Ulica Grochowska w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°14′41.7″N 21°05′20″E / 52.244917, 21.08889

ul. Grochowska

ul. Grochowska

ul. Grochowska, Pomnik Budowy Szosy Brzeskiej

Ulica Grochowska – jedna z głównych ulic warszawskiej Pragi-Południe. Ulica Grochowska liczy ok. 5,2 km.

Historia

Ulica Grochowska powstało jako droga wiodąca do Brześcia, przekształcona w początkach XIX wieku w brukowany trakt. Jego budowę ukończono w roku 1823, co upamiętnia żeliwny obelisk ustawiony w okolicy ul. Siennickiej; inicjatorem ustawienia monumentu był Stanisław Staszic. Żeliwny obelisk nazwano Pomnikiem Budowy Szosy Brzeskiej; zdobiące go płaskorzeźby zaprojektował Paweł Maliński. Na bokach pomnika widnieje data budowy, odległość (OD WARSZAWY STAY CLXXVIII), oraz medalion z tytułem Aleksandra I, usunięty po roku 1915, znajdujący się obecnie w Orońsku koło Radomia, w kaplicy pałacowej majątku należącego niegdyś do Franciszka Christianiego, budowniczego traktu.

Wawer jest dzielnicą Warszawy położoną w południowo-wschodniej części miasta nad prawym brzegiem Wisły. Dzielnica położona jest na obszarze Niżu Środkowopolskiego, znaczną jej część stanowią tereny zielone. Do 1951 roku miejscowość należała do gminy Wawer. Jest największą pod względem powierzchni dzielnicą Warszawy i drugą od końca (po Wilanowie) pod względem gęstości zaludnienia. Dzielnicę charakteryzuje niska zabudowa głównie willowa (Anin), brak dużych blokowisk i skupisk osiedli (wyjątkiem jest Marysin Wawerski).
Konkatedra Matki Boskiej Zwycięskiej w Warszawie – kościół rzymskokatolickiej parafii Bożego Ciała na warszawskim Kamionku znajdujący się przy ulicy Grochowskiej 365.

Kolejne przedstawienia ukazują zamek w Brześciu, Siedlce z ratuszem, sceny z budowy traktu oraz panoramę Warszawy. Zaginęła niestety tablica z roku 1935, umieszczona niegdyś na pomniku a upamiętniająca renowację granitowej nawierzchni po 112 latach używania.

W pierwszej połowie XIX wieku zabudowę ulicy stanowiły drewniane chałupy, domy, dworki i pałacyki; do najwcześniej wzniesionych należał zapewne murowany dwór między dzisiejszymi ulicami Nasielską i Wspólna Droga; wzniesiono go może jeszcze u schyłku XVIII wieku. Równie wiekowy jest zachowany do dziś dworek pod nr. 64/66, który wzniósł tu dla siebie prymas Michał Poniatowski. Bliższy rogatkom i wsi Kamionek końcowy odcinek ulicy miał wówczas wyłącznie drewnianą zabudowę; najwcześniejszym na nim świadectwem działalności człowieka jest Cmentarz Kamionkowski, czynny od końca XIII wieku. W roku 1656 ogień strawił stojący niegdyś w sąsiedztwie cmentarza kościół pw. św. Stanisława Biskupa; sam cmentarz był czynny do roku 1887. Kolejny cmentarz dawnego Kamionka należał do staroobrzędowców; powstał w pierwszym dwudziestopięcioleciu XIX wieku. Pomniki w formie piaskowcowych trumien na katafalkach po roku 1960 przeniesiono na Cmentarz prawosławny na Woli, nie odtwarzając niestety ich pierwotnej formy.

Hanna Szapiro, ps. Hanka Sawicka (ur. 19 grudnia 1917 w Krakowie, zm. 18 marca 1943 w Warszawie) – polska działaczka komunistyczna żydowskiego pochodzenia, organizatorka i przewodnicząca Związku Walki Młodych. W Koszalinie, Sochaczewie, Kaliszu, Olsztynie, Darłowie i w Rykach do dnia obecnego jedne z ulic noszą jej nazwisko.
Fontanna (wodotrysk) – urządzenie wodne, najczęściej ozdobne, wyrzucające pod ciśnieniem wodę z dysz lub dyszy. Jest jednym z elementów tzw. małej architektury.

Od roku 1850 przy Trakcie Moskiewim jak ówcześnie zwano Grochowską pojawiły się pierwsze zakłady wytwórcze: od roku 1852 Jan Hoch "we wsi Grochowie" wytwarzał świece i mydło, nieopodal działała garbarnia niejakiego Jeromina. Niewielka fabryka mydła Franciszka Mätza działała od roku 1887 pod dzisiejszym nr. 212; kolejnym reprezentantem tej branży był Mosze Wysocki, prowadzący wytwórnię w okolicy dzisiejszego Ronda Wiatraczna.

Ulica Górczewska w Warszawie to jedna z głównych ulic w warszawskich dzielnicach Wola i Bemowo, usytuowana w ciągu komunikacyjnym Trasy W-Z, ulicy Leszno i drogi nr 580 do Starych Babic, Leszna i Sochaczewa. Długa na 5,2 km ulica zaczyna się przy ulicy Młynarskiej na Woli i kończy się na granicy miasta w dzielnicy Bemowo na skrzyżowaniu z Lazurową, przecinając aleję Prymasa Tysiąclecia i ulicę Powstańców Śląskich.
Orońsko – wieś w Polsce położona na terenie Równiny Radomskiej (po jej południowej stronie) w województwie mazowieckim, w powiecie szydłowieckim, w gminie Orońsko w dolinie rzeki Oronki w jej dolnym biegu, przy drodze krajowej Nr 7 - 15 km od Radomia w kierunku na Kraków.

Jednym z największych zakładów była działająca u zbiegu z ul. Terespolską wytwórnia Towarzystwa Akcyjnego Fabryki Wstążek Gumowychi Taśm wybudowana w roku 1886 przez Ryszarda Zieglera i J. Jägera.

Rok 1891 przyniósł przyłączenie do Warszawy fragmentu Grochowskiej między ulicami Lubelską i Podskarbińską; usypano nowy wał i nowe rogatki miasta. W latach 1899-00 według projektu Władimira Pokorowskiego wzniesiono zabudowania Instytutu Weterynaryjnego; lokalizację tę uzasadniało istnienie targu na bydło w miejscu dzisiejszego Parku im. Obwodu Praga Armii Krajowej. 4 stycznia 1901 roku Grochowską pojechała po raz pierwszy Kolej Jabłonowska.

Pablopavo, wł. Paweł Sołtys (ur. 30 marca 1978) – polski wokalista reggae i raggamuffin, jeden z pierwszych wokalistów śpiewających raggamuffin po polsku. Jego specjalnością są bardzo długie i skomplikowane partie wokalne oparte na freestyle.
Dwór księcia Michała Poniatowskiego, Dworek Grochowski - klasycystyczny budynek w dzielnicy Praga Południe w Warszawie. Pierwotnie podmiejska rezydencja prymasa Polski Michała Poniatowskiego.

Na przełomie stuleci powstały murowane domy mieszkalne przy "miejskim" odcinku ulicy; dopiero po roku 1910 pierwsze kamienice czynszowe, zachowane w większości do dziś. Ich budowa zbiegła się w czasie z drugim etapem rozwoju przemysłu w dzielnicy; od roku 1911 przy Grochowskiej działał znany zakład elektrotechniczny "Bracia Borkowscy", Fabryka Elektrotechniczna B. Petscha, wykupiona później przez Ministerstwo Poczt i Telegrafów oraz Wytwórnia Sprzętu Spawalniczego "Perun" S. A., powstała z połączenia francuskiej firmy "L'air Liqide" z Towarzystwem Akcyjnym Fabryk Tlenu i Aparatów "Perun" z Petersburga.

LXXII Liceum Ogólnokształcące im. gen. Jakuba Jasińskiego w Warszawie, gwarowo zwana Jasinem lub Jaśkiem – szkoła średnia o prawie stuletnich tradycjach oświatowych i patriotycznych, wchodząca w skład Zespołu Szkół nr. 19 w Warszawie. Szkoła obchodzi swoje święto 4 listopada w rocznicę śmierci patrona szkoły, wtedy uczniowie, nauczyciele i byli wychowankowie udają się do pobliskiej konkatedry Matki Bożej Zwycięskiej na nabożeństwo okolicznościowe.
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej – niepaństwowa uczelnia wyższa założona w 1996 roku. Założycielami byli profesorowie zwyczajni Instytutu Psychologii PAN: prof. dr hab. Andrzej Eliasz, prof. dr hab. Zbigniew Pietrasiński, prof. dr hab. Janusz Reykowski. Pierwsza i jedyna w Polsce uczelnia, która uzyskała od Państwowej Komisji Akredytacyjnej ocenę wyróżniającą dla kierunku psychologia. Zajęła 2 miejsce w rankingu 100 najlepszych niepublicznych uczelni magisterskich w 2009 roku. W uczelni funkcjonuje Szkoła Językowa SWPS która prowadzi kursy językowe z języka niemieckiego, hiszpańskiego, francuskiego, włoskiego, rosyjskiego i angielskiego.

W roku 1916 do Warszawy włączono Grochów wraz z dalszym odcinkiem traktu do Brześcia, poza linią ulicy Podskarbińskiej; w związku z tym dzisiejsza ul. Płowiecka pewien czas nosiła miano Grochowskiej. W roku 1925 na pętlę na Gocławku wjechał pierwszy tramwaj linii 24.

Lata dwudzieste przyniosły niewiele nowych budynków mieszkalnych; w roku 1929 według konceptu Konstantego Sylwina Jakimowicza rozpoczęła się budowa kościoła pw. Matki Boskiej Zwycięskiej. Kościół wzniesiony na terenie dawnego cmentarza jest tylko dwa lata starszy od kolejnej grochowskiej świątyni – kościoła pw. Najczystszego Serca Maryi.

Ulica Puławska - ulica w Warszawie i Piasecznie zaczynająca się (według numeracji) w dzielnicy Mokotów, a kończąca na granicy administracyjnej miasta Warszawa. W tym miejscu styka się z ulicą Puławską w Piasecznie, która zaczyna się w Piasecznie od rynku miejskiego i kończy na administracyjnej granicy gminy Piaseczno.
Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.

Po tym okresie nadeszła kolejna faza rozwoju przemysłu; na Kamionku zaczęły działalność kolejne zakłady: Fabryka Aparatów Optycznych i Precyzyjnych H. Kolberga, Państwowe Zakłady Tele – i Radiotechniczne, oraz Towarzystwo Budowy Motorów "Perkun" pod nr. 309/313.

Niezwykłe ożywienie budowlane nadeszło po roku 1933; powstało wtedy do wybuchu wojny kilkadziesiąt domów w wysokości od dwóch do pięciu pięter. Standard tych domów był przeciętny; na pewno niższy od zabudowywanej wtedy Puławskiej, ale nie niższy niż przy Górczewskiej czy Wolskiej.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Utworzona około roku 1820 jako droga biegnąca wzdłuż niewielkiego, praskiego fragmentu Okopów Lubomirskiego.Biegnie od Jeziorka Kamionkowskiego do Dworca Wschodniego, pierwotnie Dworca Terespolskiego.

W latach 1934-35 Grochowska otrzymała nowy granitowy bruk; jednocześnie przygotowywano się do poszerzenia ulicy. W roku 1937 odwrócono numerację; dawny nr. 1 przy ul. Lubelskiej otrzymał teraz nr. 354. Wybuch wojny przerwał te prace; poszerzanie ulicy kontynuowali jednak hitlerowcy, widząc strategiczne znaczenie wylotowej trasy. W okresie okupacji zniszczeniu uległy niemal wszystkie zabudowania przemysłowe; zabudowa mieszkaniowa w większości ocalała. w roku 1953 skasowano wąskotorową kolejkę do Karczewa; część pustych placów zabudowano nowymi budynkami już w latach pięćdziesiątych. W roku 1960 poszerzono jezdnię do dzisiejszej szerokości; jednocześnie zalano asfaltem bruk, dobrze zachowany mimo wojny i upływu czasu.

Aleksander I Pawłowicz (Александр I Павлович) (ur. 12/23 grudnia 1777 w Petersburgu, zm. 19 listopada/1 grudnia 1825 w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, król Polski od 1815 (Królestwo Kongresowe), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Zabudowań Grochowskiej nie ominęły barbarzyńskie rozbiórki: pod kilofami runął dobrze zachowany dwór pod nr. 168, liczący wtedy około 160 lat. Po roku 1960 unicestwiono wszystkie niemal zabudowania drewniane; kolejne domy rozebrano po roku 2005, szereg kolejnych, już wysiedlonych, oczekuje na prawdopodobną rozbiórkę, co prawdopodobie doprowadzi do zatarcia charakteru ulicy o niemal dwustuletniej historii.

Karczew – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie otwockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.
Kolej wąskotorowa - kolej o prześwicie mniejszym niż określany w danym kraju jako normalny, czyli w większości krajów europejskich 1435 mm. Kolej wąskotorowa cechuje się mniejszą zdolnością przewozową od kolei normalnotorowej, jednak można na niej stosować większe pochylenia i łuki o mniejszym promieniu, dzięki czemu jest nawet kilkakrotnie tańsza w budowie. Koleje wąskotorowe, początkowo niemal wyłącznie konne, rozpowszechniły się w przemyśle wydobywczym, hutnictwie, leśnictwie. Od połowy XIX wieku zaznacza się zróżnicowanie funkcji kolei wąskotorowych w zależności od prześwitu, następuje także częściowa unifikacja standardów k.w. Od połowy XIX wieku na k.w. stosuje się powszechnie trakcję parową, od końca XIX wieku wprowadza się na niektóre k. w. trakcję elektryczną, od połowy XX wieku także spalinową. Najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca kolej wąskotorowa na świecie istnieje w Polsce - są to Górnośląskie Koleje Wąskotorowe.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)