Ukiyo-e - Polski Serwis Naukowy

Drzeworyt z 1794 r. autorstwa Sharaku, przedstawiający aktora teatru kabuki

Matryca do odbitek

Ukiyo-e (jap. 浮世絵, Ukiyo-e "obrazy przepływającego świata") – rodzaj malarstwa i drzeworytu japońskiego funkcjonujący w swej typowej formie od połowy XVII wieku do początku ery Meiji (1868). Ukiyo-e były plastycznym środkiem wyrazu społeczności "przepływającego świata" (ukiyo), powstającym w obrębie dzielnic rozrywki największych miast japońskich epoki Edo (1600-1867). Drzeworyt, obok popularnej literatury kibiyoshi i teatru kabuki, stanowiły jeden z trzech zasadniczych filarów kultury ukiyo.

Hiroshige Andō (jap. 安藤広重, Andō Hiroshige, ur. 1797 w Edo, zm. 12 października 1858), zwany także Hiroshige Utagawa – jeden z najbardziej znanych japońskich malarzy, grafików i twórców ukiyo-e.
Utamaro Kitagawa (jap. 喜多川歌麿, Kitagawa Utamaro, ur. 1753, zm. 31 października 1806 w Edo) – japoński drzeworytnik oraz malarz. Uważany za jednego z najlepszych twórców gatunku ukiyo-e. Dokładne miejsce jego urodzin nie jest znane.

Historia gatunku

Shigenaga Honjō osłania się przed eksplodującym pociskiem. Autor: Kuniyoshi Utagawa

Dohan Kaigetsudō: "Bijin" (Piękna kobieta)

Technika wykonywania drzeworytu monochromatycznego pojawiła się w Japonii przypuszczalnie w VIII wieku za pośrednictwem warsztatów koreańskich i stosowana była przede wszystkim do druku tekstów i wizerunków buddyjskich. Z czasem zaczęto ją stosować także do druku literatury edukacyjnej, popularnej i pornograficznej.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.
Malarstwo – obok rzeźby i grafiki jedna z gałęzi sztuk plastycznych. Posługuje się środkami plastycznego wyrazu, np. barwną plamą i linią, umieszczonymi na płótnie lub innym podłożu (papier, deska, mur), a dzieła zwykle są dwuwymiarowe lub dwuwymiarowe z elementami przestrzennymi. Twórczość malarska podlega zasadom właściwym dla danego okresu. Poszukiwanie odmiennych form wyrazu przyczynia się jednak do kształtowania nowych oryginalnych kierunków i niezwykłej różnorodności dzieł malarskich.

Około połowy XVII wieku została zaadoptowana do druku pamfletów i reklam teatru kabuki oraz popularnych książek ilustrowanych ukazujących Yoshiwarę, dzielnicę rozkoszy w Edo (ob. Tokio). Były to monochromatyczne publikacje, często ręcznie barwione.

Początek gatunku wiąże się z działalnością anonimowego artysty określanego w późniejszej literaturze przedmiotu jako mistrz Kambun, tworzącego około 1660. Termin ukiyoe po raz pierwszy pojawił się dopiero w 1682 w powieści Koshoku ichidai otoko, Doskonały kochanek, której autorem był popularny podówczas pisarz i poeta Saikaku Ihara.

Edo (jap. 江戸; także Yedo) – dawna nazwa obecnej stolicy Japonii Tokio, położonej w regionie Kantō na wyspie Honsiu. Ze względu na usytuowanie u ujścia rzeki Sumidy do zatoki zwanej obecnie Zatoką Tokijską, nazwa Edo jest tłumaczona jako "brama" (戸 to) na "zatokę" (江 e).
Hokusai Katsushika (?, znany głównie pod imieniem Hokusai) – jeden z najwybitniejszych i najpłodniejszych japońskich malarzy i twórców barwnych drzeworytów w stylu ukiyo-e. Urodził się w 31 października 1760 w Edo (obecnie Tokio), zmarł 18 kwietnia 1849.

Pierwszym autorem właściwego drzeworytu wielobarwnego, tzw. nishiki-e, był Harunobu Suzuki działający w latach 1765-1770.

Złoty wiek ukiyo-e przypada na lata 1781-1804, kiedy tworzyli m.in.: Kiyonaga, Utamaro, Eishi i Sharaku. Okres schyłkowy (do 1868) zaznaczają dokonania szkoły Toyokuni oraz działalność Hokusai i Hiroshige.

Choć drzeworyty w tej samej technice wykonywane są do dziś, rozwój gatunku zamyka się z upadkiem kultury ukiyo wraz ze schyłkiem epoki Edo. Drzeworyty wykonywane w czasach Meiji (1868-1912) i późniejsze określane są już nazwą hanga (jap. drzeworyt).

Kabuki (歌舞伎) – jeden z rodzajów tradycyjnego teatru japońskiego, wywodzący się z XVII wieku. Teatr kabuki jest znany z bogatej oprawy przedstawień, silnej ekspresji i wyszukanej charakteryzacji aktorów.
Epoka Meiji (jap. 明治時代, Meiji jidai?, "epoka światłych rządów") - nazwa okresu panowania cesarza Mutsuhito, od 8.9.1868 do 30.7.1912. (Uwaga: nazwy okresów panowania cesarzy obierane są w momencie objęcia przez nich tronu; po śmierci monarchy nazwa ery staje się jego imieniem). W znaczeniu dokonanych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych, epokę tę nazywa się restauracją Meiji (jap. 明治維新, Meiji-ishin?).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)