Uncja - Polski Serwis Naukowy

Uncja (skrót: oz, od starego włoskiego słowa onza, teraz wymawianego oncia; symbol aptekarski: ℥) – pozaukładowa jednostka masy bądź objętości płynów stosowana w starożytnym Rzymie i krajach anglosaskich. Waga uncji może być różna w zależności od systemu wagowego.

Etymologia

Uncja pochodzi z łacińskiego słowa uncia, jednostka określająca wagę jednej-dwunastej (1/12) rzymskiego funta. (łac. libra).

Kraj anglosaski (ang. Anglosphere) - to kraj, którego system prawny i ustrój polityczny są oparte o brytyjski system parlamentarny, kultura i obyczaje są w dużej mierze zakorzenione w kulturze i obyczajowości brytyjskiej, ludność w dużym stopniu wywodzi się z obszaru Wysp Brytyjskich a urzędowym i narodowym językiem jest angielski. Do krajów anglosaskich należą: Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Australia, Nowa Zelandia, oraz częściowo Kanada, Irlandia i Afryka Południowa. Wszystkie one były niegdyś brytyjskimi koloniami i oprócz USA należą obecnie do Wspólnoty Narodów.

Podstawową jednostką rzymskich miar długości była stopa: pes. Mniejsze jednostki, na które dzielono stopę, noszą te same nazwy co jednostki wagi, na które dzielono librę: dodrans (3/4), bes (2/3), triens (1/3), quadrans (1/4), sextans (1/6), uncia (1/12), semiuncja (1/24), sicilius (1/24). Odległości mierzone były osobnymi miarami. Były to: gradus (krok), passus (podwójny krok), perlica (tyczka), actus (długość bruzdy wyoranej przez woły bez zatrzymania dla wypoczynku), miliarium lub milia passuum – w skrócie milia (tysiąc kroków). W nieznanym nam momencie, zrównano passus z 5 stopami, tworząc następujący system:

Także angielskie słowo cal - inch ma podobny źródłosłów.

Definicja

Historycznie w różnych częściach świata, w różnych czasie i do różnych zastosowań, uncja odnosiło się do zbliżonych względem siebie, jednak różnych jednostek wagi.

Uwaga: wartości w granach dla uncji rzymskiej, Marii Teresy, duńskiej oraz chińskiej zostały zaokrąglone do najbliższych tysięcznych ziarna.

W jubilerstwie i w handlu metalami szlachetnymi stosuje się uncję trojańską (jubilerską). Nazwa trojańska pochodzi od miasta Troyes w północnowschodniej Francji, w średniowieczu ważnego ośrodka handlowego.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Także spotkać można odniesienie do uncji jako jednostki objętości:

1 uncja objętości (fl oz) = 1/160 imperialnego galona = 28,41 cm³

1 amerykańska uncja objętości = 1/128 amerykańskiego galona = 29,57 cm³

Zobacz też

miary rzymskie

pozaukładowe jednostki miary

układ SI.