Uczestnicy stosunków międzynarodowych

Uczestnicy stosunków międzynarodowych – podmioty biorące udział w stosunkach międzynarodowych. Określenie to bywa używane zamiennie z terminami strony stosunków międzynarodowych oraz aktorzy stosunków międzynarodowych. Nie należy go natomiast mylić z pokrewnym, jednak nie w pełni tożsamym pojęciem podmiotów prawa międzynarodowego.

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Międzynarodowe organizacje rządowe (organizacje rządowe, ang. International Governments Organizatons - IGOs, Governmental Organizations - GO) - związki przynajmniej trzech państw powoływane umową międzynarodową w celu realizacji celów statutowych. Podstawy prawne ich funkcjonowania stanowi prawo międzynarodowe.

W polskiej nauce o stosunkach międzynarodowych najczęściej przyjmuje się typologię uczestników SM zaproponowaną przez Józefa Kukułkę. W jego ujęciu uczestnikami są:

narody
państwa
organizacje międzynarodowe (międzypaństwowe)
struktury i siły transnarodowe

Definicje trzech pierwszych z tych pojęć zostały już wypracowane przez badaczy zajmujących się takimi dziedzinami jak nauki polityczne czy prawo międzynarodowe (zobacz poświęcone im hasła). Ostatnią grupę J. Kukułka definiuje ogólnie jako osoby, grupy i stowarzyszenia, które uczestniczą w życiu międzynarodowym. Do tej grupy zalicza się m.in. międzynarodowe organizacje pozarządowe, firmy wielonarodowe (określane też mianem korporacji międzynarodowych lub transnarodowych), a także ruchy ideologiczne i grupy wyznaniowe o zasięgu ponadnarodowym.

Organizacje międzynarodowe - niejednorodna grupa . Mianem rządowych określa się . Muszą być one związkiem minimum trzech suwerennych państw, posiadać zdefiniowany cel i być powołane z .Z kolei określenie międzynarodowych organizacji pozarządowych zdefiniowano w rezolucji . Ponadto członkostwo w tych organizacjach z natury jest otwarte dla zainteresowanych stron. Ich działalność opiera się na statutach i regulaminach, czyli aktach o charakterze wewnętrznym.

Prawo międzynarodowe (dla odróżnienia od prawa prywatnego międzynarodowego zwane też prawem międzynarodowym publicznym) – jedna z gałęzi prawa, obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między państwami, organizacjami międzynarodowymi, a także innymi podmiotami prawa międzynarodowego. Jedna z najstarszych dziedzin prawa, znana i rozwijana już w okresie starożytności. Za "konstytucję" współczesnej społeczności międzynarodowej i najważniejszy dokument prawa międzynarodowego uważa się Kartę Narodów Zjednoczonych powołującą do życia ONZ i proklamującą szereg zasad na których opierają się prawo międzynarodowe i stosunki międzynarodowe. Zobowiązania wynikające z Karty Narodów Zjednoczonych (np. zakaz agresji, zakaz grożenia użyciem siły, zakaz mieszania się w sprawy wewnętrzne innych państw, nakaz pokojowego rozwiązywania sporów) mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami państw członkowskich ONZ.

Przypisy

Zob. ostatni wykład tej teorii opublikowany przez autora przed śmiercią: J. Kukułka, Wstęp do nauki o stosunkach międzynarodowych, Aspra-JR, Warszawa 2003, ss. 99-115.
op.cit., ss. 113-114.