Ulica 3 Maja w Katowicach - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 50°15′34.69″N 19°01′04.22″E / 50.2596361, 19.0178389

Ten artykuł dotyczy ulicy. Zapoznaj się również z: inne artykuły noszące tę nazwę.

Dawna Grundmannstraße – dziś ulica 3 Maja

Grundmannstraße w roku 1907

Dawna Grundmannstraße – dziś ulica 3 Maja

Ulica 3 Maja w 2005

Ulica 3 Maja w 2011

Kamienica Oswalda Findeisena na rogu ul. Stawowej i ul. 3 Maja

Kamienica z 1872 przy ul. 3 Maja 18

Kamienica "Pod Butem" (ul. 3 Maja 6 i 8)

Kamienica przy ul. 3 Maja 33 (róg z placem Wolności)

Kamienica "Pod Butem" − portal wejściowy

Płaskorzeźba w bramie kamienicy pod numerem 23

Płaskorzeźba w bramie kamienicy pod numerem 23

Kamienica na rogu ulic Juliusza Słowackiego i 3 Maja

Kamienice przy ul. 3 Maja (widok od strony Rynku)

Ulica w kierunku wschodnim (po prawej budynek pod numerem 40)

Ulica 3 Maja w Katowicach (dawniej Grundmannstraße, pierwotnie Industriestraße, w XIX wieku nazywana również ulicą Pańską lub Główną) − jedna z najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych ulic w katowickim Śródmieściu. Według Cushman & Wakefield jest również piątą najdroższą ulicą w Polsce (dane z 2010 i 2011).

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) - do 31 grudnia 2010 roku Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) - z siedzibą w Warszawie przy ul. Szwoleżerów 9 na terenie Łazienek Królewskich – instytucja kultury utworzona w 2002 poprzez połączenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. NID podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego i posiada Oddziały Terenowe w miastach wojewódzkich (oprócz Bydgoszczy i Gorzowa Wielkopolskiego) oraz Pracownie Terenowe w Trzebinach, Zamościu oraz Park Mużakowski w Łęknicy.
Kamienica Pod Butem w Katowicach − zabytkowa kamienica, znajdująca się przy ulicy 3 Maja 6 i 8 w katowickim Śródmieściu; wpisana do rejestru zabytków (nr rej.: A/1390/89 z 23 października 1989). Budynek jest także nazywany Haus Kochmann lub Dom Kochmanna.

Rozpoczyna swój bieg przy katowickim Rynku. Biegnie następnie obok kina Światowid, ulicy Wawelskiej, estakady do katowickiego dworca, ulicy Stawowej (dawniej Teichstraße), krzyżuje się z ulicą Juliusza Słowackiego, na ich rogu mieści się budynek VIII LO im. M. Skłodowskiej-Curie. Kończy swój bieg przy placu Wolności. Większość ulicy jest wyłączona z ruchu samochodowego (od Rynku do ul. Juliusza Słowackiego). Ma tu swoją siedzibę oddział Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów, Gmina Wyznaniowa Żydowska i Galeria Ateneum.

Stara Synagoga w Katowicach (niem. Alte Synagoge in Kattowitz) - nieistniejąca synagoga, która znajdowała się w Katowicach na rogu dzisiejszych ul. 3 Maja i ul. Juliusza Słowackiego.
Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od gr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" i nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.

Historia

Ulica została wytyczona w 1856 jako łącznik pomiędzy placem Wolności a Rynkiem. Od połowy XIX wieku nosiła nazwę Industriestraße. Polscy mieszkańcy miasta nazywali ją ulicą Pańską ze względu na umiejscowienie przy niej eleganckich sklepów i mieszkań. 24 października 1867 Rada Miejska na wniosek magistratu podjęła decyzję o przemianowaniu jej na Grundmannstraße. Było to zjawiskiem wyjątkowym, gdyż Friedrich Grundmann zmarł dwadzieścia lat później − 30 lipca 1887. Świadczyło to o jego ogromnych zasługach dla miasta.

Zmiany nazw ulic i placów w Katowicach zasadniczo obejmują pięć okresów: czasy Cesarstwa Niemieckiego, czasy II RP, czasy okupacji przez III Rzeszę, czasy Polski Ludowej i czasy najnowsze. Uchwały o zmianie nazw ulic lub placów podejmował magistrat, Rada Miasta lub w czasach PRL − Miejska Rada Narodowa.
Balustrada – ażurowe lub pełne zabezpieczenie (ogrodzenie) schodów, tarasów, balkonów, dachów, wiaduktów, mostów itp., montowane zazwyczaj na krawędzi zabezpieczanego elementu i pełniące jednocześnie funkcję ozdobną. Balustrada może być również ażurową przegrodą pomiędzy pomieszczeniami (np. w kościołach oddziela prezbiterium od nawy).

W 1871 miasto zakupiło dom nr 9 przy Grundmannstraße na cel tymczasowej siedziby magistratu i radnych miejskich. Koszt zakupu wyniósł 21 500 talarów. Wcześniej radni wynajmowali pomieszczenia w domu Immerwartha (również przy tej ulicy). W 1908 na ulicy poprowadzono drugi tor tramwajowy. Od 1907 pod numerem 11 funkcjonowało kino Grand-Kinematograf. W dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem 9 funkcjonowała centrala Banku Śląskiego − Banque de Silésie SA i spółka akcyjna "Śląskie Zakłady Elektryczne" (do 1939). W latach 1861/62 na rogu ulic Industriestraße i Schillerstraße (ul. J. Słowackiego) wybudowano pierwszą katowicką synagogę według projektu Ignatza Grünfelda.

Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Do 1939 pod numerem 3 zlokalizowany był największy damski i dziecięcy dom konfekcyjny w mieście − Baender. Swoją siedzibę w nim posiadała firma Ocularium (oferująca artykuły fotograficzne i optyczne) oraz sklep Pedicura (oferujący obuwie oraz usługi związane z pielęgnacją nóg). Pod numerem 2 istniał skład win i wódek B. Hartmanna i firmy Klonowski i Ska oraz biuro wynajmu filmu "Espefilm", a do 1910 − fabryka likierów Ewalda Puschkewitza. Pod numerem 6 w 1862 założono Dom Obuwia, prowadzony przez F. Kochmana, a pod numerem 5 swoją hurtownię towarów kolonialnych posiadał L. Broński. W budynku nr 31 istniał do 1939 Katowicki Dom Licytacyjny B. Cubera, a pod nr 32 − sklep Moritza Nebla. Do 1939 przy ulicy istniały konsulaty; francuski i włoski pod numerem 23, a brytyjski pod numerem 33.

Muzeum Historii Katowic jest instytucją muzealną zajmującą się sztuką, historią i rozwojem Katowic, w ramach których gromadzone są zbiory historyczne: pocztówki, fotografie, dokumenty oraz sztuka mniej i bardziej znanych artystów, których twórczość przeplata sie z historią Katowic. Placówka oprócz zadań wystawienniczych realizuje również program naukowo-badawczy. W ramach muzeum działa również kawiarnia oraz wydawnictwo, publikujące albumy i książki poświęcone najciekawszym wystawom i wydarzeniom a także rocznik Kronika Katowic. W zbiorach muzeum znajduje się w sumie blisko 100 000 eksponatów, w tym cykl 27 pasteli Stanisława Ignacego Witkiewicza, będących portretami Eugenii Wyszomirskiej-Kuźnickiej, mieszkającej po wojnie w Katowicach.
Ignatz (Izaak) Grünfeld (ur. 11 stycznia 1825 w Żorach, zm. 27 grudnia 1894 w Katowicach) – niemiecki architekt, mistrz i przedsiębiorca budowlany, założyciel firmy Ignatz Grünfeld Baugeschäft, działający w drugiej połowie XIX wieku w Katowicach i przyległych miastach okręgu przemysłowego. Wieloletni członek katowickiej Rady Miasta. Postać niezwykle zasłużona dla urbanistycznego rozwoju Katowic, dziś, z racji niemieckiego pochodzenia na polskim Górnym Śląsku zapomniana.

Ulica 3 Maja została wspomniana w książce Kazimierza Gołby "Wieża spadochronowa", opowiadającej o bohaterskiej obronie Katowic w czasie kampanii wrześniowej przez harcerzy. Opis ulicy w dniu 31 sierpnia 1939:

Opis ulicy pojawia się także w kilku miejscach w powieści Wilhelma Szewczyka "Ptaki ptakom", której akcja dzieje się w pierwszych dniach września 1939:

Ulica 3 Maja jest wspomniana w powieści Aleksandra Baumgardtena "Spotkanie z jutrem", opowiadającej o przybyłych w 1945 do Katowic lwowiakach-repatriantach. Opis ulicy w lecie 1945:

Bank Śląski − Banque de Silésie SA powstał w 1922 roku jako polsko-francuska spółka z siedzibą w Katowicach przy ul. 3 Maja 9. Kapitał założycielski wynosił 250 milionów marek niemieckich. 50% udziałów wniosła strona polska: grupa banków komercyjnych z Bankiem Handlowym w Warszawie SA na czele oraz rząd reprezentowany przez państwowy Bank Gospodarstwa Krajowego. Kapitał francuski reprezentowały dwie spółki przemysłowe i cztery banki, m.in. Société Générale.
Ulica Młyńska w Katowicach (do 1924 i w latach 1939−1945 Mühlstraße) − jedna z najstarszych ulic w katowickiej dzielnicy Śródmieście. Rozpoczyna swój bieg od Rynku. Następnie krzyżuje się z ulicą Wawelską. Kończy swój bieg przy skrzyżowaniu z ulicą Dworcową obok placu Wilhelma Szewczyka i dworca kolejowego. Nazwa ulicy pochodzi od młynów, znajdujących się nad rzeką Rawa w wiekach XVIII i XIX, wznoszonych przy ulicy. Wznoszono przy niej także magazyny zbożowe.

W 1948 wybudowano Dom Towarowy "Pedant" (ul. 3 Maja 11). Od 1948 działała także Hurtownia Włókiennicza i Galanteryjna spółki A. Glaser, W. Kaczmarek (ul. 3 Maja 30). W marcu 2010 pod numer 16 przeniesiono siedzibę katowickiej synagogi z ul. Młyńskiej 13. Nabożeństwa w synagodze im. Chaskela Bessera odbywają się regularnie we wszystkie szabaty oraz święta.

Ryzalit – występ z lica w elewacji budynku w jego części środkowej, bocznej lub narożnej, prowadzony od fundamentów po dach. W rzucie poziomym może mieć kształt prostokąta lub półkola. Popularny od renesansu w architekturze pałaców, później stosowany także przy budowie domów wielorodzinnych.
Modernizm - ogólne określenie prądów w architekturze światowej rozwijających się w latach ok. 1918-1975, zakładających całkowite odejście nie tylko od stylów historycznych, ale również od wszelkiej stylizacji. Architektura modernistyczna opierała się w założeniu na nowej metodzie twórczej, wywodzącej formę, funkcję i konstrukcję budynku niemal wyłącznie z istniejących uwarunkowań materialnych.

W 2010 zamknięto plac W. Szewczyka − rozpoczęto przebudowę dworca kolejowego i budowę centrum handlowego Galeria Katowicka, której ściana północna wypełni w tym miejscu południową pierzeję ulicy. Kamień węgielny pod nowy dworzec i centrum handlowe położono 31 maja 2011.

Kamienica Oswalda Findeisena w Katowicach − zabytkowa kamienica mieszkalno-handlowa przy ul. 3 Maja 13, na rogu z ul. Stawową 10. Po wzniesieniu budynku jego właścicielem był Oswald Findeisen − katowicki kupiec.
Tynk - warstwa z zaprawy lub gipsu pokrywająca powierzchnie ścian, sufitów, kolumn, filarów itp. wewnątrz i na zewnątrz budynku. Zadaniem jej jest zabezpieczenie powierzchni przed działaniem czynników atmosferycznych (w przypadku tynków zewnętrznych), ochrona przed działaniem czynników wewnątrz pomieszczeń (np. para wodna), ogniem (elementy drewniane) oraz nadanie estetycznego wyglądu elementom budynku. Tynk stosuje się również jako warstwę podkładową pod elementy wymagające gładkiego podłoża (płyty styropianowe, płytki ceramiczne) - powszechnie stosuje się wówczas tynk cementowy, cementowo-wapienny lub gipsowy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)