Ulica Franciszkańska w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°15′08.1″N 21°00′11.8″E / 52.25225, 21.003278

Ulica Franciszkańska – jedna z ulic warszawskiego Nowego Miasta biegnąca od zbiegu ul. Zakroczymskiej i ul. Freta do ul. Władysława Andersa.

Historia

Dawna droga narolna Nowej Warszawy, istniejąca już w XV wieku. Pierwsza zabudowa pojawiła się na początku XVI wieku, w latach 1646-47 wybudowano Kościół św. Franciszka wraz z klasztorem Franciszkanów u zbiegu z ul. Zakroczymską. Zabudowania te zostały spalone podczas walk ze Szwedami w roku 1656.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Około roku 1770 u zbiegu z ul. Wałową wystawiono jatki miejskie zwane Wolnicą, jednak już wcześniej przy Franciszkańskiej pojawiły się pierwsze szlacheckie siedziby. Już przed rokiem 1732 u zbiegu z ul. Sapieżyńską wybudowano zapewne według projektu Józefa Fontany pałac dla Jana Skarbka. Kolejnymi ważnymi obiektami były wybudowany ok. roku 1734 pałac Jakuba Bonafusa wzniesiony u zbiegu z ul. Nowiniarską oraz dwór Ogińskich zwrócony fasadą ku ul. Bonifraterskiej. Przed końcem XVIII przy ulicy pojawiły się drewniane dworki i pierwsze, murowane kamieniczki. Zabudowa ta po części została zniszczona podczas walk z Rosjanami w roku 1794.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Kościół św. Franciszka w Warszawie to kościół pod wezwaniem Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (lub inaczej Serafickiego), wchodzący wraz z przylegającym do niego klasztorem w skład zespołu franciszkańskiego w Warszawie na Nowym Mieście w dzielnicy Śródmieście przy ul. Zakroczymskiej.

Okres wzmożonej aktywności budowlanej Franciszkańska przeżyła w latach 20. XIX wieku, w związku z osiedleniem się tu ludności żydowskiej. Powstało w tym okresie 21 kamienic, kilka też przebudowano. Architektem szczególnie owocnie działającym przy Franciszkańskiej w tym okresie był Henryk Galle, twórca aż 12 realizacji. Działali też tu Hilary Szpilowski i Bonifacy Witkowski, ulica zyskała wyjątkowo piękną oprawę architektoniczną. Po okresie Powstania Listopadowego ruch budowlany znacznie zmalał, w związku z brakiem wolnych działek budowlanych przy ulicy. Mieszkańcami byli niemal sami Żydzi; zaś Franciszkańska stała się ważną ulicą handlową. Działały tu liczne sklepiki oferujące towary bławatne oraz futra i skóry. Fabryk w XIX wieku jeszcze nie było wiele: wiadomo o manufakturze płótna Landego, zastąpionej później fabryką tabaczną, od lat 60. istniał też hotel - "Zajazd Litewski". Pod koniec wieku XIX wybudowano jeszcze kilka kamienic o neorenesansowych fasadach; często też do istniejących wcześniej kamienic dostawiano nowe oficyny, czasem też dobudowywano kolejną kondygnację domu frontowego.

Neorenesans - nurt w architekturze XIX-wiecznego historyzmu, nawiązujący formalnie do architektury renesansowej. W krajach Europy Środkowej nawiązywano przede wszystkim do tzw. renesansu północnego.

Modernizm - ogólne określenie prądów w architekturze światowej rozwijających się w latach ok. 1918-1975, zakładających całkowite odejście nie tylko od stylów historycznych, ale również od wszelkiej stylizacji. Architektura modernistyczna opierała się w założeniu na nowej metodzie twórczej, wywodzącej formę, funkcję i konstrukcję budynku niemal wyłącznie z istniejących uwarunkowań materialnych.

Początek wieku XX zaowocował kilkoma nowymi kamienicami o ornamentyce posecesyjnej lub modernistycznej; wśród autorów tych obiektów pojawiają się nazwiska dwóch architektów przybyłych z Odessy - Henryka Stifelmana i Stanisława Weissa; w okresie międzywojennym przy Franciszkańskiej nie wzniesiono żadnego nowego budynku. Po roku 1936 wyburzono Halę Targową i trzy kamienice w związku z przedłużeniem i poszerzeniem ul. Bonifraterskiej; kolejne zniszczenia w zabudowie przyniósł rok 1939. Po roku 1940 ulica znalazła się częściowo w obrębie getta warszawskiego.

Ulica Nowiniarska w Warszawie - jedna z ulica Nowego Miasta biegnąca od ul. Franciszkańskiej do ul. Świętojerskiej, przed rokiem 1944 - do ul. Długiej.

Nowe Miasto w Warszawie powstało na przełomie XIV i XV w. na północ od Starego Miasta i koncentrowało się wokół nowego rynku. Główną ulicą łączącą obie części Warszawy jest ulica Freta, która zaczyna się za Barbakanem. Przy niej wychowywała się Maria Skłodowska-Curie. Większość zabytków Nowego Miasta została zniszczona podczas II wojny światowej i została odbudowana po wojnie.

Powstanie w getcie i powstanie warszawskie doprowadziły do całkowitego zniszczenia zabudowy ulicy. Wypalone ruiny kamienic rozebrano w latach 1946-47, wznosząc nowe zabudowania, częściowo o historyzujących formach.

Otoczenie

Kościół św. Franciszka→ ul. Zakroczymska.

Bibliografia

Jarosław Zieliński: Atlas Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy, tom 3. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 151. ISBN 83-906629-2-2.

Linki zewnętrzne

Hala Targowa przy Franciszkańskiej. Przed 1938