Unilinearny system pokrewieństwa - Polski Serwis Naukowy

Wstęp

Unilinearny system pokrewieństwa - jeden z dwóch, obok bilateralnego systemu pokrewieństwa, w którym pochodzenie wyprowadza się z linii żeńskiej lub męskiej, albo też wyjątkowo przemiennie w każdym pokoleniu - przemienny system pokrewieństwa.

Geneza

Przedstawiciele szkoły ewolucjonistycznej tacy jak Lewis Morgan, Edward Burnett Tylor, J.J. Bachoffen przyjmowali. że system ten był pierwotny w stosunku do bilateralnego systemu. Według nich z matrylinearnego systemu pochodzenia powstały najpierw instytucje patriarchalne, a ich rozpad przyczynił się do powstania bilateralnego systemu. Podobny pogląd podzielają także Alfred Reginald Radcliffe-Brown, E.E. Evans-Pritchard czy M. Fortes. Według Radcliffe'a-Browna ,,niewiele jest, jeśli w ogóle istnieją w ogóle istnieją, społeczeństwa, w których nie występowałoby uznanie pochodzenia unilinearnego"

Sir Edward Burnett Tylor (ur. 2 października 1832, zm. 2 stycznia 1917) – angielski archeolog, antropolog i etnolog, od 1871 członek Royal Society, w latach 1896-1909 profesor antropologii społecznej Balliol College w Oksfordzie.

Lewis Henry Morgan (ur. 21 listopada 1818 r. w Aurora w stanie Nowy Jork - zm. 17 grudnia 1881 r. w Rochester w stanie Nowy Jork) - amerykański antropolog kulturowy i historyk, jeden z przedstawicieli ewolucjonizmu w naukach społecznych. W 1856 roku został członkiem American Association for the Advancement of Science, a w 1875 - National Academy of Sciences.

Natomiast przedstawiciele dyfuzjonizmu oraz Alexander A. Goldenweiser, Robert Harry Lowie i Alfred Louis Kroeber uznali na odwrót pierwotność systemu bilateralnego z którego najpierw wyłonił się patrylinearny system pokrewieństwa, a na koniec z niego matrylinearny.

Występowanie

System unilinearny został stwierdzony u prawie 2/3 społeczeństw świata. Występuje on - jak stwierdził to D.F. Aberle - bardzo często u społeczeństw o gospodarce kopieniaczej i rolniczej. Społeczeństwa patrylinearne są typowe dla społeczeństw pasterskich, zaś matrylinearne dla społeczeństw kopieniaczych. G. P. Murdock stwierdził wśród 557 badanych społeczeństw występowanie najczęściej pokrewieństwa patrylinearnego przed matrylinernym.

Patrylinearny system pokrewieństwa to w antropologii system pokrewieństwa, w którym dzieci automatycznie po urodzeniu włączane są do grupy ojca i pozostają jej członkami przez całe życie (zasada patrylinearności). Przekłada się to np. na dziedziczenie nazwisk, przywilejów, majątku itp. — po krewnym ze strony ojca, a nie matki (tj. nie tylko od samego ojca).

Przypisy

zob. A.R. Radcliffe-Brown, African systems of kinship and marriage, London, 1950, s. 14.
zob. Aberle, Matrilineal descent in cross-cultural perspective, s. 14, Berkeley 1961.
zob. Murdock G.P., World etnographic sample, ,,American Anthropologist", t. 59, 1957,

Bibliografia

Kaj Birket-Smith: Ścieżki kultury. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974.

Aflred Louis Kroeber: Istota kultury. Warszawa: PWN, 1973.

Słownik etnologiczny: terminy ogólne. Poznań: PWN, 1987.