Ulica Pawła Włodkowica we Wrocławiu

brama przy Włodkowica 9 – siedziba Gminy Wyznaniowej Żydowskiej

Synagoga Pod Białym Bocianem w 1979r

Ulica Pawła Włodkowica – jedna z ulic na wrocławskim Starym Mieście, niegdyś biegnąca wzdłuż linii zewnętrznych murów miejskich na południowo-zachodnim ich odcinku, ale od ich wewnętrznej strony; jej historyczna nazwa – Wallstraße – oznacza "ulicę Wałową". Zaczynała się przy Bramie Mikołajskiej i stamtąd biegła na południe i południowy wschód aż do Schweidnitzer Straße (dzisiejszej Świdnickiej).

Hotel Monopol we Wrocławiu przy ulicy Heleny Modrzejewskiej - wybudowany w roku 1892 w stylu Art Nouveau na miejscu przykościelnego (przy kościoła św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława) cmentarza i klasztoru (w 1817 przekształconego na areszt, później przeniesiony w 1852 w sąsiedztwo sądu przy ul. Podwale). Plac po areszcie pod koniec XIX wieku kupili za 600 tysięcy marek wrocławscy Żydzi – bankier Wallenberg Pachaly i architekt Karl Grosser; postawili tu dom handlowy i hotel, w którym znajdowało się 69 pokoi, w tym 21 pokoi jednoosobowych, 46 dwuosobowych oraz 2 apartamenty. Najmniejsze pokoje miały około 10 m² powierzchni, apartamenty - do 36 m² i według standardów końca XIX wieku zaliczały się do luksusowych.

Rawicz – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie rawickim (siedziba władz powiatu), siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rawicz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

O godzinie 3:00, przed świtem, 21 czerwca 1749 piorun uderzył w basztę stojącą na miejscu dzisiejszej kamienicy nr 6 przy ul. Włodkowica. W jej wnętrzu znajdowało się dwa tysiące beczek prochu, które eksplodowały, znosząc z powierzchni ziemi okoliczną zabudowę, w znacznej części drewnianą, a nawet uszkadzając odległy o ponad pół kilometra murowany kościół Bożego Ciała przy ul. Świdnickiej i niszcząc okna od strony południowej w kościele św. Elżbiety. Znaczną grupę – około 1/3 – wśród 60 zabitych i dwustu rannych stanowili Żydzi – liczni mieszkańcy w okolicach Wallstraße i Graupenstraße (dzisiejszej Krupniczej). Po tej katastrofie na miejscu zniszczonych wybudowano nowe domy.

Brama Mikołajska (niem. Nikolai Tor) – zburzona w 1820 brama w fortyfikacjach miejskich Wrocławia, na prowadzącej z miasta na zachód Szosie Berlińskiej (Berliner Chaussee). Zlokalizowana była u zbiegu dzisiejszych ulic Ruskiej i św. Mikołaja, w miejscu, gdzie dziś znajduje się plac Jana Pawła II.

Fosa Miejska we Wrocławiu – pozostałości skomplikowanego systemu umocnień , na najdłuższym swym odcinku – od południa, oraz częściowo od zachodu. Obecnie pas zieleni wzdłuż fosy (oraz dalej Odry) nazwany został .

Po zburzeniu na polecenie napoleońskich władz okupacyjnych fortyfikacji miejskich po roku 1807 na miejscu murów urządzona została miejska promenada spacerowa wzdłuż Fosy Miejskiej. Możliwa stała się zabudowa nie tylko północno-wschodniej i północnej pierzei Wallstraße (tam stanęła zwarta mieszkalna zabudowa miejska), ale także pierzei południowo-zachodniej i południowej (tu pierwotnie budowano jedynie parterowe obiekty gospodarcze).

Ulica Świdnicka (niem. Schweidnitzer Straße) – jedna z głównych ulic Wrocławia, wybiegająca z południowo-wschodniego naroża Rynku w kierunku południowym.

Pałac królewski we Wrocławiu, także pałac Spätgenów we Wrocławiu lub zamek królów pruskich, zespół pałacowy stanowiący od XVIII do XX wieku wrocławską rezydencję pruskich królów z dynastii Hohenzollernów, obecnie siedziba Muzeum Miejskiego Wrocławia (w tym Muzeum Sztuki Medalierskiej).

Przy Wallstraße (Włodkowica) powstały w XIX wieku liczne obiekty związane z funkcjonowaniem wrocławskiej gminy żydowskiej. M.in. w 1820 nabyto posesję w kwartale pomiędzy ulicą św. Antoniego 35 a Włodkowica 5-9, i kilka lat później zbudowano na niej synagogę Pod Białym Bocianem; na posesji nr 14 powstało w 1854 Żydowskie Seminarium Teologiczne. Dziś również siedziba Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu mieści się przy ul. Włodkowica nr 9.

Bazylika pw. św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu (zwany Farą Elżbietańską lub kościołem Garnizonowym) – gotycki kościół w sąsiedztwie Rynku we Wrocławiu, jeden z dwóch dawnych kościołów parafialnych w mieście.

Agnes Sorma (ur. 17 maja 1862 we Wrocławiu jako Agnes Maria Caroline Zaremba lub Saremba, zm. 10 lutego 1927 w Crownsend, Arizona) po mężu Minotto – niemiecka aktorka teatralna.

Przy Wallstraße nr 4 zlokalizowana była rezydencja hrabiów Ballestremów.

Wschodnia część dawnej Wallstraße, pomiędzy Krupniczą a Świdnicką, przebiegała wzdłuż Exercierplatz ("Placu Ćwiczeniowego", dziś Plac Wolności) i wzdłuż południowego skrzydła rozbudowanego ok. 1845 zamku królów pruskich. Odcinek ten został wyłączony z tej ulicy w 1916; skrajna wschodnia jego część, tuż przy Świdnickiej, pomiędzy budynkiem Opery a Hotelem Monopol nazwana została Agnes Sorma Straße, pozostałą część, aż do Krupniczej, włączono do Schloßplatz ("Plac Zamkowy" na miejscu wcześniejszego "Ćwiczeniowego"). Od tego czasu ulica Włodkowica liczy około 0,47 km długości.

Gmina Wyznaniowa Żydowska we Wrocławiu – gmina żydowska z siedzibą we Wrocławiu, będąca członkiem Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Swoim zasięgiem obejmuje południowo-zachodnią i część centralnej Polski.

Helena Modrzejewska (ur. 2 października 1840 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1909 w Newport Beach w Kalifornii, USA) – wybitna polska aktorka specjalizująca się w rolach szekspirowskich i tragicznych (rola tytułowa w Marii Stuart Juliusza Słowackiego). Propagatorka twórczości Williama Szekspira (między innymi Ofelia i Julia). Zaliczana była do najpiękniejszych kobiet epoki. Matka inżyniera i konstruktora mostów Rudolfa Modrzejewskiego (Ralpha Modjeskiego).

Po zniszczeniach podczas ostrzału Festung Breslau wiosną 1945 zabudowa ulicy uległa poważnym uszkodzeniom lub zniszczeniu, w części jednak w późniejszych latach ją odbudowano. M.in. w budynku nr 20 położonym w sąsiedztwie skrzyżowania z ul. Ruską znajduje się dziś urząd stanu cywilnego. Patronem ulicy został Paweł Włodkowic.

Ulica Krupnicza – niegdyś jedna z peryferyjnych ulic przy fortyfikacjach miejskich wrocławskiego Starego Miasta. Po ich likwidacji na skutek decyzji francuskich zwycięzców z 1807 stała się jedną z tras wylotowych wiodących z centrum na południe, w stronę Kątów Wrocławskich.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Linki zewnętrzne

ul. Włodkowica na Wratislaviae Amici

Bibliografia

Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, ISBN 83-7023-749-5

Przypisy

Nazwę tę uzyskała w 1824; rok wcześniej określano ją jako Neue Wallstraße – "Nowa Wałowa".
Numer posesji wg Encyklopedii Wrocławia; Michał Komaszyński ("1000 lat Wrocławia", Ossolineum 1960) podaje adres Włodkowica 14
W sumie zniszczeniu uległo ponad 40 domów, a dalszych 50 uszkodzonych było w tak znacznym stopniu, że trzeba je było rozebrać.
Liczby 60 i 200 wg Encyklopedii Wrocławia; wg Michała Komaszyńskiego łączna liczba poszkodowanych wynosiła ponad stu zabitych i około czterystu rannych; różnica może wynikać z faktu, że znaczna część zabitych i poszkodowanych stanowili przyjezdni (z Krotoszyna, Rawicza i Poznania), w kronikach ujęci mogli być w osobnych rachubach; Komaszyński podaje, że zniszczeniu całkowitemu uległy 43 budynki, a Encyklopedia – że 45.
25 rodzinom żydowskim nakazano kilka lat wcześniej, w 1744, zamieszkanie w tej okolicy, pozostałym zaś polecono opuścić miasto.
Okolice dzisiejszych ulic Krupniczej i Włodkowica przez wiek XIX i część XX stanowiły część wrocławskiej Dzielnicy Żydowskiej; dziś wieloletnią tradycję wielokulturowości tej części miasta odtwarza się poprzez utworzenie nieopodal tzw. Dzielnicy Czterech Świątyń.
Patronką tej uliczki była Agnes Sorma (właściwe nazwisko Saremba) urodzona we Wrocławiu aktorka, występująca w teatrach miast Dolnego Śląska i potem w Berlinie; dziś patronką tej ulicy jest aktorka Helena Modrzejewska.