Uchodźca - Polski Serwis Naukowy

Dzieci przygotowują się do ewakuacji z Hiszpanii podczas Hiszpańskiej wojny domowej pomiędzy 1936 a 1939 rokiem

Rosyjscy uchodźcy w pobliżu Stalingradu, październik 1942 roku

Południowokoreańscy uchodźcy podczas marszu w śniegu w pobliżu Kangnŭngu, 8 stycznia 1951 roku

Uchodźca – (w rozumieniu potocznym) osoba, która musiała opuścić teren na którym mieszkała ze względu na zagrożenie życia, zdrowia, bądź wolności. Zagrożenie to jest najczęściej związane z walkami zbrojnymi, klęskami żywiołowymi, prześladowaniami religijnymi bądź z powodu rasy lub przekonań politycznych.

Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia, grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.

Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

W prawie międzynarodowym termin uchodźca definiowany jest przez Konwencję Dotyczącą Statusu Uchodźców z 1951 roku (znana też jako Konwencja Genewska z 1951) zmienioną następnie Protokołem Nowojorskim z 1967 roku. Dokumenty te definiują, iż uchodźcą jest osoba, która przebywa poza krajem swego pochodzenia i posiada uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w tym kraju ze względu na rasę, religię, narodowość, poglądy polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Podstawą ochrony uchodźczej jest instytucja statusu uchodźcy, stworzona przez Konwencję w 1951 roku. Najważniejszą zasadą tej ochrony jest zasada niezawracania, czyli tzw. zasada non-refoulement wyrażona w art. 33 Konwencji.

Aby uzyskać status nie trzeba zawsze udowadniać, iż było się prześladowanym przed opuszczeniem swojego kraju. Obawa może się dopiero pojawić podczas pobytu zagranicznego. Cudzoziemiec musi udowodnić, iż jego strach wiąże się z prawdopodobieństwem prześladowania, to znaczy, iż w kraju pochodzenia znajdzie się w położeniu, które wywoła prześladowanie. Za prześladowanie rozumie się szkodę lub krzywdę wyrządzaną przez państwo lub jego organy, lub brak ochrony ze strony państwa przed prześladowaniem innych osób. Szkoda musi być poważna i godzić w podstawowe prawa człowieka.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Cudzoziemcy nie mogą uzyskać ochrony w postaci statusu uchodźcy, gdy:

Podlegają wyłączeniom z mocy Konwencji Genewskiej, czyli: popełnili zbrodnię przeciwko pokojowi lub ludzkości, poważne przestępstwo o charakterze niepolitycznym przed przybyciem do Polski, lub inne akty sprzeczne z zasadami i celami Narodów, a także gdy stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa polskiego;

Przybywają z bezpiecznego kraju (gdzie prawa człowieka podlegają zasadniczej ochronie);

Przybywają z bezpiecznego kraju trzeciego, który zapewnia im dostęp do postępowania o nadanie statusu uchodźcy;

Status uchodźcy został im już nadany w innym kraju.

Akty prawne dotyczące cudzoziemców poszukujących ochrony:

Konwencje genewskie - szereg umów dotyczących prawa międzynarodowego i pomocy humanitarnej podpisany w Genewie w Szwajcarii; jest on częścią międzynarodowego prawa humanitarnego. Konwencje były rezultatem działalności i zabiegów politycznych Henriego Dunanta. Można spotkać się także z pojęciem "prawa genewskiego", czyli prawa opartego na tych konwencjach.

Polska Akcja Humanitarna (PAH) – organizacja humanitarna założona i prowadzona przez Janinę Ochojską. Organizacja powstała w 1994 roku z inicjatywy pracowników biur: warszawskiego, toruńskiego i łódzkiego Fundacji EquiLibre. Główna siedziba fundacji mieści się w Warszawie. Od 19 marca 2004 roku Polska Akcja Humanitarna jest organizacją pożytku publicznego. W skład zarządu wchodzą m. in.:

Konwencja Genewska z 1951 roku i Protokół Nowojorski z 1967. Konwencja jest dokumentem o podstawowym znaczeniu dla ustalenia statusu cudzoziemców poszukujących ochrony i określa prawa uchodźców.

Inne istotne akty prawne to:

Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP i Ustawa o cudzoziemcach;

Dyrektywa Rady ustanawiająca minimalne normy dotyczące kwalifikowania i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub osób, które wymagają ochrony międzynarodowej i określająca zakres przyznanej ochrony;

Dyrektywa Rady dotycząca minimalnych standardów postępowania w procedurze o nadanie i odebranie statusu uchodźcy w krajach członkowskich.

Za ochronę uchodźców odpowiada specjalna agenda ONZ – Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR).

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim i wspierającymi go siłami (republikanami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, frankistami), jaka toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.

Deportacja – wydalenie cudzoziemca na podstawie decyzji administracyjnej. Z reguły wydalenie dotyczy cudzoziemców, którzy nielegalnie przebywają na terytorium określonego państwa, nielegalnie podejmują w nim zatrudnienie lub stanowią zagrożenie dla państwa. Deportacji (wydalenia) nie powinno się mylić z banicją (wygnaniem) lub ekstradycją (wydaniem).

Obowiązek udzielania ochrony uchodźcom spoczywa na państwach przyjmujących (państwach – stronach Konwencji Genewskiej z 1951 roku).

W środkowej Szwecji miasto Södertälje przyjęło więcej uchodźców z Iraku niż Stany Zjednoczone i Kanada łącznie. Posiada największą społeczność pochodzenia asyryjskiego w Europie, którą ocenia się na powyżej 22 000 osób (35% populacji miasta).

Organizacje świadczące pomoc uchodźcom w Polsce:

Klęska żywiołowa (kataklizm) – ekstremalne zjawisko naturalne powodujące znaczne szkody na terenie objętym tym zjawiskiem, pozostawiające po sobie często zmieniony obraz powierzchni ziemi. Powoduje ono również wysokie straty w gospodarce człowieka, może przemodelować stan przyrody a nawet zagrażać życiu ludzkiemu.

Asyryjczycy znani także jako Asyro-chaldejczycy - mieszkańcy północnego Iraku, Iranu, Turcji i Syrii, w większości wierni chrześcijańskich kościołów Bliskiego Wschodu: chaldejskiego, Asyryjskiego Kościoła Wschodu (zwanego również błędnie "nestoriańskim"), syryjsko-ortodoksyjnego (zwanego również błędnie "jakobickim") oraz syryjsko-katolickiego.

Urząd do Spraw Cudzoziemców

Polska Akcja Humanitarna – Centrum Pomocy Uchodźcom

Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć

Zobacz też

Deportacja

Przypisy

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Uchodźca

Urząd do Spraw Cudzoziemców

Refugee.pl – gazeta uchodźców

Kampania "Żaden Człowiek Nie Jest Nielegalny"