Ulica Szpitalna w Krakowie - Polski Serwis Naukowy

Kamienica nr 15 (PEKAO)

Kamienica nr 17

Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy, dawna synagoga Ahawat Raim, kamienica nr 24

Hotel Pollera (nr 30)

Ulica Szpitalna – ulica w Krakowie położona w dzielnicy Stare Miasto. Ma swój początek przy Małym Rynku, a kończy się przy plantach, biegnąc w pobliżu teatru im. Juliusza Słowackiego i Baszty Pasamoników.

Karol Knaus (ur. 1846 w Płazie k. Chrzanowa, zm. 1904 w Krakowie) – polski architekt i konserwator. W młodości praktykował u ślusarza, a następnie w wytwórni kafli, po czym pracował jako pomocnik murarski przy budowie tartaku w Kocierzu k. Żywca. W latach 1867-1874 był rysownikiem w biurze technicznym w fabryce Ludwika Zieleniewskiego, a później w biurze inż. W. Kołodziejskiego, pod okiem którego studiował architekturę. Od 1877 pracował pod kierunkiem Tomasza Prylińskiego przy odnawianiu Sukiennic. W 1879 zdał egzamin w krakowskim starostwie uzyskując uprawnienia budowlane. W 1884 został wybrany do Rady Miejskiej. Prowadził własną pracownię architektoniczną, w której wykształciło się wielu budowniczych i architektów. Był członkiem i działaczem wielu organizacji i towarzystw, a także współzałożycielem krakowskiego Towarzystwa Technicznego i autorem artykułów w Przeglądzie Technicznym i Architekcie.

Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Krakowie - prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Historia

Nazwa ulicy Szpitalnej poświadczona jest w dokumentach miejskich w XIV wieku. Nawiązuje do zespołu najstarszych krakowskich szpitali prowadzonych przez zakon duchaków w tym rejonie miasta od XIII wieku. Przed II wojną światową była znana z handlu książkami, gdyż znajdowały się tutaj liczne antykwariaty, prowadzone przez żydowskie rodziny Himmelblauów, Seidenów czy Taffetów.

Wacław Krzyżanowski (ur. 22 stycznia 1881 w Warszawie, zm. 12 marca 1954 w Krakowie) – profesor, polski architekt okresu międzywojennego, autor projektów licznych gmachów użyteczności publicznej, w tym obiektów sakralnych, także rezydencji prywatnych. Nauczyciel, członek RGO, YMCA, mason (loża masońska: Przesąd zwyciężony). Syn Mikołaja Krzyżanowskiego i Teofili Kamieńskiej. Córka Helena.

Dom pod Krzyżem – zabytkowy budynek przy ulicy Szpitalnej 21 w Krakowie. Mieści się w nim Muzeum Teatralne im. Stanisława Wyspiańskiego, będące oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Muzeum prezentuje stałą wystawę Dzieje teatru krakowskiego oraz wystawy czasowe w tzw. Galerii Teatralnej.

Ważniejsze budynki

Kamienica Lamellich

Osobny artykuł: Kamienica Lamellich.

Kamienica Lamellich to pierwszy budynek przy ulicy Szpitalnej (idąc od strony Małego Rynku) znajdujący się na rogu z ulicą Mikołajską 2.

Dom nr 6

Jest to gotycka kamienica, która mimo późniejszych przekształceń do dziś zachowała oryginalny zakończony trójliściem portal wejściowy.

Dom nr 7

To dom "Pod Rakiem", w którym zachowało się średniowieczne godło. W czasie powstania styczniowego 1863 w kamienicy był punkt werbunkowy. O fakcie tym przypomina tablica pamiątkowa umieszczona na fasadzie w 1989.

Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB Jidysz: ייִדישע קאַמף אָרגאַניזאַציע) – konspiracyjna organizacja zbrojnego oporu Żydów polskich w trakcie Holocaustu, największa i najbardziej znana spośród formacji żydowskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Wincenty Ferreriusz Jakub Pol, pseud. Janusz, (ur. 20 kwietnia 1807 w Lublinie, zm. 2 grudnia 1872 w Krakowie) – polski poeta, geograf, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Budynek posadowiono w roku 1478 jako jednopiętrowy z wysokim parterem. Na elewacji frontowej (odnowionej w roku 2004 wraz ze średniowiecznym portalem) widoczne detale architektoniczne z zachowanym i odnowionym godłem kamienicy "Pod Rakiem". W kolejnych latach dobudowano cztery piętra, zachowując nad nadprożami okiennymi każdej kondygnacji fasady frontowej reliefy w kształcie główek aniołków. W latach 30. XX wieku mieściły się w kamienicy antykwariaty, nawiązujące do działalności antykwarycznej pozostałych kamienic ul. Szpitalnej. Obecnie działa w "Domu pod Rakiem" zakład naprawy wiecznych piór, jak również zgodnie z tradycją antykwariat "Rara Avis".

Stawka większa niż życie - polski 18-odcinkowy serial telewizyjny, nakręcony w Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi między marcem 1967 a październikiem 1968, po sukcesie 14-odcinkowego widowiska Teatru Telewizji, emitowanego pod tym samym tytułem od stycznia 1965 do lutego 1967 w jedynym wówczas programie TVP.

Józef Mehoffer (ur. 19 marca 1869 w Ropczycach, zm. 8 lipca 1946 w Wadowicach) – polski artysta malarz, witrażysta, grafik, jeden z najbardziej wyrazistych przedstawicieli Młodej Polski. Studiował w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, m.in. u Jana Matejki (od 1905 r. profesor tej uczelni a później rektor), oraz na uczelniach wiedeńskich (Uniwersytet i Akademia) oraz paryskich (Academie Colarossi i Ècole des Beaux-Arts). Uprawiał grafikę artystyczną, akwafortę, akwatintę, autolitografię, malarstwo sztalugowe, portret kredkowy.

Kamienica nr 8

To klasztor zakonu sióstr duchaczek i przylegający do niego Kościół św. Tomasza Apostoła w Krakowie.

Dom nr11/13

Domy te, jako szpital dla psychicznie chorych, ufundował biskup Andrzej Trzebicki. Od rodowego herbu biskupa nazywano je kamienicami "Pod Łabędziem". Na ich miejscu w 1928 zbudowano budynek mieszkalny dla pracowników Kasy Oszczędności projektu architekta Wacława Krzyżanowskiego.

Ulica Mikołajska – ulica w Krakowie biegnąca z Rynku Głównego, wzdłuż Małego Rynku, do ul. Westerplatte (dawne przedmieścia Krakowa), gdzie jej przedłużeniem jest ul. M. Kopernika.

Synagoga Ahawat Raim w Krakowie (z hebr. Miłości Bliźniego) - synagoga znajdująca się na Starym Mieście w Krakowie, w kamienicy Jordanowskiej przy ulicy Szpitalnej 24.

Dom nr 15

Osobny artykuł: Budynek Komunalnej Kasy Oszczędności Miasta Krakowa.

To gmach Komunalnej Kasy Oszczędności Miasta Krakowa zbudowany w latach 1881-1883 przez Karola Knausa. Dziś mieści się tutaj oddział banku Pekao. Na klatce schodowej na uwagę zasługuje wykonany według projektu Józefa Mehoffera w 1933 witraż z alegorią Oszczędności i Dobrobytu.

Dom nr 17

Zachował późnogotycki portal z trójlistnym zakończeniem. W 1874 wykonano nadbudowę 2. piętra. Autorem przebudowy był Filip Pokutyński. Kamienica otrzymała również rzadko spotykany w Krakowie przykład neogotyckiej fasady.

Dom nr 18

Zwany domem "Pod Obrazem" – dawny klasztor sióstr prezentek, obecnie mieszczący Prywatne Liceum Ogólnokształcące SS Prezentek oraz internat dla dziewcząt.

Dom nr 21

Osobny artykuł: Dom pod Krzyżem.

Początki tego domu to rok 1464. Został ufundowany jako szpital św. Rocha dla scholarów i stanowi jedyny zachowany dziś fragment dawnych średniowiecznych szpitalnych zabudowań, wyburzonych pod koniec XIX wieku. Dziś od krucyfiksu zdobiącego jego fasadę nazwany jest Domem pod Krzyżem i mieści w muzealnych wnętrzach pamiątki teatralne.

Dom nr 24

Kamienica ta należała do rodu Jordanów. Na początku XX wieku mieściła Żydowskie Towarzystwo Dobrych Dążności. Po przebudowie od 1932 należała do Żydowskiego Stowarzyszenia miłości Bliźniego i mieściła dom modlitwy. Synagoga Ahawat Raim w Krakowie została doszczętnie zniszczona przez Niemców w 1940. Od 1947 mieści się w jej dawnym budynku parafialna cerkiew prawosławna Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy.

Dom nr 26

Pochodzi z początków XV wieku, a z czasów przebudowy dokonanej w XVII wieku zachował się barokowy portal wejściowy. Ostatnią przebudowę kamienica przeszła w 2. połowie XIX wieku. Mieszkał tutaj Wincenty Pol, o czym przypomina umieszczona nad portalem tablica pamiątkowa wykonana w 1907 według projektu Zygmunta Hendela.

Kamienica nr 30

To dawny dom zajezdny, który w 1834 zakupił Kacper Poller i urządził w nim elegancki hotel. Dokonano jego rozbudowy w dwóch etapach w 1845 oraz 1861 adaptując na pomieszczenia hotelowe sąsiednie kamienice. Od znajdującej się na fasadzie kotwicy był nazywany hotelem "Pod Złotą Kotwicą". Obecnie znowu prowadzą go przedstawiciele rodziny Pollerów.

Kamienica nr 38

Przed 1896 mieścił się tu dom, w którym Ferdynand Turliński prowadził kawiarnię zwaną "Paonem" - ulubione miejsce świata artystycznego ówczesnego Krakowa. Obecna kamienica została zbudowana w 1912 według projektu architekta Teodora Hoffmana. Na dole mieściła się kawiarnia "Teatralna", którą w latach 30. zastąpił ekskluzywny lokal nocny "Cyganeria". W okresie II wojny światowej znajdował się tu lokal dla niemieckich oficerów. 24 grudnia 1942 Żydowska Organizacja Bojowa dokonała udanego zamachu na lokal, o czym przypomina pamiątkowa tablica, która jest obecnie jedynym śladem jego istnienia. Uległ on likwidacji na początku lat 90. XX wieku. Dziś w jego dawnych wnętrzach mieści się sklep spożywczy sieci "Kefirek". Jak wyglądało wnętrze "Cyganerii" można zobaczyć w serialu Stawka większa niż życie, którego odcinek W imieniu Rzeczypospolitej rozgrywa się w Krakowie, a część zdjęć nakręcono w oryginalnych wnętrzach "Cyganerii".