Uchodźstwo - Polski Serwis Naukowy

Uchodźstwo – proces opuszczania stałego miejsca zamieszkania przez osoby zagrożone prześladowaniami będącymi wynikiem konfliktów zbrojnych – zewnętrznych i wewnętrznych, polityki państwa itp.

Definicja

Współcześnie, uchodźcą jest osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa, albo która nie ma żadnego obywatelstwa i znajdując się na skutek podobnych zdarzeń, poza państwem swojego dawnego stałego zamieszkania nie może lub nie chce z powodu tych obaw powrócić do tego państwa (art. 1 A Konwencji)

Wojny bałkańskie - dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.

Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ten, kto angażował się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i został zatrzymany przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.

Zgodnie z wykładnią Konwencji Genewskiej z 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców, pojęcie "określonej grupy społecznej" obejmuje również przypadki osób prześladowanych w ich krajach pochodzenia z powodów kulturowych (np. kobiety odmawiające poddania się rytualnemu obrzezaniu) bądź też z powodu orientacji homoseksualnej itp.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Historia i uregulowania prawne

Problem uchodźstwa jest ponadczasowy, ale szczególne nasilenie tego procesu miało miejsce w XX w. co spowodowane było licznymi wojnami, prześladowaniami etnicznymi i zmianami granic w tamtym stuleciu. Pierwsze uregulowania prawne dotyczące uchodźców pojawiły się po I wojnie św.. W 1921 r. powstał Urząd Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców Ligi Narodów, którego pierwszym zwierzchnikiem został Fridtjof Nansen (polarnik, działacz społeczny – Pokojowa Nagroda Nobla w 1922 r.). Zajmował się on m.in. repatriacją jeńców po wojnie i problemem bezpaństwowców (por. paszport nansenowski).

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Po II wojnie św. powstała przy ONZ Międzynarodowa Organizacja Uchodźców (International Refugees Organization – IRO) – 1946 r., natomiast w 1951 r. ustanowiono Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (United Nations High Commissioner for Refugees – UNHCR). Celem jego działania jest zarówno ochrona uchodźców jak i działania zmierzające do trwałego rozwiązania tego problemu (pomoc przy dobrowolnej repatriacji, integracji w nowym społeczeństwie lub przesiedleniu do innego państwa).

Azyl (łac.: asylum, gr.: ásylon) – miejsce odosobnienia, ucieczki, schronienia, zwłaszcza dla osób ściganych przez prawo. Znaczenie wywodzi się ze zwyczaju, według którego nie można było wydać przestępcy ukrywającego się w sanktuarium.

Paszport nansenowski – dokumenty tożsamości nadawane uchodźcom i apatrydom (bezpaństwowcom). Powstały w 1922 z inicjatywy Fridtjofa Nansena. Aktualnie uznawane w większości państw świata.

Dokumentami określającymi status uchodźcy są konwencja genewska z 1951 r. i protokół nowojorski z 1967 r. (rozszerzający ramy geograficzne i czasowe konwencji). Do tej pory ratyfikowało je ok. 150 państw (Polska 1991 r.). Wewnętrzne prawo każdego z tych państw powinno być zgodne z przyjętymi w nich zasadami, a więc: zasada przydzielania uchodźcom azylu politycznego (jeśli spełniają odpowiednie kryteria), nieodsyłania ich do krajów gdzie grozi im prześladowanie, zapewnienie warunków do życia w miejscu pobytu itp.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Uchodźstwo jest dużym problemem – szacuje się, że liczba uchodźców (łącznie z uchodźcami wewnętrznymi) na świecie wynosi ok. 50 mln. Oprócz Azji i Afryki – niejako "tradycyjnych" regionów uchodźstwa, zjawisko to dotyka również Europę. Wojny bałkańskie, rozpad ZSRR doprowadziły do pojawienia się uchodźców również z tego kontynentu.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Homoseksualizm (z . Jest jedną z orientacji seksualnych obok heteroseksualizmu, czyli popędu do płci przeciwnej oraz biseksualizmu, czyli popędu ukierunkowanego na obie płci. W seksuologii, szczególnie w starszej literaturze, spotykane jest użycie słowa homoseksualizm także w odniesieniu do seksu homoseksualnego.

Osobną sprawą są problemy państw przyjmujących uchodźców: problemy polityczne i ekonomiczne z zapewnieniem im warunków do godnego życia, bezpieczeństwa, negatywne zjawiska związane z nadmiernym napływem uchodźców itp.

Zobacz też

zasada non-refoulement

readmisja

uchodźstwo wewnętrzne

migracja ludności

apatryda

problem palestyński

Linki zewnętrzne

Strona UNHCR (pol.)

Dane statystyczne dot. zjawiska uchodźstwa