Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951

Tereny podlegające pod umowę o zamianie granic z 1951 r.

Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951 - największa w historii powojennej Polski i jedna z największych w historii powojennej Europy korekta graniczna. Dotyczyła wymiany terenów o powierzchni 480 km² (obszar powierzchniowo zbliżony do Warszawy). Umowę ogłoszono w Dz. U. z 1952 r. Nr 11, poz. 63.

Obwód drohobycki - jednostka podziału administracyjnego ZSRR, utworzona decyzją Prezydium Rady Najwyższej USRR z dnia 4 grudnia 1939 (powołano wtedy 6 nowych obwodów, znajdujących się na terenach południowo-wschodniej Polski zajętych przez ZSRR).

Waręż (ukr. Варяж; 1951-89 Nowoukrainka) - wieś (do 1934 miasteczko) na Ukrainie w obwodzie lwowskim, w rejonie sokalskim. Do 17 września 1939 leżał w woj. lwowskim, a do 15 lutego 1951 w woj. lubelskim (powiat hrubieszowski) jako siedziba gminy Waręż.

Przyczyny

Możliwe, że powodem wymiany były złoża węgla na Sokalszczyźnie i połączenie kolejowe Rawa Ruska-Sokal, za co Polsce przekazano tereny o ubogich glebach i z wyeksploatowanymi złożami ropy.

Postanowienia umowy

ZSRR odstąpił Polsce fragment ówczesnego obwodu drohobyckiego należącego do USRR; obecnie jest to miasto Ustrzyki Dolne (Устрики Долішні) oraz wsie: Czarna (Чорна), Lutowiska, Krościenko, Bandrów Narodowy, Bystre, Liskowate, wraz z terenami okolicznymi.

Polska odstąpiła ZSRR fragment województwa lubelskiego z miejscowościami Bełz (obecnie Белз), Uhnów (Угнів), Krystynopol (Червоноград), Waręż (Варяж), Chorobrów (Хоробрів) oraz lewobrzeżną część Sokala – Żwirkę (Жвирка), wraz z linią kolejową Rawa Ruska – Krystynopol. Obecnie miasta te znajdują się na terenie rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim (Сокальський район, Львівська область). Korekta dotyczyła 7 gmin: Bełz, Chorobrów, Dołhobyczów, Krystynopol, Uhnów, Tarnoszyn i Waręż, z których tylko gmina Krystynopol została włączona w całości do ZSRR.

Wedle postanowień umowy cały majątek nieruchomy (budynki, kołchozy, infrastruktura, linie kolejowe) przechodził wraz z terytorium na rzecz nowego właściciela. Państwo odstępujące nie mogło w związku powyższym rościć żadnych pretensji o rekompensatę. Państwo odstępujące zachowywało prawo do majątku ruchomego (sprzętu rolniczego, taboru kolejowego, inwentarza żywego) pod warunkiem wywiezienia go.

Korytnica (ukr. Коритниця) – wieś (dawniej miasteczko) na Ukrainie na terenie rejonu włodzimierskiego w obwodzie wołyńskim. Wieś leży nad Bugiem, naprzeciw polskiej Bereżnicy i liczy 367 mieszkańców.

Gmina Uhnów (do 1939 gmina Wierzbica; od 1951 gmina Machnów) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1945-1951 w lubelskim. Siedzibą gminy był Uhnów, będący równocześnie siedzibą gminy Tarnoszyn (do 1945 odrębna gmina miejska, w 1945 nie zaliczony do miast, obecnie miasto na Ukrainie).

Przesiedlenie

Tablica upamiętniające rocznicę przymusowego przesiedlenia w Brzegach Dolnych.

Ludność z żyznych okolic Sokala została pod koniec 1951 roku (październik-listopad) przesiedlona w Bieszczady w ramach "Akcji H-T".

Dalsze plany wymiany granic

Już w listopadzie 1952 ZSRR zamierzał dokonać kolejnej wymiany granic. Polska miała stracić 1300 km² z powiatów hrubieszowskiego i tomaszowskiego, w tym miasto Hrubieszów. Granica miała biegnąć od Korytnicy na zachód do Annopola, stąd przez Podhorce i Werbkowice do Łaszczowa, stąd przez Rzeczycę do wsi Kornie. W zamian Polsce miała przypaść miejscowość Niżankowice oraz linia kolejowa Przemyśl-Zagórz. Do realizacji nie doszło z powodu śmierci Stalina.

Powiat hrubieszowski - powiat w Polsce (województwo lubelskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Hrubieszów.

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.

Przypisy

Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005. (s. 49)
Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
Stanisław Jadczak Hrubieszów i powiat hrubieszowski 1400-2000, Lublin 2000.

Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach tekst Umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951

Korekty granic Polski od 1945 roku

Linki zewnętrzne

"Prostowanie granicy" – artykuł w Dzienniku Wschodnim