Uriel Acosta (in. Gabriel Acosta, właśc. Uriel da Costa; ur. 1583/1584 w Porto, zm. kwiecień 1640 w Amsterdamie) – pochodzący z Portugalii filozof żydowski, sceptyk.

Biografia

Pochodził z rodziny, która zmieniła wyznanie z żydowskiego na katolicyzm, by uniknąć prześladowań na tle religijnym. Pilnie studiował prawo kanoniczne i Biblię. Skłoniło go to do rozważenia powrotu do judaizmu. Po śmierci ojca da Costy cała rodzina porzuciła wiarę katolicką i powróciła do religii żydowskiej (w roku 1617). Acosta przeniósł się do Holandii (która była tolerancyjna dla żydów), jednak wkrótce zobaczył, jak wygląda judaizm w praktyce. Dostrzegł w nim obłudę przywódców religijnych, trzymających się przede wszystkim ludzkich tradycji, uciążliwych rytuałów i praw obciążających zanadto wyznawców.

W roku 1620 zaczął działać w Amsterdamie. W roku 1624 wydał książkę o tradycjach faryzeuszy, w której zakwestionował głoszoną przez nich naukę o nieśmiertelności duszy jako niebiblijną. Wykazał też wiele rozbieżności pomiędzy judaizmem ukazanym w Biblii a judaizmem ówczesnych mu rabinów. Publikacja ta okazała się bardzo kontrowersyjna i została spalona na stosie. Acosta naraził się nią zarówno wyznawcom judaizmu, jak i katolikom. Został za nią ukarany grzywną i ekskomuniką.

Uciekł więc do Hamburga w Niemczech, nie znał jednak języka niemieckiego, więc nie było mu łatwo żyć w obcym kraju. Zdecydował się powrócić do Amsterdamu w roku 1633. Wkrótce po powrocie zaczął znów głosić swe poglądy. Twierdził, że religia judaistyczna oraz prawo mojżeszowe są jedynie tworami człowieka, a potem, że w ogóle wszystkie religie wymyślili sami ludzie. Uważał też, że do czczenia Boga nie potrzeba pustych ceremoniałów. Ponadto stał się głosicielem deizmu – był przekonany, że Bóg istnieje w siłach przyrody, a natura jest przecież pełna pokoju i harmonii, religie natomiast są naznaczone krwią, przemocą i walką. Za szerzenie tych poglądów ponownie został uznany za heretyka i wyklęty.

Próbował zreformować judaizm, za co w roku 1640 był publicznie biczowany w synagodze (otrzymał 39 uderzeń). W tym samym roku, uwięziony przez holenderskie władze, popełnił samobójstwo, nie mogąc znieść upokorzenia i nietolerancji.

Znaczenie

Przez jednych uznany został za heretyka i odstępcę od wiary, przez innych – za męczennika zaszczutego przez współwyznawców. Jeszcze inni uważają go za prekursora nowoczesnej krytyki biblijnej. Kontynuacja myśli da Costy wyraźnie widoczna jest u Barucha Spinozy.

Postać filozofa została uwieczniona w sztuce teatralnej Uriel Akosta niemieckiego pisarza Karola Gutzkowa.

Zobacz w Wikiźródłach hasło Acosta w Encyklopedii kościelnej

Publikacje

Przypisy

Linki zewnętrzne