Udźwięcznienie - Polski Serwis Naukowy

Udźwięcznienie (sonoryzacja) to upodobnienie fonetyczne polegające na tym, że spółgłoska bezdźwięczna zyskuje dźwięczność.

W języku polskim następuje to pod wpływem sąsiadującej spółgłoski dźwięcznej (ale nie półotwartej - nie mówimy pozła tylko posła). Na przykład w słowie prośba pod wpływem sąsiadującej spółgłoski dźwięcznej b wymawiamy spółgłoskę ź, chociaż piszemy ś.

Upodobnieniom tym ulegają w polskim spółgłoski, które mają swoje odpowiedniki różniące się jedynie dźwięcznością:

Upodobnienie fonetyczne (asymilacja fonetyczna, inaczej uwarunkowania pozycyjne głosek) - jeden z podstawowych zależnych procesów fonetycznych, polegający na upodobnieniu sąsiednich głosek. Upodobnieniem takim określa się przekształcenie postaci fonetycznej danego wyrazu pod wpływem sąsiadujących ze sobą głosek. Istotą każdego upodobnienia fonetycznego jest koartykulacja, której mechanizm działania polega na wpływie danej głoski na sposób artykulacji głosek, które z nią sąsiadują. Można tu wyróżnić:

Proces fonetyczny (zjawisko fonetyczne) – zmiana języka w zakresie fonetyki. Wyróżnia się procesy zależne od pozycji i niezależne. Jedną z przyczyn procesów fonetycznych może być wpływ podłoża językowego (substratu językowego) na superstrat językowy.

b-p ( b dźwięczna, p bezdźwięczna )

d-t ( d dźwięczna, t bezdźwięczna )

dz-c ( dz dźwięczna, c bezdźwięczna )

dź-ć ( dź dźwięczna, ć bezdźwięczna )

dż-cz ( dż dźwięczna, cz bezdźwięczna )

g-k ( g dźwięczna, k bezdźwięczna )

w-f ( w dźwięczna, f bezdźwięczna )

z-s ( z dźwięczna, s bezdźwięczna )

ź-ś ( ź dźwięczna, ś bezdźwięczna )

ż-sz( ż dźwięczna, sz bezdźwięczna )

Również h/ch (w języku ogólnopolskim obie są wymawiane identycznie, bezdźwięcznie) wymawia się dźwięcznie w wyrazach typu Bohdan, klechda.

Spółgłoski półotwarte (spółgłoski półotwarte, półsamogłoski) powstają, gdy w czasie ich wymawiania w jednym miejscu powstaje zwarcie, ale w innym otwarcie, lub gdy dochodzi do zbliżenia narządów mowy, ale nie do powstania szczeliny. Spółgłoski pierwszej grupy nazywa się półspółgłoskami (spółgłoskami zwarto-otwartymi, spółgłoskami sonornymi), a drugiej - półsamogłoskami (glajdami).

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

W dialekcie wielkopolskim i dialekcie małopolskim udźwięcznienie następuje też przed spółgłoskami płynnymi, spółgłoskami nosowymi i samogłoskami: jesteśmy, but niosę, sadź owies (jesteźmy, bud niosę, sadź owies).

W języku polskim istnieje też udźwięcznienie międzywyrazowe. (Niekiedy niweluje ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu.) Piszemy but duży, sadź i sadź drzewa, a mówimy [bud duży] i [sać], ale [sadź drzewa].

Udźwięcznienie może też następować pod wpływem otoczenia samogłoskowego, jak w hiszpańskim lobo z łacińskiego ludowego lupu 'wilk', vida z vita 'życie' i amigo z amico 'przyjaciel'. Również w gwarach polskich, zwłaszcza z dialektu małopolskiego spotyka się takie zjawiska: jezdem, glizda, a nawet huźdać.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Dźwięczność (fonacja) to jedna z cech artykulacji głosek związana z pracą więzadeł głosowych. Głoski wymawiane z wymuszeniem drgań więzadeł przy produkcji dźwięku nazywane są głoskami dźwięcznymi, natomiast wymawiane bez ich drgania nazywane są głoskami bezdźwięcznymi.

Zobacz też

ubezdźwięcznienie

proces fonetyczny