USS Monitor - Polski Serwis Naukowy

USS Monitor - okręt United States Navy, pierwszy amerykański (drugi na świecie - po HMS „Trusty”) okręt z uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży artyleryjskiej. Od jego nazwy pochodzi nazwa całej klasy wywodzących się z jego konstrukcji jednostek - monitorów.

Historia

"Monitor" został zaprojektowany przez szwedzkiego konstruktora działającego w USA, Johna Ericssona. Został on zamówiony przez marynarkę Unii (USA) 4 października 1861, w czasie domowej wojny secesyjnej w USA, kiedy wynikła potrzeba szybkiego zbudowania okrętu w celu przeciwstawienia się okrętowi pancernemu Konfederacji CSS Virginia. "Monitor" był okrętem niepodobnym do wszystkich budowanych przed nim. Charakteryzował się bardzo niskimi burtami, opancerzonymi płytami żelaznymi grubości 127 mm. Jedynie mała powierzchnia burt wystawała nad powierzchnię wody, wobec czego okręt stanowił niewielki cel. Z drugiej strony jednak, miał przez to niewielką dzielność morską, będąc typowym okrętem przybrzeżnym. Po raz pierwszy całe uzbrojenie okrętu umieszczono w wieży artyleryjskiej, uzbrojonej w dwa działa kalibru 279 mm. Wieża była obracana na osi, co wymagało najpierw jej lekkiego uniesienia. Wieża ta była jedynym elementem wystającym ponad płaski pokład, nie licząc małej wieżyczki sterowniczej na dziobie i składanego komina.

Sztorm - (z ang. Storm i z niem. Sturm), zjawisko meteorologiczne występujące nad obszarami mórz i oceanów w postaci silnego, porywistego, długotrwałego wiatru o sile nie mniejszej niż 8° w skali Beauforta. Pogodzie sztormowej zwykle towarzyszy odpowiednio silne falowanie powierzchni wody. Często występują również rzęsiste deszcze znacznie ograniczające widzialność. W razie prognozowanego sztormu jednostki o mniejszej dzielności morskiej zwykle nie opuszczają portu, a te będące w morzu starają się znaleźć schronienie w porcie lub na osłoniętym kotwicowisku. Przebywanie jednak w czasie silnego sztormu (czy huraganu) w nie dającym dostatecznej osłony porcie, czy na nie dostatecznie osłoniętym kotwicowisku może być bardziej niebezpieczne niż sztormowanie na wodach otwartych.

Wieża artyleryjska - element konstrukcji okrętów wojennych, służący do obrotowego mocowania dział oraz ochrony ich mechanizmów i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela lub wpływami atmosferycznymi. Przez zamocowanie obrotowe w wieży działa uzyskują duży kąt ostrzału w poziomie. W celu ochrony dział i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela, wieże stosowane w historycznych klasach okrętów artyleryjskich (głównie pancerniki i krążowniki) były opancerzone.

Służba

Okręt zwodowano w Nowym Jorku 30 stycznia 1862, a ukończono 6 marca 1862. Jeszcze tego samego dnia, "Monitor" bez żadnych prób wyszedł w pierwszy rejs bojowy do zatoki Hampton Roads. 9 marca w zatoce tej stoczył on bitwę z okrętem pancernym Konfederatów CSS "Virginia" . Było to pierwsze starcie okrętów pancernych na świecie. W toku walki, "Monitor" został trafiony 22 razy i trafił "Virginię" około 20, lecz żaden ze strzałów nie przebił pancerzy okrętów i pojedynek pozostał nierozstrzygnięty. Dowódcą był por. John Worden, który został ranny podczas starcia.

Karolina Północna (ang. North Carolina) - stan w południowo-wschodniej części USA, graniczący od północy z Wirginią od południa z Georgią i Karoliną Południową, a od zachodu z Tennessee. Granicę wschodnią stanowi Ocean Atlantycki.

Działa Dahlgrena – rodzina odprzodowych dział okrętowych dużego kalibru skonstruowanych w połowie XIX wieku przez Johna Dahlgrena, używanych następnie przez Marynarkę USA. Najbardziej znane są gładkolufowe działa Dahlgrena, charakteryzujące się możliwością strzelania zarówno pełnymi kulami, jak i granatami. Istniały także działa gwintowane konstrukcji Dahlgrena.

Po udanym debiucie bojowym "Monitora", flota amerykańska zbudowała 10 ulepszonych okrętów typu Passaic, a następnie dalsze monitory; jej śladem podążyło także wiele innych flot światowych.

Po bitwie, "Monitor" był jeszcze używany do ostrzeliwania konfederackich baterii nadbrzeżnych i fortyfikacji w maju i lipcu 1862. 31 grudnia 1862 "Monitor", holowany w celu blokady Karoliny Północnej, zatonął w sztormie u wybrzeża Atlantyku koło przylądka Hatteras. Wraz z nim zginęło 16 marynarzy. W 1974 wrak "Monitora" został odnaleziony i niektóre jego części zostały wydobyte.

Dzielność morska - zespół cech statku wodnego (w tym jachtu żaglowego) warunkujących bezpieczną, wygodną i - w miarę możności - szybką żeglugę w każdych warunkach pogodowych. Do cech związanych z dzielnością morską zalicza się niewywrotność, mała podatność na rezonansowe kołysanie (także od martwej fali), nurzanie, dobra stateczność kursowa i sterowność w każdych warunkach, "sucha" żegluga bez względu na wysokość i stromość fali itp. Wynikające stąd założenia konstrukcyjne są często wzajemnie sprzeczne, np. sucha żegluga przy wysokiej fali z reguły oznacza złą stateczność kursową i wzdłużną, itp. Dlatego osiągnięcie dobrej dzielności morskiej nowej konstrukcji jest trudne i opiera się w większej mierze na doświadczeniu i intuicji projektanta niż na obliczalnych i powtarzalnych założeniach projektowych.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Plan

Przekrój

Dane taktyczno-techniczne

uzbrojenie:

2 działa odprzodowe gładkolufowe Dahlgrena kalibru 279 mm (11-calowe)

opancerzenie (żelazne):

wieża - 203 mm (8")

burty - 127 mm (5")

pokład - 25 mm (1")

wieża dowodzenia - 229 mm (9")

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
USS Monitor