Ulistnienie - Polski Serwis Naukowy

Ulistnienie, filotaksja - sposób, w jaki liście rozmieszczone są na łodydze roślin, z uwzględnieniem ich pozycji względem siebie. W przypadku, gdy z węzła wyrasta jeden liść mówi się o skrętoległym ustawieniu liści, wówczas linia łącząca ich nasady obiega łodygę spiralnie. Odmianą tego ulistnienia jest ulistnienie naprzemianległe. Jeżeli z węzła wyrasta kilka liści ulistnienie określa się jako okółkowe, które w przypadku 2 liści w węźle nazywa się naprzeciwległym lub naprzemianległym. Przy naprzeciwległym ułożeniu liści wszystkie pary liści na łodydze znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przy ułożeniu nakrzyżległym - oś pary liści ustawiona jest pod kątem 90 stopni w stosunku do pary leżącej poniżej.

Jodła pospolita, jodła biała (Abies alba Mill.) – gatunek drzew z rodziny sosnowatych. Jodła pospolita występuje w stanie dzikim w górach środkowej i południowej Europy. Nie rośnie w Skandynawii, Anglii i na Półwyspie Iberyjskim (z wyjątkiem Pirenejów). W Polsce przebiega naturalna granica jej północnego zasięgu, wzdłuż linii wyznaczonej przez Nową Sól, Ostrów Wlkp., Łódź, Lublin i Zamość. W kraju najokazalsze bory jodłowe rosną w Górach Świętokrzyskich (Puszcza jodłowa) i Karpatach, m.in. na Babiej Górze. W polskich Tatrach dorasta do 1400 m n.p.m., natomiast w Alpach i Pirenejach do 2000 m n.p.m.

Cis (Taxus) – rodzaj roślin z rodziny cisowatych (Taxaceae), których przedstawiciele występują w Europie, Azji, północnozachodniej Afryce oraz Ameryce Północnej. Niektóre gatunki rośliny są śmiertelnie trujące. Gatunkiem typowym jest Taxus baccata L..

Ulistnienie: a. skrętoległe, b. naprzemianległe, c. naprzeciwległe, d. okółkowe

Typ ulistnienia ustala się na etapie powstawania zawiązków liściowych w wierzchołku wzrostu pędu.

Ulistnienie naprzeciwległe jest charakterystyczne dla gatunków z horyzontalnie ustawionymi łodygami lub gałęziami, takich jak np. jodła pospolita czy cis. Dla łodyg ustawionych pionowo charakterystyczne są liście nakrzyżległe (np. jesion, bez czarny), ponieważ zapewniają wówczas najkorzystniejszy dostęp do światła. Liście okółkowe mogą tworzyć tzw. mozaikę liściową, czyli być tak przestawione w stosunku do siebie, aby umożliwić wszystkim liściom jak najlepsze wykorzystanie energii słonecznej. Ten rodzaj ulistnienia bardzo rzadko występuje u roślin drzewiastych.

Okółek – u roślin wyrastające z jednego węzła (miejsca na pędzie) rozwidlenia pędu, liście, kwiaty lub ich części składowe takie jak: działki kielicha, płatków, pręciki. O okółku mówimy wówczas, gdy co najmniej trzy takie elementy rozmieszczone są wokół osi i położone na tej samej wysokości (w przypadku, gdy dwa elementy wyrastają na jednej wysokości mówi się o ułożeniu naprzeciwległym).

Bez czarny (Sambucus nigra L.) – gatunek krzewu z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae), dawniej także w bzowatych (Sambucaceae) lub przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Inne zwyczajowe nazwy polskie: bez lekarski, bez apteczny, bez biały, bez pospolity, holunder, bzowina, hyćka, hyczka. Występuje w stanie dzikim w Europie, północnej Afryce, na Kaukazie i w Azji Mniejszej. W Polsce spotykany na całym obszarze kraju do wysokości 1100 m n.p.m.