Ukraińska Partia Narodowo-Demokratyczna - 1899

Ukraińska Partia Narodowo-Demokratyczna (Ukrajinśka Nacionalno-Demokratyczna Partija – UNDP) – prawicowa partia ukraińska działająca w Galicji w Austro-Węgrzech, powstała 26 grudnia 1899.

Powstała z połączenia prawego skrzydła Rusko-Ukraińskiej Partii Radykalnej (Wołodymyr Ochrymowycz, Jewhen Łewyćkyj, Wiaczasław Budzynowśkyj, Iwan Franko) z narodowcami galicyjskimi (Julijan Romanczuk, Kost Łewyćkyj, Mychajło Hruszewśkyj, Jewhen Ołesnyćkyj, Teofil Okunewśkyj).

Stepan Baran, ukr. Степа́н Бара́н - (ur. 25 stycznia 1879 w Krukienicach, pow. Mościska, zm. 4 lipca 1953 w Monachium) – ukraiński działacz społeczny, adwokat, publicysta i dziennikarz; poseł na Sejm II RP z ramienia ukraińskiej partii UNDO.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Partią kierował Komitet Ludowy, w którego skład wchodzili Hruszewśkyj, K. Łewyćkyj, Ochrymowycz, Demian Sawczak i Franko.

Partia na pierwszym kongresie w dniu 5 stycznia 1900 przyjęła program jedności narodowej i niepodległości. Szybko zdobyła czołowe miejsce w ukraińskim politycznym życiu Galicji. Szybko wypchnęła Ukraińską Partię Radykalną z pozycji stałej opozycji, zwalczała partie rusofilskie.

Galicja Wschodnia – to określenie używane po 1850 roku dla wschodnich terenów Królestwa Galicji i Lodomerii ze Lwowem, Stanisławowem, Tarnopolem, Przemyślem, Sanokiem i Krosnem. Stolicą tego regionu był Lwów.

Diło (ukr. Діло) — gazeta ukraińska wydawana w Galicji w latach 1880-1939, będąca później organem ukraińskiej partii Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne (UNDO), działającej w Polsce w okresie międzywojennym.

W wyborach z 1907 roku partia objęła 17 z 27 miejsc, jakie przypadły Ukraińcom, w austriackim parlamencie.

Przewodniczącymi partii byli Julijan Romanczuk (1899-1907) i Kost Łewyćkyj, sekretarzami partii – K.Łewyćkyj (1899-1907), Wołodymyr Baczynśkyj (1907-1913) i Stepan Baran. Partia wydawała tygodnik "Swoboda", jej poglądy reprezentowały również "Diło" i "Bukowyna".

W czasie narastania wzajemnych antagonizmów polsko-ukraińskich Ukraińska Partia Narodowych Demokratów wysuwała hasło przymusowego wysiedlania Polaków z Galicji Wschodniej.

Teofil Okuniewski (ukr. Теофіл Окуневський, Teofil Okunewśkyj) ur. 1858 – zm. 1937) – ukraiński polityk, prawnik, współzałożyciel Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej, poseł do parlamentu austriackiego (1897–1900 і 1907–1918).

Ukraiński Generalny Komisariat Wojskowy (UHWK) - ukraińska konspiracyjna struktura wojskowa, założona we wrześniu 1918 we Lwowie w celu przejęcia Galicji Wschodniej przy pomocy podporządkowanych sobie oddziałów armii austro-węgierskiej.

W sierpniu 1918 Komitet Narodowy Partii postanowił zorganizować konspiracyjny pion polityczny i wojskowy. W tym celu powołano we Lwowie komitet polityczny, w skład którego weszli Stepan Baran, Wasyl Panejko, Longyn Cehelski, Iwan Kiweluk i Wołodymyr Baczynśkyj. Organizowano spotkania z działaczami powiatowymi partii i omawiano plany przejęcia władzy. Równolegle prowadzono prace nad organizacją pionu wojskowego. Odpowiedzialny za to działanie był Kost Taniakewycz. Skutkiem tych działań było utworzenie we wrześniu 1918 Ukraińskiego Generalnego Komisariatu Wojskowego.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Wołodymyr Ochrymowycz (ukr. Володимир Юліанович Охримович, ur. 1870 w Wełdirzu - zm.1931 we Lwowie) — ukraiński działacz społeczny i polityczny, dziennikarz, prawnik.

28 marca 1919 r na zjeździe partyjnym w Stanisławowie partia przekształciła się w Ukraińską Ludową Partię Pracy. Jej działaczami byli między innymi Jewhen Petruszewycz i Stepan Wytwycki.

W latach 1918-1919 kierowała rządem Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej.

Bibliografia

H. Chałupczak, T. Browarek, Mniejszości narodowe w Polsce, 1918-1995, Lublin, Wyd. Uniw. Marii Curie-Skłodowskiej, s. 59, 2000, ISBN 83-227-1191-3

Ryszard Tomczyk, Radykałowie i socjaldemokraci.Miejsce i rola lewicy w ukraińskim obozie narodowym w Galicji 1890-1914, Szczecin 2007, ISBN 978-83-7518-031-2

Przypisy

K. Grunberg, B. Sprengel Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005, s. 198

Linki zewnętrzne

Encyclopedia of Ukraine