Ural - region - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy regionu fizycznogeograficznego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Ural (9; t. Ural i Nowa Ziemia) - megaregion fizycznogeograficzny Europy Wschodniej.

Megaregion Uralu leży na wschodnim skraju Europy i stanowi jednostkę graniczną z Azją - na wschód od niego rozciąga się Nizina Zachodniosyberyjska. Składa się z pojedynczego, wąskiego, ale długiego łańcucha górskiego Ural oraz ze stanowiących jego geologiczne przedłużenie wysp Wajgacz i Nowa Ziemia na Morzu Arktycznym. Megaregion Uralu rozciąga się od Morza Karskiego na północy po Azję Środkową na południu na długości ponad 3000 km. Szerokość megaregionu nie przekracza natomiast 200 km.

Morze Karskie – część Oceanu Arktycznego u północnych wybrzeży Azji, między wyspami Nowej Ziemi i archipelagami Ziemi Franciszka Józefa i Ziemi Północnej. Jest to morze szelfowe. Można spotkać się z nazwą Arktycznego Morza Śródziemnego. Od zachodu Morze Karskie łączy się z Morzem Barentsa za pośrednictwem kilku cieśnin: Rów św. Anny, Karskie Wrota, Jugorski Szar. Od wschodu z Morzem Łaptiewów głównie przez Cieśniny: Wilkickiego, Szokalskiego i Czerwonej Armii. Do Morza Karskiego wpadają duże syberyjskie rzeki: Ob i Jenisej.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Megaregion niemal w całości leży w Rosji, tylko skraj południowego krańca leży w Kazachstanie.

Podstawą wyodrębnienia Uralu w osobny megaregion jest po pierwsze jego górski charakter, wyraźnie odmienny od płaskich powierzchni Niżu Wschodnioeuropejskiego i Niziny Zachodniosyberyjskiej, a po drugie odmienność pochodzenia tektonicznego - o ile Niż Wschodnioeuropejski i Nizina Zachodniosyberyjska leżą na wielkich płytach tektonicznych (platformie rosyjskiej i płycie zachodniosyberyjskiej), to Ural i Nowa Ziemia stanowią ciągłą strukturę fałdową wypiętrzoną w orogenezie hercyńskiej.

Ocean Arktyczny, Morze Arktyczne, Ocean Lodowaty Północny – najmniejszy i najpłytszy, a być może również najmłodszy ocean na Ziemi, uznawany dawniej za część Oceanu Atlantyckiego. Rozciąga się wokół bieguna północnego w Arktyce, między kontynentem Eurazji, a Ameryką Północną. Granica między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem biegnie między Ziemią Baffina a Grenlandią w rejonie Cieśniny Davisa; od Grenlandii do północno-zachodniej Islandii; od północno-wschodniej Islandii do południowego Spitsbergenu i od Spitsbergenu do Nordkapp. Z Oceanem Spokojnym łączy go Cieśnina Beringa.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Megaregion Uralu dzieli się na prowincje:

91 Nowa Ziemia i Wajgacz

92 Ural Polarny

93 Ural Północny

94 Ural Środkowy

95 Ural Południowy

Źródła

Jerzy Kondracki W sprawie fizycznogeograficznego podziału Europy w klasyfikacji dziesiętnej, "Przegląd Geograficzny" tom XXXVII, z.3, 1965, str. 539-547

Jerzy Kondracki Podstawy regionalizacji fizycznogeograficznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969

Teresa Zakrzewska, Grażyna Gadomska Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (część europejska). Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:3 000 000, wydanie drugie, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, Warszawa-Wrocław 1987

Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Europy Wschodniej w układzie dziesiętnym, "Przegląd Geograficzny", tom LXVII, z. 3-4, 1995, str. 349-354