Ulica Nowomiejska w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°15′00.4″N 21°00′39.7″E / 52.250111, 21.011028

Ulica Nowomiejska w Warszawie – jedna z głównych ulic Starego Miasta w Warszawie, biegnąca od Rynku Starego Miasta i ul. Wąski Dunaj do zbiegu ul. Freta i ul. Mostowej.

Historia

Barbakan

Kościół św. Ducha

Ulica Nowomiejska została wytyczona przy lokacji miasta w roku 1408 jako droga wiodąca ku traktowi zakroczymskiemu (ob. ul. Zakroczymska). Pierwotnie kończyła się na linii murów miejskich i zespołu Bramy Nowomiejskiej wraz z wieżą bramną i przedbramiem.

Mury obronne Warszawy – podwójny ciąg murów wokół Starej Warszawy, wzniesionych w XIII–XVI wieku, odbudowanych w latach 1950–1963 i częściowo później. Ciągną się obecnie głównie wzdłuż ulicy Podwale w dzielnicy Śródmieście i otaczają łukiem Stare Miasto pomiędzy Zamkiem Królewskim, barbakanem a skarpą wiślaną.

Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, potocznie paulini (łac. Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae. Stosowany skrót: OSPPE) – zakon założony w XIII w. na Węgrzech przez bł. Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego przez Kościół katolicki pustelnika. Za rok powstania zakonu przyjmuje się 1308, kiedy to 13 grudnia kardynał Gentilis, legat papieża Klemensa V nadał zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, a rok później zatwierdził pierwsze zakonne konstytucje.

Pierwszy dom murowany pojawił się przy Nowomiejskiej dopiero w roku 1505; wcześniej zabudowa ulicy składała się wyłącznie z obiektów drewnianych, zastąpionych murowanymi około połowy XVI wieku. Były to późnogotyckie kamienice, przeważnie piętrowe, w drugiej połowie XVI wieku często nadbudowywane.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Przed Bramą Nowomiejską już w XIV wieku istniał plac targowy sięgający aż do ul. Freta. U zbiegu Nowomiejskiej z ul. Długą, będącą wtedy ważnym traktem do Sochaczewa, już w pierwszej połowie XIV wieku powstały drewniane budynki szpitala i kościoła św. Ducha, przekazane potem paulinom, którzy wybudowali na tym miejscu obecny kościół.

Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny - w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą, (mokre) bądź nie (suche).

Stare Miasto w Warszawie – najstarsze osiedle miejskie Warszawy będące zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku.

Naprzeciwko kościoła, u zbiegu z ul. Mostową, mieściła się miejska łaźnia utworzona w roku 1376. Pozostała, drewniana zabudowa spłonęła podczas wielkiego pożaru miasta w roku 1607, który nie oszczędził również budynków kościoła św. Ducha.

Na przełomie XVI/XVII wieku większość domów przebudowano; fasady otrzymywały cechy renesansu, manieryzmu i wczesnego baroku. 1 lipca 1656 podczas walk ze Szwedami w czasie szturmu wojsk polskich poważnie uszkodzony został odcinek w murów miejskich i Bramy Nowomiejskiej, odbudowanej potem w innym kształcie.

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Manieryzm – termin, jakim określa się zjawiska w sztuce europejskiej XVI wieku. Dyskusyjny pozostaje zarówno sam termin, jak i jego zakres oraz geneza zjawiska nim określanego. Najogólniej poprzez pojęcie to rozumie się styl, występujący w od ok. 1520 do końca XVI wieku i charakteryzujący się dążeniem do doskonałości formalnej i technicznej, a także wysubtelnieniem, wyrafinowaniem, wykwintnością i swobodą form.

Pod koniec XVII wieku, kiedy wraz z rozwojem techniki wojskowej miejskie obwarowania straciły na znaczeniu, zaczęto zabudowywać międzymurze, używając murów jako ścian konstrukcyjnych powstających kamienic; w pierwszej połowie XVIII wieku we wnętrzu barbakanu powstała tzw. "Piwnica Gdańska", mieszcząca skład towarów kupców z tego miasta. Dawne budynki gospodarcze stojące w linii zabudowy ul. Szeroki Dunaj w XVIII wieku stopniowo przekształcano na obiekty mieszkalne, zaś mieszkańcami ulicy zazwyczaj byli zamożni patrycjusze.

Jan Zachwatowicz (ur. 4 marca 1900 w Gatczynie koło St. Petersburga, zm. 18 sierpnia 1983 w Warszawie) – polski architekt, profesor Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Znawca historii architektury polskiej. Generalny konserwator zabytków w latach 1945-1957. Laureat Honorowej Nagrody SARP w 1971.

Międzymurze (od gr. μεσοτοιχον) - w średniowieczu teren położony pomiędzy wewnętrznym, a zewnętrznym pierścieniem umocnień murowych miast i zamków. Od epoki baroku, wykorzystywany był także jako miejsce uroczystości i zabaw dziecięcych.

W roku 1818 zburzono niezabudowany bok barbakanu od strony ul. Podwale i obydwie Bramy Nowomiejskie, tworząc na ich miejscu targ.

Po roku 1830 zamożnych mieszkańców zastąpiła biedota, głównie żydowska; domy były rażąco zaniedbane. Z nowych obiektów powstał jedynie dom handlowy wzniesiony w roku 1897 u zbiegu z ul. Podwale, w tym czasie też przebudowano na czynszową kamienicę "Dom Gdański".

W roku 1937 ów dom handlowy został wyburzony celem odsłonięcia międzymurza oraz mostu barbakanu i fosy. Odsłonięte mury zostały zakonserwowane i częściowo zrekonstruowane pod kierunkiem Jana Zachwatowicza; renowacja objęła odcinek wzdłuż ul. Podwale do wysokości ul. Szeroki Dunaj oraz Bramę Poboczną.

Stanisław Żaryn (ur. 1913, zm. 1964), polski architekt, urbanista i konserwator zabytków. W 1939 roku brał udział w kampanii wrześniowej, w czasie której został ranny. Walczył w Powstaniu Warszawskim.

Ulica Zakroczymska w Warszawie – jedna z głównych ulic Nowego Miasta, biegnąca od zbiegu ulic Freta, Kościelnej i Franciszkańskiej do ul. Krajewskiego i murów Cytadeli Warszawskiej.

Wrzesień roku 1939 nie przyniósł przy ulicy większych zniszczeń; cała zabudowa została unicestwiona podczas powstania warszawskiego. Ocalała jedynie kamienica nr 10 i wypalony, pozbawiony sklepień kościół św. Ducha. Inne domy, których pozostałości rozebrano po wojnie, zostały dość wiernie odbudowane w latach 1953–54 według projektów Stanisława Żaryna.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Bibliografia

Praca Zbiorowa: Katalog Zabytków Sztuki tom XI część 1: Stare Miasto. Instytut Sztuki PAN, 1993, s. 323. ISBN 83-221-0375-1.

Jarosław Zieliński: Atlas Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy, tom 13. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2007, s. 243. ISBN 83-88372-35-1.

Linki zewnętrzne

Piwnica Gdańska

Odsłonięty most barbakanu oraz Baszta Prochowa