagę nad systemami balistycznymi US Air Force w zakresie zdolności do ataku na cele superutwardzone, co spowodowało rywalizację dwóch rodzajów sił zbrojnych.

Siły powietrzne zamierzały uzyskać dla pocisków LGM-118A Peacekeeper głowice o mocy 500 kiloton, lecz z braku odpowiedniej ilości wzbogaconego uranu otrzymały głowice o mocy 300 kt. W 1984 roku Departament Obrony uznał jednak, iż US Navy powinna otrzymać nową głowicę, w związku z czym w budżecie marynarki na ten rok znalazły się środki na opracowanie nowej głowicy balistycznej dla D5. W efekcie tego programu opracowano ładunek termonuklearny W88 o mocy 475 kiloton. W ten sposób, po raz pierwszy historii, należący do US Navy pocisk miał przenosić głowicę silniejszą niż pociski należące do US Air Force. Siły powietrzne nie odebrały tego pozytywnie – stawiając pytania, dlaczego marynarka otrzymała więcej wzbogaconego uranu, którego odmówiono siłom powietrznym. Dodatkowo nowa głowica Mk. 5 – podobnie jak ablatywna konstrukcja głowicy Mk. 4 – miała konstrukcję stożkową, obliczoną na redukcję parowania powierzchni głowicy. Włókna kompozytowe głowicy wzmocniono włóknami metalowymi wzdłuż osi symetrii, co czyniło konstrukcję bardziej przewidywalną w ekstremalnych warunkach i bardziej podatną na kompensacje. Konstrukcja ta zapewniała także, iż niesprzyjające warunki pogodowe nad celem (jak deszcz czy śnieg) nie wpłyną znacząco na celność. Pancerz cieplny pojazdu powrotnego głowicy Mk. 5 wytwarzany był przez General Electric (General Electric Company, Reentry Systems Department) – po raz pierwszy głowicy nie produkowała Lockheed Corporation.

W76/Mark 4

Głowica Mark 4 z termonuklearnym ładunkiem W76 o mocy 100 kiloton jest najstarszą głowicą jądrową używaną w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych, a jej konstrukcyjny czas możliwego użycia upłynął po 30 latach, w 2008 roku. Głowicę tę opracowano w Los Alamos National Laboratory, po raz pierwszy została umieszczona w 1978 roku w pociskach Trident I C-4, a jedynym środkiem jej przenoszenia obecnie są pociski Trident II D-5. Jej wprowadzenie do D-5 było konsekwencją zamknięcia przez prezydenta Ronalda Reagana zakładów Rocky Flats – jedynego producenta głowicy W99/Mark 5, skonstruowanej specjalnie dla Tridenta II. Do momentu zamknięcia zakładów Rocky Flats wyprodukowano jedynie około 400 głowic, co jest liczbą wystarczającą na uzbrojenie zaledwie dwóch okrętów typu Trident (48 pocisków D-5), stąd zdecydowano się wyposażyć w te głowice pozostałe okręty. Nie jest jednak do dziś publicznie wiadome z całą pewnością, czy w głowice W88/Mk.5 wyposażono komplet pocisków dwóch jednostek, czy też pociski z tymi głowicami przydzielono większej liczbie okrętów częściowo, w pozostałym zaś zakresie wyposażając je w pociski z głowicami W76/Mk. 4. Nie budzi jednak wątpliwości fakt, iż jeden pocisk D-5 nie może przenosić obu tych modeli głowic jednocześnie.

Konstrukcja tej głowicy umożliwia między innymi utworzenie przy wybuchu naziemnym na twardej skale krateru o promieniu 41 metrów i głębokości 17 metrów. W przypadku gruntu suchego wielkość krateru zmniejsza się o 10%, jednakże w przypadku gruntu mokrego, wielkość krateru wzrasta aż dwukrotnie.

Mark 500 Evader

Rozwój radzieckiego systemu obrony antybalistycznej (ABM), zwłaszcza wokół Moskwy, skłonił Stany Zjednoczone do opracowania systemów zdolnych do ich przełamania. Niezależnie od skuteczności w tym zakresie systemów MIRV, podjęto też próbę budowy systemu opartego na głowicach typu MaRV, co również wpisywało się w program zwiększenia celności. Pierwsze próby w tym zakresie podjęto w celu wyposażenia w tego rodzaju głowicę pocisku Trident I C-4, cały zaś program doprowadził do powstania konstrukcji głowicy MaRV Mk. 500 Evader.

Pierwsze założenia tego rodzaju głowicy stanowiły, iż SSPO powinno opracować głowicę manewrującą bez jakichkolwiek kompromisów względem liczby i rodzajów przenoszonych przez pocisk środków penetration aid, z wyjątkiem tych, które są kompatybilne z Mk. 500. Zarówno SSPO, jak i Lockheed uważały wymagania penetracyjne wobec tej głowicy za przydatne w świetle zdolności do penetracji radzieckiej obrony antybalistycznej przez istniejące głowice typu MIRV pocisków C-4, których wyposażenie w penetration aids stało się trudne do pogodzenia z koniecznością zapewnienia C-4 lekkiego ładunku. SSPO i Lockheed stały jednak na stanowisku, że penetration aids nie są niezbędne do przełamania radzieckiej obrony.

Głowica Mk. 500 miała zaokrąglony kształt „nosa” i względnie prosty układ naprowadzania. Zaokrąglony kształt wywoływał powstanie aerodynamicznej siły nośnej kontrolowanej przez obracający się korpus głowicy, co wywoływane było przez zmianę położenia wewnętrznego środka ciężkości (w praktyce pakietu elektronicznego głowicy). Stanowiło to proste rozwiązanie konstrukcyjne, nakierowane na zwiększenie szans przełamania obrony ABM, w którym zwiększenie celności było jedynie drugoplanowym celem. Pewne zmniejszenie – w rzeczywistości – celności w pierwszym stadium rozwoju programu (w stosunku do podstawowej głowicy MIRV) było w początkowym okresie rozwoju głowicy możliwe do przyjęcia. Mimo wszystko, celność nowej głowicy była na tyle wysoka, iż wywołała powstanie pewnej opozycji wobec jej programu w łonie Kongresu, która jednak przestała istnieć wobec niewprowadzenia Mk. 500 do służby i odłożenia technologii „na półkę”, po przeprowadzeniu w połowie lat 70. kilku udanych testów głowicy za pomocą pocisków Minuteman I i C-4. Do koncepcji powrócono jeszcze w latach 1978–1979, kiedy testowano „Improved Evader” (ulepszony evader), następnie „Advanced Evader” (zaawansowany evader) w latach 1981–1982. Modernizacje te, przez zmiany kształtu, nakierowane były na zwiększenie możliwości systemu kontroli głowicy. W przypadku Trident II D-5, Mk. 500 wyposażony miał zostać w ładunek o mocy 300 kt, zaś throw-weight pocisku pozwalać miał na przenoszenie siedmiu głowic tego typu.

Nawigacja, naprowadzanie i kontrola

W ramach Improved Accuracy Programme (IAP) Trident D-5 zaopatrzono w nowej generacji bezwładnościowy układ naprowadzania Mark 6. Miał on w założeniu zapewnić D-5 celność porównywalną z precyzją startujących ze stałych wyrzutni lądowych pocisków Peacekeeper (MX). Po raz pierwszy jednak w historii amerykańskich programów balistycznych osiągnięcie wysokiej celności pocisku balistycznego nie było jedynie „celem” programu R&D systemu ULMS/Trident (który z natury rzeczy może być poświęcony na rzecz innych „celów”), lecz formalnym i koniecznym do spełnienia wymogiem. Co więcej, aspekt finansowy rozwoju bardzo precyzyjnego systemu naprowadzania, nawigacji i kontroli nie miał w programie pierwszorzędnego znaczenia. Program IAP postawił przed kierownictwem SSPO wyraźne żądanie zwiększenia celności do określonych parametrów. Prowadził też do zrozumienia źródeł niedokładności dotychczas używanych systemów SLBM. Ostatecznie, po wdrożeniu opracowanych dzięki IAP technologii, stwierdzono w trakcie prób, że układy naprowadzania, nawigacji i kontroli, zdolne są umieścić osiem głowic MIRV jednego pocisku w okręgu o średnicy 170,7 metrów, przy strzale na odległość 4000 mil morskich (7400 km).

Układ naprowadzania i kontroli ognia

W rezultacie IAP uzyskano konsensus, iż absolutna dokładność systemu żyroskopów, nie jest per se kluczowa, chociażby z tego względu, iż zaawansowane oprogramowanie komputerowe wraz z wynikami analizy danych wynikających z obserwacji gwiazd, może skompensować dryf żyro. W trakcie prac konstrukcyjnych rozważano możliwość zastosowania w układzie Mk. 6 żyroskopu laserowego, jednakże wydawał się on zbyt duży i zbyt trudny do integracji z sensorami astronawigacji, a także rodził zbyt wiele problemów związanych z praca w środowisku radiacyjnym. Zdecydowano się więc ostatecznie na standardowy żyroskop produkcji Kearfotta (aktualnie część BAE Systems). IAP doprowadził do zrozumienia, że duży wpływ na celność pocisku posiadają m.in. błędy pomiaru przyspieszeń, stąd tez dużą wagę przykładano do opracowania i wyboru optymalnego akcelerometru. Po rozważeniu kwestii związanych z możliwościami uodpornienia na efekty radiacji, łatwości produkcji, kosztu, szybkości reakcji itp., zdecydowano się ostatecznie na na wybór akcelerometru podobnego do zastosowanego w pociskach Polaris. Ufając rodzinie instrumentów PIGA opracowanej przez Draper Laboratory, którego szczytowym do tej pory osiągnięciem w tym zakresie był użyty w Peacekeeperze akcelerator 16-PIGA, dla układu Mk.6 przyjęto opracowaną dla Trident II mniejszą wersję tego przyspieszeniomierza 10-PIGA.

Innym wielkim polem rozwoju komponentów systemu naprowadzania D-5 były sensory astronawigacji, na którym jednak nie ustrzeżono się kompromisów. Zdaniem wielu specjalistów stosowana dotychczas technologia vidicom była przestarzała, a lepsze rezultaty mogły być osiągnięte przez zastosowanie technologii półprzewodnikowych – matrycy CCD (Charge Coupled Device), bądź zbliżonej do niej technologii opartej o detektor półprzewodnikowy CID (Charge Injection Device). Według innych opinii jednakże, technologie te były w owym czasie jeszcze zbyt niedojrzałe do zastosowania w podstawowym systemie balistycznym. Ostatecznie wybór padł na technologię CCD, który po późniejszej ponownej ocenie został potwierdzony – mimo iż wątpliwości co do wyboru istniały i w późniejszym czasie, zwłaszcza wobec niewielkich początkowo rozmiarów produkcji tego systemu.

Prawdopodobnie największą jednak zmianą względem poprzednich systemów, była zmiana w zakresie systemu komputerowego oraz elektroniki. W Trident II D-5 zaimplementowano całkowicie cyfrowa architekturę systemu, w której dane wyjściowe z komponentów bezwładnościowych podlegają konwersji do formatu cyfrowego. Cyfrowy format danych, wraz ze wzrostem objętości zastosowanej pamięci cyfrowego komputera, umożliwił zastosowanie bardziej zaawansowanych algorytmów kompensacji odchyleń podczas lotu pocisku. Do Trident II wprowadzono system komputerowy z 1 MB pamięci PROM (Programmable read-only memory) oraz 200 KB pamięci RAM (Random Access Memory) z szerokim zastosowaniem zintegrowanych układów scalonych VLSI mikroprocesorów i innych komponentów. Podobnie jak w systemach Poseidon oraz Trident I, zastosowano także model Ziemi oparty na sferycznym uproszczeniu, wraz z obliczanymi przez system kierowania ogniem okrętu zmiennymi dotyczącymi pól grawitacyjnych.

Kolejna zastosowaną w D-5 innowacją, był powiązany z ogólnym system mały system naprowadzania znany jako TAI (Three Axis Instrumention), który nie został jednakże opracowany do użytku taktycznego (w trakcie patroli operacyjnych na przykład), lecz jedynie dla lotów testowych. Podłączony do systemu bezwładnościowego system TAI, zapewnia dodatkowe informacje na temat lotu pocisku. System ten został z pewnymi zastrzeżeniami zaakceptowany przez SSPO na skutek nacisków Draper Laboratory. Według niektórych opinii system ten jest jednak zbędny, a potencjalnie może być wręcz szkodliwy. Nie tylko poprzez zmiany w systemie naprowadzania i niepotrzebną komplikację interfejsu, lecz także poprzez wprowadzenie różnicy pomiędzy systemami przeznaczonymi do testów, a systemami bojowymi. Obawy o niepotrzebną różnicę, oparte były na tezie iż TAI podkopuje zaufanie do wyników testów, utrudniając ich ocenę. W praktyce jednak, komponent ten użyty został w niewielkiej liczbie testów, przez co nie zdołał wpłynąć na wiarygodność programu testowego. Środowisko związane z laboratoriami naprowadzania i nawigacji promowało także inną nową technologię, która nie została zaimplementowana w systemie D-5 – samo-kalibracji systemu naprowadzania w morzu.

Dla Trident II opracowano także nowa generację systemu kontroli ognia – układ Mark 48 (Mk.48). Największą – z mających wpływ na polepszenie celności pocisków – zmianą w systemie kontroli ognia, było wprowadzenie indywidualnych matryc korekcyjnych astronawigacji, zamiast jednego modelu opracowanego dla całej floty strategicznych okrętów podwodnych. W celu maksymalnego zbliżenia do stanu rzeczywistego układu astralnego, każdy okręt dysponuje własną opracowaną specjalnie dla niego matrycą.

Nawigacja podwodna

Wszystkie wskazane wcześniej technologie, nie były jednakże wystarczające do zapewnienia systemowi pocisku i okrętu żądanej celności, bez ulepszenia systemu nawigacji samego okrętu. Obok opracowania zdolnych do korekcji błędów pozycji początkowej oraz azymutu sensorów gwiezdnych, w wyniku programu IAP ustalono, iż na powstanie błędów celności wpływ maja także dwa inne czynniki. Pierwszym z nich były błędy w informacji dotyczącej prędkości początkowej, które nie były możliwe do skorygowania przez system star sighting, stad też odkryto iż precyzyjny pomiar prędkości okrętu jest z punktu widzenia celności pocisku na dystansie tysięcy kilometrów sprawą krytyczną. W celu rozwiązania tego problemu, rozważano wiele alternatyw, wybierając ostatecznie system sonaru dopplerowskiego, który dokonuje pomiaru prędkości odbić generowanej fali od dana morskiego.

USNS „Sumner” (T-AGS-61) – jednostka badawcza typu Pathfinder, służąca m.in. do pomiaru lokalnych pól grawitacyjnych Ziemi

Drugim problemem który – jak ustalono – musi być rozwiązany, był początkowy brak wyrównania w pionie systemu naprowadzania pocisku, co jest efektem lokalnych anomalii grawitacyjnych. Z uwagi na fakt, iż komponenty bezwładnościowe nie są w stanie odróżnić przyspieszeń bezwładnościowych od grawitacyjnych, precyzja nawigacji bezwładnościowej uzależniona jest od dokładności używanego modelu (matrycy) pól grawitacji. Dla dokładności pożądanej dla D-5, lokalne zmiany pola grawitacyjnego mogą skutkować znaczącymi błędami w pomiarach bezwładnościowych. Jednym ze sposobów redukcji tych błędów było opracowanie dla okrętu pokładowego sensora grawitacji (Gravity Sensor System – GSS). Tego rodzaju czujnik składa się ze stabilizowanej platformy zawierającej gradiometr oraz grawimetr. Gradiometr dokonuje pomiarów przestrzennego stopnia zmian wektora grawitacji, natomiast grawimetr mierzy jego wielkość. Przez stałe monitorowanie lokalnych anomalii grawitacyjnych, system GSS może zredukować wiele błędów, które w innym przypadku mogłyby zostać skumulowane w systemie nawigacyjnym, a następnie przekazane do systemu naprowadzania pocisku. System ten, jakkolwiek interesujący, okazał się zbędny w praktyce. W lipcu 1988 roku „z powodu niewystarczającej sprawności oraz z uwagi na wprowadzenie do użytku innych systemów pracujących z wydajnością przekraczającą wymagania specyfikacji, a także w związku dokładnością map pól grawitacyjnych przekraczającą oczekiwania„, SSPO anulowało program tego systemu.

Wizja artystyczna satelity Geosat.

Stanowisko to podkreśliło wagę innego podejścia do problemu: bardziej dokładnego mapowania geodezyjnego, zarówno satelitarnego, jak i prowadzonego przez nawodne statki badawcze. Dane grawitacyjne zapewniane przez poprzednie satelity – początkowo Transit, a następnie bardziej zaawansowane GEOS III oraz Seasat – były niewystarczające dla systemu Trident II, w związku z czym opracowano do wystrzelenia w 1983 roku nowego satelitę Geosat. Marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych wierzyła, iż ulepszone modele grawitacyjne Ziemi – których oczekiwano od Geosat – zapewnią do 10 procent ulepszenia w zakresie błędu celności przy strzałach D-5 z niektórych obszarów, zwłaszcza południowej hemisfery oraz części północnego Pacyfiku, skąd ilość danych badawczych była ograniczona.

Innym aspektem tego samego podejścia do problemu, jest program morskich badań hydrograficznych prowadzonych przez jednostki nawodne, podobny do prowadzonego na rzecz nawigacji w systemie rakietowym Polaris. O ile jednak dla systemu Polaris mapowano ukształtowanie dna morskiego, o tyle dla systemu Trident II mapowaniu podlegają także lokalne pola grawitacyjne. Uzyskiwane w ten sposób dane stanowią najdokładniejszą metodę aktualizacji systemu nawigacyjnego okrętu, która eliminuje też konieczność okresowego wynurzania się okrętu podwodnego celem satelitarnej korekcji błędów systemu bezwładnościowego. Tego rodzaju badania są jednak niezwykle drogie oraz czasochłonne, w niektórych zaś rejonach patroli operacyjnych okrętów – z fizycznym zasięgiem D-5, wydają się wręcz niemożliwe do przeprowadzenia. Z tego tez względu, mimo iż zasięg Trident II jest znacząco większy od zasięgu Trident I, wymagania dotyczące celności D-5 zostały ustalone na dystansie równym fizycznemu zasięgowi C-4, tj. 4000 mil morskich.

Inną znaczącą zmianą w nawigacji okrętów podwodnych było zastąpienie tradycyjnego bezwładnościowego systemu SINS (ship’s inertial navigation system), systemem elektrostatycznie podwieszonych żyroskopów, które stały się w ten sposób nie tylko „monitorami” ruchu okrętu, lecz pełnoprawnymi „nawigatorami”. Żyroskopy podwieszone w polu elektrostatycznym są mniej wrażliwe na nieprzewidywalne dryfy niż systemy SINS, co redukuje potrzebę zewnętrznego resetu. W konsekwencji, każdy okręt typu Trident wyposażony jest w dwa elektrostatycznie podwieszone żyroskopy. Zachowano jednakże tradycyjne interfejsy zewnętrznych aktualizacji danych nawigacyjnych, dla systemów LORAN-C oraz Transit.

Wyrzutnia

Odpalenie Pocisku D-5 z wyrzutni okrętowej następuje metodą zimnego startu. Po otwarciu pokrywy pokładu, pocisk znajduje się wewnątrz wyrzutni, osłonięty od warstwy wody ponad nim przez cienką, przebijaną podczas startu przez nasadę czołową pocisku osłoną.

Otwarte wyrzutnie Trident D-5. Widoczna także lekka osłona pocisku w jednej z wyrzutni (druga z lewej)

We wcześniejszych generacjach pocisków i okrętów, pocisk wypychany był z wyrzutni oraz spod wody przez sprężone powietrze lub gazy powstające w generatorze na paliwo stałe. Podobna zasada została zachowana dla startów Trident II z okrętu typu Trident/Ohio. Z uwagi jednak na połączenie w D-5 dużych rozmiarów pocisku oraz tępo zakończonego nosa, wprowadzono do systemu odpalania pocisku poważną zmianę. Dotychczasowe systemy zimnego startu stosowały mechanizm, w którym energia wypychająca pocisk z wody miała przy każdym strzale wartość stałą. Powodowało to, że prędkość z jaką nos pocisku wynurzał się z wody była większa, niż prędkość wynurzania się jego dolnej części – w dopuszczalnych jednakże granicach tolerancji, nie stanowiących nadmiernego obciążenia dla pocisku. Rozmiary D-5 oraz kształt jego nasady czołowej powodowały jednak, iż dysonans prędkości obu końców pocisku był zbyt duży. W szczególności, w przypadku gdy wielkość energii u podstawy pocisku była wystarczająca dla jej wynurzenia z wody, wynurzanie szczytu pocisku następowało zbyt szybko. Drugim problemem wiążącym się ze stałą wielkością stosowanej energii, było zjawisko kawitacji wywoływanej u szczytu pocisku. Powstające w jej efekcie bąble powietrza, opadając w dół, wywierały zbyt duży nacisk na jego ściany. Rozwiązaniem obu problemów okazało się zastosowanie systemu wtrysku o zmiennej, regulowanej wielkości energii. W tym rodzaju systemu, wielkość energii oddziaływającej na pocisk uzależniona jest od głębokości odpalenia, przez odpowiednie dozowanie ilości wody użytej do wytworzenia pary. W ten sam sposób, przez regulację ilości energii użytej do parowania wody, regulacji ulega ilość energii oddziaływającej na pocisk w systemie z generatorem gazów na paliwo stałe. Oznacza to także pewną zmienność temperatury pary/gazu oddziałującego na pocisk, jednakże zmiany te mieszczą się w granicach tolerancji pocisku. Zastosowanie systemu ze zmienną ilością energii wiązało się także z występującą po raz pierwszy koniecznością zastosowania zaawansowanego systemu komputerowego sterującego ilością używanej do odpalenia pocisku wody.

Działanie systemu Trident

Amerykańskie okręty podwodne systemu Trident posiadają 170 metrów długości, każdy z nich może przenosić 24 pociski zdolne dostarczyć głowice termojądrowe na odległość tysięcy mil morskich. Każda z tych głowic może wywołać eksplozję termonuklearną o sile wielokrotnie przekraczającej moc wybuchu bomby atomowej zrzuconej na Hiroszimę, w odległości nie większej niż 120 metrów od celu. Taka zdolność destrukcji jest kulminacją dziesięcioleci rozwoju technologicznego i sześciu generacji pocisków: Polaris A1, Polaris A2, Polaris A3, Poseidon, Trident I oraz Trident II. Podobnie, jak już dziesięciolecia temu okręty systemu Polaris, odbywające patrole na Atlantyku i Pacyfiku okręty podwodne systemu Trident, spełniają tylko jedną misję – gotowości do odpalenia wszystkich bądź niektórych przenoszonych przez nie pocisków, w każdym czasie w którym będzie to wymagane. Wypełnienie tej misji wymaga przede wszystkim niezawodnego działania najrozmaitszych technologii.

Start Trident II D-5

Schemat patroli amerykańskich okrętów SSBN został ustanowiony przez system Polaris, które to patrole z powodu krótkiego zasięgu pocisków ograniczone były początkowo do Morza Norweskiego. Standardową praktyką były tworzone przez trzy okręty jednocześnie „łańcuchy”. Każdemu łańcuchowi przydzielone były dwa zestawy celów, które były „przenoszone” z jednego okrętu na drugi, w połowie jego patrolu. Trzeci okręt pełnił w tym czasie rolę jednostki wsparcia (w tym zaopatrzenia) oraz przejmował pierwszy zestaw celów, w chwili gdy pierwsza jednostka łańcucha wracała z patrolu. W ten sposób, trzy okręty zapewniały ciągłe pokrycie dwóch zestawów celów. Wszystkie następne amerykańskie systemy FBM – wliczając w to systemy z pociskami o większym zasięgu operujące na Atlantyku i Pacyfiku – działały w oparciu o tę samą procedurę operacyjną. System łańcuchów wymaga wysokiego poziomu standaryzacji, gdyż wszystkie okręty łańcucha muszą być wyposażone w taką samą liczbę głowic tego samego typu, a w odpowiednich przypadkach także penetration aids.

W trakcie patrolu, system nawigacyjny okrętów musi dokonywać stałych aktualizacji pozycji oraz przekazywać te dane systemowi kontroli ognia. W trakcie typowego trzymiesięcznego patrolu, bezwładnościowy system nawigacyjny okrętu musi także dokonywać okresowych uaktualnień z zewnętrznych źródeł informacji, celem korekty ewentualnych niedokładności. Także systemy komunikacyjne okrętu pracują w trybie ciągłym, w oczekiwaniu na informacje ze strony dowództwa, zwłaszcza zaś sygnały bojowe, w tym przede wszystkim EAM. Emergency Action Message z rozkazem odpalenia jednego lub większej liczby pocisków, musi pochodzić od należycie umocowanych osób, co w pierwszej kolejności oznacza prezydenta oraz sekretarza obrony. Amerykańska polityka w zakresie podjęcia działań nuklearnych nie uznaje zasady, iż brak komunikacji z dowództwem oznacza jego zniszczenie w ataku nuklearnym i nie daje dowódcy okrętu podstawy do odpalenia jego pocisków. W celu ich odpalenia, dowództwo okrętu musi otrzymać wyraźny rozkaz takiego działania. W przeciwieństwie do większości broni nuklearnej w arsenale amerykańskim, głowice jądrowe przenoszone przez amerykańskie okręty podwodne nie zostały wyposażone w permisywny bezpiecznik użycia (Permissive Action Link – PAL), wymagający w celu użycia broni podania specjalnego kodu aktywacji. Zamiast PAL, broń atomową na amerykańskich okrętach podwodnych zabezpiecza konieczność zachowania przez kilka osób jednocześnie ścisłej procedury – niemożliwej do przeprowadzenia przez jakąkolwiek pojedynczą osobę. W przeciwieństwie do należących do sił powietrznych pocisków ICBM, znajdujące się w posiadaniu US Navy pociski SLBM nie utrzymują swoich systemów naprowadzania w stanie permanentnej aktywności. Zamiast tego muszą być stale utrzymywane w odpowiedniej temperaturze, w gotowości do natychmiastowego wzbudzenia. Przeprowadzona na pokładzie okrętu wieloosobowa procedura, uruchamia zarówno proces przygotowania pocisków do startu, jak też – za pośrednictwem systemu kontroli ognia – ich systemów naprowadzania. System kontroli ognia wskazuje systemom nawigacyjnym pocisku kierunek góry w pionie, a następnie zaopatruje je w dane dotyczące celów. Większość z tych danych oparta jest na obliczeniach dokonanych uprzednio na lądzie przez Centrum Broni Nawodnej Marynarki – (NSWCDD) w Dahlgren w stanie Wirginia oraz na przeprowadzonym na szeroką skalę mapowaniu pól grawitacyjnych Ziemi i układów gwiazd. Po przekazaniu wszystkich informacji systemowi nawigacyjnemu pocisku, system kontroli ognia dokonuje ich ciągłych aktualizacji. Tuż przed startem pocisku, wszystkie jego systemy przełączane są na zasilanie wewnętrzne, do systemu nawigacyjnego i naprowadzania przekazywane są ostatnie instrukcje, głowice bojowe otrzymują dane dotyczące żądanego momentu eksplozji, a sam system nawigacyjny rozpoczyna pracę w trybie bezwładnościowym.

Po wprowadzenia do systemu komendy startu, Trident II wypychany jest z wyrzutni – zwykle niemal nieruchomego okrętu, znajdującego się na głębokości do 100 stóp (ok. 30 m) – za pomocą ciśnienia rozszerzającego się w tubie startowej gazu. Pocisk wypychany jest z siłą pozwalającą na przebicie cienkiej osłony otwartej wyrzutni i wydostanie się ponad lustro wody, po czym po osiągnięciu przez pocisk odpowiedniej wysokości ponad wodą, następuje wysunięcie cienkiej teleskopowej szpicy (aerospike) oraz odpalenie silnika napędowego pierwszego stopnia. Procedura ta nosi nazwę zimnego startu (cold launch), w odróżnieniu od startu „gorącego”, w którym zapłon silnika pierwszego stopnia następuje już wewnątrz wyrzutni. Paliwo stałe każdego z dwóch pierwszych stopni napędowych ulega wypaleniu w ciągu 60 sekund od zapłonu, czas wypalenia trzeciego zaś stopnia napędowego wynosi 40 sekund. W ciągu około dwóch minut od startu, po zapłonie silnika trzeciego stopnia, pocisk rozpędzony jest już do prędkości 6096 metrów na sekundę. Po osiągnięciu prędkości wypalenia (burnout velocity) 29050 km/h, od trzeciego stopnia napędowego oddziela się przenoszący głowice post-boost vehicle noszący w D-5 nazwę „Post Boost Control System” (PBCS), który manewrując precyzyjnie umieszcza głowice MIRV na trajektoriach prowadzących do przydzielonych im celów, które następnie detonują swoje ładunki nuklearne na ustalonej przed startem pocisku wysokości, albo po uderzeniu w cel.

Retaliacja a uderzenie wyprzedzające

Celność Trident D-5 co najmniej dorównywała celności pocisków sił powietrznych Peacekeeper (MX), oraz dwukrotnie przewyższa celność pocisków Trident C-4. Znaczącym kosztem, D-5 został zoptymalizowany do zapewnienia zdolności zniszczenia celów superutwardzonych, zwłaszcza silosów rakietowych. Zmiany klimatu politycznego w Stanach Zjednoczonych, w szczególności na styku programów Trident oraz MX, oraz tradycyjne w USA postrzeganie morskich systemów balistycznych jako lepszego środka strategicznego odstraszania, pozwoliły na stosunkowo łagodne przyjęcie programu Trident z jego zdolnością do wykonania pierwszego uderzenia, przez opinie publiczną i polityków Kongresu. Kiedy program MX ugrzązł w skandalu wokół systemu naprowadzania, a program małego pocisku ICBM Sił Powietrznych (Midgetman) zagrożony był anulowaniem, program Trident D-5 został w listopadzie 1987 roku uznany przez Kongres za „niekontrowersyjny” i – co było odstępstwem od zwykłej zasady rocznych programów finansowych – objęty został pięcioletnim programem finansowania. W styczniu 1987 roku na przylądku Cape Canaveral na Florydzie odbyły się protesty przeciwko testom D-5, w których udział wzięło ok. 4000 osób. W październiku tego samego roku natomiast, w protestach wzięło udział około 700 demonstrantów. Inaczej jednak niż w przypadku lokalnych, „środowiskowych” protestów w stanach Utah oraz Nevada związanych z programem MX, oponenci programu Trident nie osiągnęli większego efektu. Nawet wizyta w Stanach Zjednoczonych I sekretarza KPZR Michaiła Gorbaczowa w grudniu 1987 roku, opóźniła zaplanowany wcześniej test pocisku D-5 w locie o zaledwie jeden dzień.

Główna oś kontrowersji wokół Trident II skupiała się na zmianie akcentów w zdolnościach nowego systemu. W związku z małą wrażliwością amerykańskich jądrowych sił strategicznych rozmieszczonych na okrętach podwodnych na pierwsze zaskakujące uderzenie jądrowe Związku Radzieckiego, siły te postrzegane były dotychczas jako najlepszy środek uderzenia odwetowego (retaliatory strike). Postrzeganie takie znajdowało tym większe uzasadnienie w zasadniczo niższej od systemów lądowych celności morskich systemów balistycznych. Wprowadzenie natomiast do służby systemu Trident II, którego celność co najmniej dorównywała celności najlepszego pod tym względem amerykańskiego lądowego systemu ICBM – MX / Peacekeeper, wpłyneło na zmianę owego postrzegania amerykańskich sił FBM. Umożliwiało to bowiem wykorzystanie systemu Trident do ataku na siły zbrojne Związku Radzieckiego (counterforce strike) zamiast odwetowego ataku na miasta, w tym także pierwszego ataku (first strike). Trident II był w rzeczywistości opracowywany jako system zdolny do każdego typu ataku – w tym również counterforce, przy czym rozumiano go jako atak na obiekty militarne w odróżnieniu od cywilnych, z którego zasadniczo wyłączone są obszary gęsto zaludnione. Do podstawowych celów takiego ataku należały podziemne silosy rakietowe pocisków międzykontynentalnych, mobilne drogowe i kolejowe wyrzutnie ICBM, bazy okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne i bazy bombowców strategicznych – zwłaszcza dalekiego zasięgu, składy głowic i innej amunicji jądrowej, kompleksy konstrukcyjne i produkcyjne broni jądrowej, centra dowodzenia, kontroli i łączności, itp. Relatywnie niewielka i spóźniona ppozycja wobec Trident II D-5, napędzana była zwłaszcza ową charakterystyką techniczną systemu, zapewniającą mu wysokie prawdopodobieństwo zniszczenia celów utwardzonych. Bardziej formalna opozycja wobec programu Trident D-5 – w systemie politycznym – skupiona była wokół członka Izby Reprezentantów Kongresu Thomasa Markeya, który początkowo sprzeciwiał się programowi pocisku, a gdy stało się jasne iż program D-5 będzie kontynuowany, skupił się na proteście wobec silniejszej głowicy W88. Podstawą jego oporu wobec Trident II były możliwości tego pocisku w zakresie wykorzystania jako broń pierwszego uderzenia, co niezależnie od amerykańskich intencji mogło być źródłem sowieckich obaw w zakresie amerykańskiego ataku wyprzedzającego oraz zwiększyć ryzyko wybuchu wojny nuklearnej w razie ewentualnego ekstremalnego wzrostu napięcia międzynarodowego. Opozycja wobec Trident II nie mogła być jednak skuteczna w czasach zwiększonych amerykańskich obaw o zdolność własnego arsenału jądrowego Stanów Zjednoczonych do przetrwania radzieckiego pierwszego uderzenia jądrowego. Nie bez znaczenia był także fakt, iż nie mógł być skuteczny sprzeciw wobec obu amerykańskich programów strategicznych jednocześnie – zarówno wobec MX, jak i wobec Trident II, zwłaszcza w sytuacji gdy to program MX postrzegany był jako bardziej kontrowersyjny, z uwagi na większe możliwości użycia Peacekeeper jako broń pierwszego uderzenia.

W odpowiedzi na zastrzeżenia, zwolennicy systemu D-5 podnosili, iż wprawdzie celność tego systemu predestynuje go do ataku na silosy rakietowe i inne cele utwardzone, jednakże z uwagi na trudności komunikacyjne w łączności z okrętami podwodnymi, użyteczność systemu Trident II jako „first strike weapon” jest względna. Wprowadzenie do łączności z okrętami fal o ekstremalnie niskiej częstotliwości (ELF) zapewniło większy stopień pewności otrzymania przez zanurzone okręty sygnału bojowego „EAM” (Emergency Action Message) niż za pomocą systemów o wyższych częstotliwościach, wciąż jednak istnieją wątpliwości czy tego rodzaju atak może w praktyce zostać wykonany bez zapewnienia efektywnej łączności dwukierunkowej.

Czołowy zwolennik Trident II w administracji prezydenta Jimmy’ego Cartera – dr Seymour Zeiberg, argumentował że kwestia celów super-utwardzonych została uregulowana w zasadach narodowej strategii wojennej określonej w dokumencie PD-59. Zgodnie z jego stanowiskiem, w Związku Radzieckim znajduje się wiele celów które w krytycznej sytuacji muszą zostać zaatakowane w krótkim czasie, gdyż reprezentują największa wartość strategiczną. Niezbędne w związku z tym jest zwiększenie zdolności Stanów Zjednoczonych do wyłączenia takich czasowo krytycznych sowieckich celów. Niezależnie czy system łączności z okrętami jest wystarczająco elastyczny i sprawny, kwestia zdolności Trident II do wykonania takiego zadania w razie konfliktu nuklearnego, wydaje się być wciąż pytaniem otwartym.

Debata pomiędzy uważającymi iż rozwój amerykańskiego potencjału SLBM powinien ograniczać się jedynie do zapewnienia skuteczności odstraszania nuklearnego, a uważającymi że US Navy powinna wzmacniać także swój potencjał w zakresie możliwości uderzenia na siły jądrowe ZSRR, toczyła się także w samej marynarce. Sam szef SPO, a następnie SSPO, Levering Smith uważał że niewrażliwy na atak przeciwnika i gwarantujący skuteczne „drugie uderzenie” system SLBM, jest wystarczający dla powstrzymania Związku Radzieckiego przed atakiem na Stany Zjednoczone. Nie wszyscy jednak uważali że Gwarantowane Wzajemne Zniszczenie (MAD) jest najbardziej pożądaną doktryną. Od samego początku rozwoju amerykańskiego systemu FBM, funkcjonowali w marynarce oficerowie i inne osoby na wysokich stanowiskach, które nie chciały powierzać losu całego narodu i państwa logice zakładnika założenia o racjonalności poczynań sowieckich przywódców. Wśród różnych teorii pojawiła się nawet teza, że w razie wykonania przez ZSRR pierwszego uderzenia jądrowego, straty w Stanach Zjednoczonych będą tak duże, iż będący niechybnie pod ich wrażeniem Prezydent, nie zdecyduje się na odpowiedź nuklearną – nie chcąc zwiększać rozmiarów strat ludzkich wywołanych niechybnym drugim uderzeniem sowieckim sprowokowanym amerykańskim kontruderzeniem

Zmiany w tradycyjnej roli amerykańskiego morskiego systemu balistycznego, uwidocznione w programie ULMS/Trident, były początkowo trudne do zrozumienia. Dotychczasowy system będący ostatnią instancją nuklearnego odstraszania odwetowego, był łatwo zrozumiały, prawdopodobnie brzmiący oraz szeroko wspierany. W odróżnieniu od tej roli, zadania związane z „twardymi celami” oraz „misjami krytycznymi czasowo”, były trudne do powszechnego zrozumienia. Wszystkie jednak debaty publiczne nad pociskiem D-5 ustały z momentem rozpadu ZSRR oraz w obliczu głębokich cięć w arsenale jądrowym USA. Dzisiejsza zaś debata w tym zakresie, dotyczy bardziej jaki kraj mógłby potencjalnie stać się celem tych pocisków niż wymianą poglądów „za” i „przeciw” nim.