Ulryka Eleonora Wittelsbach - Polski Serwis Naukowy

Ulryka Eleonora Wittelsbach (ur. 23 stycznia 1688 w Sztokholmie, zm. 24 listopada 1741 tamże) – królowa Szwecji w latach 1718-1720, siostra Karola XII.

Urodziła się jako najmłodsze dziecko swoich rodziców. Imiona otrzymała po matce. Po śmierci Karola XII w 1718 zgłosiła pretensje do tronu przeciwko swojemu siostrzeńcowi - Karolowi Fryderykowi, księciu Holstein-Gottorp - jedynemu synowi jej starszej siostry. Dyskusje na temat sukcesji tronu zakończyły się na korzyść Ulryki Eleonory, kiedy zgodziła się na obalenie monarchii absolutnej. W 1720 abdykowała na korzyść swojego męża - Fryderyka, langrafa heskiego na Kassel i Homburgu.

Zalew Szczeciński (niem. Stettiner Haff, Oderhaff, Pommersches Haff) – zalew, laguna przybrzeżna, zatoka Morza Bałtyckiego w jego południowej części. Akwen obejmuje powierzchnię od 666,5 do 687 km², na terytorium Polski i Niemiec. Uchodzi od niego rzeka Odra, dzięki czemu akwen jest częścią jej rozbudowanego systemu ujściowego.

Mösspartiet (partia czapek) - prorosyjskie stronnictwo polityczne w Szwecji XVIII wieku (era wolności (1718-1772) . Kierował nim Arvid Horn, choć za jego rządów nazywano ją raczej partią dworu ((szw) Hovpartiet).

Młodość

Ulryka Eleonora większość swojego życia żyła w cieniu innych; jej królewskiego brata i jej pięknej siostry, która była nieformalną nastepczynią tronu. W 1700 postanowiono wydać ją za mąż za Fryderyka Wilhelma I Pruskiego, ale z tych planów nic nie wyszło. Podczas nieobecności Karola XII w czasie III wojny północnej, księżniczka opiekowała się swoją dominującą babką - królową Jadwigą Eleonorą Holstein-Gottorp, a jej starsza siostra - księżniczka Jadwiga Zofia, księżna Holstein-Gottorp, była następczynią tronu.

III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Danią, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

Wraz ludność Szwecji liczyła na początku XVIII wieku około 1 450 000 poddanych (+ Finlandia 300 000 = 1 750 000), około roku 1750 1 800 000 (+ Finlandia 420 000 = 2 220 000), a około roku 1800 2 350 000 (+ Finlandia 830 000 = 3 180 000).

Sytuacja Ulryki Eleonory zmieniła się, kiedy w 1708 jej starsza siostra zmarła. Jej brat odmówił ożenku, a Ulryka Eleonora pozostała jedyną członkinią rodu królewskiego w Szwecji. W 1713 została regentką, ale stała się pionkiem partii walczących o władzę. Wahano się kogo uczynić następcą tronu; Ulrykę Eleonorę czy jej bratanka. Mianowanie jej regentką i przewodniczącą parlamentu spotkało się jednak z duzym entuzjazmem - parlament był w opozycji do Karola XII, który nie chciał obalenia monarchii absolutnej.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

W 1715 po śmierci babki, Ulryka Eleonora została pierwszą damą na dworze królewskim i to był jeden z najszczęśliwszych okresów w jej życiu. W tym samym roku wyszła za mąż. Ulryka Eleonora zakochała się w swoim mężu, a on chciał użyć ją jako pionka i dzięki niej zdobyć władzę. Fryderyk natychmiast zaczął pracę nad uznaniem swojej żony oficjalną następczynię tronu. W Szwecji uformowały się dwie rywalizujace partie; Heska i Gottorp. W czasie trwania ich małżeństwa Fryderyk miał liczne kochanki, a nawet oficjalna metresę - Jadwigę Taube.

Fryderyk I Heski szw Fredrik I av Hessen (ur. 23 kwietnia 1676 w Kassel, Hesja-Kassel, zm. 25 marca 1751 w Sztokholmie) – król Szwecji od 1720 i landgraf heski na Kassel i Homburgu od 1730.

Wolin dawniej Wołyń (niem. Wollin) – należąca do Polski (powiat kamieński oraz powiat grodzki Świnoujście) przybrzeżna wyspa, położona w południowej części Zatoki Pomorskiej. Od lądu stałego oddzielona jest cieśniną Dziwną, Zalewem Kamieńskim i Zalewem Szczecińskim, a od wyspy Uznam – Świną. Powierzchnia wyspy wynosi ok. 265 km².

Panowanie

Karol XII zmarł bezdzietnie 30 listopada 1718, a Ulryka Eleonora została królową Szwecji. 17 marca 1719 w Uppsali została koronowana. 21 stycznia 1720 odstąpiła Prusom "na wieczność", za kwotę 2 milionów talarów, Szczecin wraz z ziemiami między Odrą a Pianą z wyspami Wolin i Uznam oraz ujściami Świny i Dziwny, Zalewem Szczecińskim i Odrą.

Ospa prawdziwa, inaczej czarna ospa (łac. Variola vera) – wirusowa choroba zakaźna o ostrym przebiegu wywoływana przez jedną z dwóch odmian wirusa ospy prawdziwej (variola minor lub variola maior). Okres inkubacji: 7–17 dni, średnio 12–14 dni. Chorobę cechuje bardzo duża śmiertelność: u osób szczepionych – 7-10%, a u nieszczepionych średnio 30% (istnieją postaci choroby o śmiertelności do 98%).

Abdykacja (z łac. abdicatio) – dobrowolne lub wymuszone przedwczesne zrzeczenie się przez panującego władcy i przysługujących mu z tego tytułu praw. Może być dobrowolna (np. cesarza Karola V, królowych Niderlandów Wilhelminy i Juliany) lub wymuszona przez okoliczności, uniemożliwiające dalsze skuteczne sprawowanie władzy (np. cara Mikołaja II i innych władców, np. Gustawa IV Adolfa, Napoleona I, czy Wilhelma II lub Edwarda VIII). Wymuszonej abdykacji nigdy nie podpisali np. cesarz Austrii i król Węgier Karol I, król Grecji Konstantyn II, car Bułgarii Symeon II, król Włoch Humbert II, którzy nadal uważali się za prawowitych monarchów.

Została zmuszona przez przywódcę partii oligarchicznej (partia czapek) Arvida Horna do abdykacji na rzecz swojego męża Fryderyka I. Abdykowała 29 lutego 1720. Zmarła na ospę.

Przodkowie

Bibliografia

Wilhelmina Stålberg, Anteckningar om svenska qvinnor [w:], Wydawnictwo "P. G. Berg", Sztokholm 1864, ss. 392–394. (szw.) [dostęp 26 lutego 2010]

Praca zbiorowa: Nordisk familjebok [w:], Wydawnictwo "Nordisk familjeboks förlags aktiebolag", Sztokholm 1920, T.30. ss. 940–942. (szw.) [dostęp 26 lutego 2010]

Linki zewnętrzne

Biografia na stronie historiesajten.se (szw.) [dostęp 26 lutego 2010]

Karol XII Wittelsbach, szw. Karl XII, łac. Carolus Rex (ur. 17 czerwca 1682 w Sztokholmie, zm. 30 listopada 1718 we Fredrikshald (ob. Halden), Norwegia) – król Szwecji od 1697 z niemieckiej dynastii Wittelsbachów, książę Palatynatu-Zweibrücken.

Świna (niem. Swine) – cieśnina Morza Bałtyckiego, między wyspą Wolin a wyspami: Uznam i Karsibór; łączy Zalew Szczeciński z Zatoką Pomorską. Ma długość ok. 16 km i szerokość od 100 do 1000 m[potrzebne źródło]. Przy północnej części cieśniny nad usytuowane jest centrum miasta Świnoujście.

Zobacz też

Władcy Szwecji

Szwedzkie królowe

Szwecja w XVIII wieku