Uniwersytet Farerski - Polski Serwis Naukowy

Uniwersytet Farerski (far. Fróðskaparsetur Føroya) to publiczny uniwersytet usytuowany w Thorshavn na Wyspach Owczych. Na trzech wydziałach: Język Farerski i Literatura, Nauki Ścisłe i Technologia oraz Historia i Nauki Społeczne, około 140 studentów może zdobyć wykształcenie podyplomowe, magisterskie i doktorskie. Jest to jedyny państwowy uniwersytet na świecie, gdzie wykłady prowadzone są w języku farerskim.

Zoologia (od gr. zoon = zwierzę, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o zwierzętach, czyli wszystkich żywych organizmach zdolnych do przemieszczania i odżywiania się (z wyjątkiem mikroorganizmów), a także ich zachowaniach i budowie.

Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.

Uniwersytetowi co roku przyznawany jest przez państwo oddzielny budżet na rok 2007 wyniósł on 19,364,000 DKK.

Historia

Nim powstał Uniwersytet Farerski musieli pojawić się jego inicjatorzy, tak też się stało w 1952 roku powstało Farerskie Towarzystwo Naukowe, które zaczęło dążyć do utworzenia na Wyspach Owczcyh ośrodka, w którym mieszkańcy mogliby uzyskać wyższe wykształcenie. Składało się ono z ludzi blisko związanych ze środowiskiem naukowym i akademickim, aktywnie się w nim udzielających, czego skutkiem był ogromny wkład we wzbogacenie farerskiego słownictwa, a następnie założenia 20 maja 1965 roku wyższej uczelni o łacińskiej nazwie Academia Færoensis.

Inżynieria elektryczna jest działem inżynierii i zajmuje się badaniem i stosowaniem elektryczności i elektromagnetyzmu w różnych dziedzinach życia. Praktyków tej dziedziny nazywamy inżynierami elektrykami.

Wyższe Studia I stopnia (dawniej: studia licencjackie albo studia inżynierskie) – wyższe studia zawodowe, które umożliwiają uzyskanie wiedzy i umiejętności w określonym zakresie kształcenia i przygotowują do pracy w określonym zawodzie. Kończą się uzyskaniem tytułu zawodowego licencjata lub inżyniera. Absolwent wyższych studiów I stopnia, po obronie pracy dyplomowej, w świetle ustawy Polska Klasyfikacja Edukacji (PKE), zdobywa wykształcenie wyższe zawodowe.

Początkowo na uniwersytecie działał jedynie jeden wykładowca Christian Matras oraz archiwista Maud Heinesen. Oferowano wtedy tylko jednoroczny kurs dla nauczycieli, na którym wykładano historię naturalną i język farerski, podejmowano więc te same działania, które wcześniej zainicjowało Farerskie Towarzystwo Naukowe. Kursy te trwały aż do późnych lat 80. XX wieku, kiedy zdecydowano, że powinny się one odbywać za pośrednictwem Narodowej Administracji Szkolnej.

Wykształcenie – poświadczona dokumentem wiedza zdobyta w oficjalnym systemie nauczania (szkoły publiczne, szkoły prywatne). Jest to zasób wiedzy, umiejętności i sprawności umożliwiający jednostce poznanie otaczającego świata i skuteczne w nim działanie, wykonywanie określonego zawodu; wynik kształcenia i samokształcenia.

Język farerski – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 48 tys. mieszkańców Wysp Owczych - Farerów, 25 tys. mieszkańców Danii; łącznie ok. 80 tys. osób. Język farerski najbliższy jest językom norweskim (odmianie norw. - nynorsk) i islandzkiemu.

Razem z rocznymi kursami zaczęły funkcjonować także wykłady na różne tematy oraz szkoły wieczorowe. W 1967 powstała rada, której zadaniem było utrwalanie farerskiej kultury ludowej. Kontynuacją tej działalności od 1970 miała zająć się nowa rada dziedzictwa kulturowego, którą zobowiązano do zebrania wszystkich materiałów odnoszących się do farerskiego życia i folkloru. Po dziś dzień wyniki ich pracy można oglądać na wydziale Języka Farerskiego i Literatury. Dwa lata później nowa rada podjęła się zebrania wszystkich hymnów i ballad farerskich.

Studia trzeciego stopnia (studia doktoranckie) – studia umożliwiające uzyskanie zaawansowanej wiedzy w określonej dziedzinie lub dyscyplinie nauki, przygotowujące do samodzielnej działalności badawczej i twórczej oraz uzyskania stopnia naukowego doktora.

Antropologia (gr. άνθρωπος anthropos – człowiek, λόγος logos – nauka) – jedna z nauk społecznych zajmująca się zjawiskami i procesami zachodzącymi w społeczeństwie, w sposób podobny, w jaki entomologia zajmuje się owadami. Zajmuje się badaniem człowieka jako jednostki w społecznościach lokalnych czy w małych grupach etnicznych i plemionach zarówno współcześnie, jak i historycznie. Jej gałąź paleoantropologia zajmuje się także różnymi podgatunkami rodzaju Homo.

Nauczanie akademickie na uniwersytecie rozpoczęło się w 1970, pierwszym przedmiotem stała się filozofia, po roku odbył się pierwszy egzamin końcowy. Studia dyplomowe zaczęły się w 1972 od kursów z filozofii oraz nauk przyrodniczych. Dziesięć lat później miały początek regularne studia na kierunkach matematyczno-fizycznym oraz biologiczno-chemicznym. Od 1987 na wydziałach ścisłych rozpoczęły się pierwsze studia licencjackie.

Języki skandynawskie (języki nordyckie, nordyjskie, północnogermańskie) - północna grupa języków germańskich, którymi posługuje się blisko 18 mln mówiących, zamieszkujących Europę Północną, konkretnie takie kraje jak: Szwecja, Dania, Norwegia, Islandia oraz Wyspy Owcze.

Handel – proces gospodarczy polegający na sprzedaży, to znaczy na wymianie dóbr i usług na pieniądze, realizowany przez zawodowych pośredników w celu osiągnięcia zysku.

Kierunki humanistyczne zaczęły swój rozwój nieco później, bo pierwsze kursy na Wydziale Języka Farerskiego i Literatury rozpoczęły się w 1974. Początkowo zakładały one tylko jeden rok nauki, dwa lata później zdecydowano jednak, że do egzaminu końcowego uczniowie będą przygotowywać się w czasie studiów dwuletnich.

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Słownictwo - zasób, bogactwo słów jakim posługuje się dana osoba, autor dzieła literackiego, grupa społeczna, naród - w tym wypadku mówimy o słownictwie danego języka, grupa etnograficzna - w tym wypadku mówimy o słownictwie danej gwary bądź dialektu. SŁOWNICTWO: neologizm, zapożyczenia, eufenizm, archaizm, naukowe, gwarowe, ogólno narodowe

W 1976 zadecydowano o wprowadzeniu dwuletniego kursu teologii w porozumieniu z uniwersytetami w Danii i Islandii, gdzie można było później dokończyć studia. Pierwsze dwa lata były okresem próbnym, dopiero od 1978 założono Departament Teologiczny. Do 1987 historia i teologia były złączone na jednym kierunku, postanowiono jednak je oddzielić. Historię włączono w zakres nauk humanistycznych i dano możliwość studiów licencjackich, teologię zaś przestano wykładać jako przedmiot dyplomowy w 1988.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Archiwista, archiwariusz (łac. archi(v)um - archiwum, gr. archeíon - gmach rządowy, l.mn. archeía - archiwa, archē - przyczyna) - pracownik, kustosz archiwum, znawca zbiorów archiwalnych. Jest to zawód wiążący się z działaniami mającymi na celu przechowywanie dokumentów dla ich późniejszego udostępniania. Archiwistę zatrudniają m.in. urzędy państwowe, instytucje, zakłady pracy.

W 1986 na uniwersytecie pojawiło się dwóch nowych profesorów: Mortan Nolsøe (folklor) oraz Jóhan Hendrik Winther Poulsen (języki nordyckie, szczególnie język farerski). Trzy lata później szeregi zasilił jeszcze dr.phil. Hans Jacob Debes wykładowca historii powszechnej i Wysp Owczych oraz dr.phil., Ph.D. Jóan Pauli Joensen, aktualny rektor i wykładowca antropologii i historii cywilizacji. Od 1991 naucza jeszcze Ph.D. Magnus Danielsen inżynierii elektrycznej.

Wyspy Owcze (farer. Føroyar, duń. Færøerne) – archipelag wysp wulkanicznych (o powierzchni 1399 km²) na Morzu Norweskim, między Wielką Brytanią, Islandią a Norwegią. Stanowią terytorium zależne Danii.

Folklor (ang. folk-lore "wiedza ludu") – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

Fróðskaparsetur Føroya uzyskał tytuł uniwersytetu dopiero w 1990, jednak już trzy lata wcześniej weszła w życie ustawa normująca jego działanie. Poprawiono ją jeszcze w 1995, gdy upraszczano struktury uniwersytetu. Miał on bezpośrednio podlegać rządowi Wysp Owczych. Na czele uniwersytetu od tamtej pory miał stać rektor stojący na czele Rady Uniwersytetu i komitetów wydziałowych. Zadaniem rektora jest codzienna odpowiedzialność zarządzania uczelnią, w czym pomaga mu zarząd, na którego czele stoi archiwista.

Historia – nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej.

Ballada – wierszowana opowieść, łącząca w sobie cechy liryki (nastrojowość, emocjonalność), epiki (fabuła, narrator) i dramatu (dialogi, akcja), której tematem są niezwykłe wydarzenia. Jest gatunkiem synkretycznym. Jej nazwa pochodzi od włoskiego ballare (tańczyć), co wskazuje na włosko-prowansalskie początki. Romantyczna ballada nawiązuje jednak do ludowych pieśni, które między XII a XIV w. pojawiły się w Danii i Szkocji. Pod koniec XVIII w. odkryli je miłośnicy folkloru. Wkrótce ballada stała się ulubionym gatunkiem poetów. Jej forma romantyczna wyróżnia się śpiewnością wiersza, nastrojowością, tajemniczością niejasno zarysowanych zdarzeń z interwencją złowrogich sił nadzmysłowych. Uwydatnieniu sensacyjności sprzyja konstrukcja narratora – zdziwionego światem – który przedstawia.

W okresie 1993-95 wprowadzono jednoroczne kursy z ekonomii, handlu, języków obcych oraz socjologii. Było to spowodowane kryzysem gospodarczym jaki nawiedził Wyspy Owcze w tych latach. Od 2000 ponownie rozpoczęto działalność tych kierunków.

W 1995 do grona wykładowców dołączył biolog, dr.phil. Arne Nørrevang, a rok później uczelnia doczekała się nowego nauczyciela od kultury ludowej Eyðuna Andreassena. Kolejni wykładowcy dołączyli już w XXI wieku, 2001 - Dorete Bloch, półetatowy profesor zoologii oraz w 2004 Malan Marnersdóttir jako wykładowca literatury.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Wykształcenie wyższe jest wykształceniem uzyskanym w uniwersytecie, uniwersytecie technicznym (politechnika) lub w innych ośrodkach szkolnictwa wyższego. Pojęcie wykształcenia wyższego obejmuje skończenie studiów wyższych (po szkole średniej), oraz dalsze studia lub badania prowadzące do uzyskania stopnia naukowego. Systemy szkolnictwa wyższego różnią się pomiędzy krajami, ale system nostryfikacji dyplomów opisuje równoważność stopni i tytułów naukowych.

1996 to rok, w którym farerski parlament wydał zgodę na utworzenie studiów doktoranckich (Ph.D.). Pierwszym, który obronił swą pracę był Jóannes Dalsgaard w 1997. Do dziś tytuł doktora (Ph.D.) otrzymało siedem osób, a zainteresowanie stale rośnie.

Od 1999 wydział Nauk Przyrodniczych i Technologii, przy dużym wsparciu kompanii naftowych dał możliwość trzyletnich studiów, które miały za cel specjalizację inżynierów petrochemii, pierwsi studenci otrzymali dyplomy w 2002 roku.

Hymn (z greckiego hymnos – pieśń pochwalna) – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idei. W kręgu kultury europejskiej hymny znane były w basenie Morza Śródziemnego już w starożytności. Na stałe weszły do kanonów kulturowych wraz z rozwojem chrześcijaństwa, który uczynił swoim ten rodzaj literacki wzorując się na hebrajskim Starym Testamencie i judeochrześcijańskim Nowym Testamencie.

Języki świata - obecnie na świecie używa się ok. 6-7 tysięcy języków. Dokładne ustalenie tej liczby utrudnia brak zgody wśród językoznawców co do klasyfikacji niektórych etnolektów jako odrębnych języków bądź dialektów. Przeważająca część języków świata pozostaje w formie bezpiśmiennej.

Uniwersytet planuje rozszerzyć swój zakres nauczania o Szkołę Pielęgniarstwa i Kolegium Nauczycielskie, odpowiedni wniosek trafił już do Løgtingu w listopadzie 2007 roku i czeka na rozpatrzenie.

Rektorzy

Funkcja rektora istnieje dopiero od roku 1987 kiedy rząd wydał ustawę precyzującą funkcjonowanie Academia Færoensis. Przez te lata sprawowały ją cztery osoby z czego jedna dwukrotnie:

Petur Zachariassen (1987-1990)

Jóan Pauli Joensen (1991-1998)

Arne Nørrevang (1998)

Malan Marnersdóttir (1998-2004)

Jóan Pauli Joensen (2004-)

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Uniwersytetu Farerskiego (farerski • ang.)

Przypisy

Skandynawski tytuł doktorski.
Dane ze strony Uniwersytetu Farerskiego.