Ursula K. Le Guin - Polski Serwis Naukowy

Ursula Kroeber Le Guin (ur. 21 października 1929 w Berkeley, Kalifornia) – amerykańska pisarka SF i fantasy; wiele jej książek, przede wszystkim cykl Ziemiomorze, weszło do klasyki gatunku. Wielokrotnie nagradzana nagrodami Hugo i Nebula.

Zainteresowanie antropologią kulturową jest wyraźnie widoczne w jej twórczości. Le Guin nie ukrywa swoich fascynacji ideą anarchistyczną, co przejawia się również w jej dziełach. Spośród opublikowanych przez nią książek do kręgu utopii społecznej można zaliczyć przede wszystkim opowiadania: Ci, którzy odchodzą z Omelas, Dzień przed rewolucją oraz powieści Wracać wciąż do domu (polskie wydanie – Wydawnictwo "Prószyński i s-ka", 1997 r.) i najsłynniejszą, Wydziedziczeni (nagrody "Nebula" i "Hugo" w 1975, polskie wydanie w tłumaczeniu Łukasza Nicpana Wydawnictwo "Phantom Press" 1993 r.)

Miasto złudzeń (tyt. oryg. ang. City of Illusions) powieść science fiction z elementami fantasy amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin. Powieść, wchodząca w skład cyklu Ekumeny, została opublikowana w 1967 r. przez wydawnictwo Ace Books. Polską edycję wydał Amber w 1991 r., w tłumaczeniu Jacka Kozerskiego.
Cztery drogi ku przebaczeniu (tyt. oryg. ang. Four Ways to Forgiveness), zbiór czterech nowel science fiction, autorstwa amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin. Wydany w 1995 r. przez wydawnictwo HarperCollins, polskie tłumaczenie Pawła Lipszyca, wydała w 1997 r. oficyna Prószyński i S-ka.

Biografia

Urodziła się i dorastała w Berkeley w Kalifornii, córka znanego antropologa Alfreda L. Kroebera i pisarki Theodory Kroeber. W 1901 jej ojciec zdobył doktorat (first Ph.D.) w dziedzinie antropologii w USA na Uniwersytecie Columbia; objął także drugie stanowisko na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley.. Theodora Kroeber jest autorką biografii swojego męża pt. Alfred Kroeber: A Personal Configuration, która jest również dobrym źródłem wiedzy o młodych latach Ursuli, a także na temat motywów biograficznych występujących w jej późniejszych dziełach oraz o jej zainteresowaniach antropologią społeczną.

Planeta wygnania (tyt. oryg. ang. Planet of Exile) powieść science fiction z elementami fantasy amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin. Powieść, wchodząca w skład cyklu Ekumeny, została opublikowana w 1966 r. przez wydawnictwo Ace Books. Polską edycję wydał Amber w 1990 r., w tłumaczeniu Juliusza P. Szeniawskiego.
Urodziny świata (ang. The Birthday of the World), zbiór wielokrotnie nagradzanych opowiadań fantasy i science fiction amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin, rozgrywających się w realiach Ekumeny (poza opowiadaniem Raje utracone). Wydany w 2001 r., w Polsce ukazał się w 2003 r., wydany przez oficynę Prószyński i S-ka w tłumaczeniu Pauliny Braiter-Ziemkiewicz (ISBN 83-7337-286-5).

W 1951 otrzymała stopień licencjata (będąc członkiem Phi Beta Kappa) w Radcliffe College, a w 1952 dyplom magistra na Uniwersytecie Columbia. Później studiowała we Francji, gdzie poznała swego męża, historyka Charlesa Le Guin. Pobrali się w 1953.

Interesowała się literaturą od wczesnej młodości. W wieku jedenastu lat posłała swoje pierwsze opowiadanie do magazynu Astounding Science Fiction. Zostało odrzucone. Jej najwcześniejsze utwory, z których kilka w przetworzonej formie znalazło się w Opowieściach orsiniańskich (Orsinian Tales) i Malafrena, były nie-fantastycznymi opowieściami o fikcyjnych krainach wyobraźni. We wczesnych latach 60. powróciła do swych wczesnych zainteresowań science-fiction i zaczęła regularnie pisać i publikować. Pierwszym jej szeroko znanym utworem stała się powieść pt. Lewa ręka ciemności (The Left Hand of Darkness), która otrzymała nagrody Hugo i Nebula w 1969.

Ansibl - wymyślony przez Ursulę Le Guin sposób komunikacji natychmiastowej, w którym nie ma znaczenia odległość. Nazwa pochodzi ze skrócenia słowa answerable (ang. odpowiedzialny). Urządzenie po raz pierwszy zostało opisane w powieści Świat Rocannona. Natomiast w powieści Wydziedziczeni poznajemy twórcę ansibla, genialnego fizyka Szeveka (Sheveka), żyjącego na totalitarno-anarchistycznej planecie Anarres. Dodatkowe dane, dotyczące działania ansibla, znaleźć można w innych powieściach autorki: Słowo "las" znaczy "świat", Lewa ręka ciemności (np. jednym z punktów, na którym znajduje się ansibl, musi być obiekt o dużej grawitacji).
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W późniejszych latach Le Guin interesowała się również filmem i muzyką. Współpracowała przy filmowej adaptacji swojej książki The Lathe of Heaven pod tym samym tytułem (1979). W 1985 współpracowała z awangardowym kompozytorem Davidem Bedfordem nad librettem do space opery pt. Rigel 9.

Od 1958 mieszka Portland w stanie Oregon. Ma troje dzieci i czworo wnucząt.

Hard science fiction (ang. twarda fantastyka naukowa), podgatunek fantastyki naukowej, kładący nacisk na naukę i technologię, uwzględniający wiele szczegółów.
Lewa ręka ciemności (tyt. oryg. ang. The Left Hand of Darkness) – wydana w 1969 r. powieść fantastyczna autorstwa Ursuli K. Le Guin rozgrywająca się w świecie Ekumeny. Powieść zawiera liczne wątki religijne, w tym – podobnie jak Czarnoksiężnik z Archipelagu – nawiązania do taoizmu. Po polsku wydana po raz pierwszy przez Wydawnictwo Literackie w 1988 r. w tłumaczeniu Lecha Jęczmyka (ISBN 83-08-01879-3).

Tematyka prac

W prawie wszystkich utworach fantastyczno-naukowych Ursuli Le Guin widać silny wpływ nauk społecznych, głownie socjologii i antropologii kulturowej, lokujących je w subkategorii znanej jako soft science fiction. Autorka często używa motywu kultur pozaziemskich po to, by wypowiedzieć komunikat o kulturze ludzkiej w ogólności. Przykładem jest zagłębienie się w istotę tożsamości seksualnej poprzez użycie motywu androgynicznej rasy w powieści Lewa ręka ciemności (The Left Hand of Darkness). Takie zabiegi pozwalają mieścić jej prace w kategoriach feministycznej science fiction. Jej prace również często posiadają przesłania ekologiczne.

Miniserial (z angielskiego miniseries) – rodzaj serialu telewizyjnego o niewielkiej liczbie odcinków. Obejmuje zwykle konkretną fabułę, z wyraźnie zaplanowanym początkiem, przebiegiem i końcem, której nie dałoby się opowiedzieć w ciągu około dwugodzinnego filmu. Miniseriale są często ekranizacjami powieści, choć zdarza się (zwłaszcza w Polsce), że są dziełami całkowicie wymyślonymi przez swoich twórców (np. Palce lizać). Zdarza się, że pełnią funkcje pilota do dłuższego serialu, np. Batlestar Galactica.
Słowo "las" znaczy "świat" (tyt. oryg. ang. The Word for World Is Forest), powieść science fiction amerykańskiej pisarki Ursuli K. Le Guin rozgrywająca się w świecie Ekumeny.

Z drugiej strony, nie brak opisów zwykłych czynności i spraw codziennego życia. Na przykład, w Tehanu centrum historii stanowią postacie zaprzątnięte codziennymi sprawami opieki nad zwierzętami, pielęgnowania ogrodów, czy wykonywania obowiązków domowych. Podczas gdy Le Guin często używa bujających w obłokach perspektyw patrzenia na tematy polityczne czy kulturalne, pisze też rzeczy osadzone raczej bliżej domu; wiele z jej krótkich opowiadań osadzonych jest w naszym świecie, w teraźniejszości lub bliskiej przyszłości.

Portland – miasto w USA, największe w stanie Oregon, przy ujściu rzeki Willamette do rzeki Kolumbia. Podzielone jest na 5 części: Północną, Północno-Zachodnią, Północno-Wschodnią, Południowo-Zachodnią i Południowo-Wschodnią. 583 776 mieszkańców (2010). Zespół miejski – 2 mln mieszkańców. Powierzchnia 376,5 km². Założony w 1844, prawa miejskie w 1851. Posiada port dostępny dla statków morskich oraz lotnisko. Znajduje się w nim ok. 240 parków miejskich. Jednymi z przydomków miasta są : Miasto Róż oraz Miasto Mostów.
Theodora Kracaw Kroeber Quinn (ur. 24 marca 1897 zm. 4 lipca 1979) – amerykańska pisarka i antropolog, najlepiej znana jako autorka relacji ze spotkań z Ishi – ostatnim członkiem plemienia Yahi z Kalifornii, autorka zbiorów podań i mitów wielu rdzennych kultur z terenów dzisiejszej Kalifornii.

Niektóre utwory science fiction, takie jak powieści Wydziedziczeni (The Dispossessed) czy Lewa ręka ciemności, należą do cyklu haińskiego (Hainish Cycle), który szczegółowo opisuje odległą przyszłość, galaktyczną cywilizację luźno powiązaną przez ciało organizacyjne, znane jako Ekumena. Wiele z tych utworów mówi o następstwach kontaktu pomiędzy różnymi od siebie światami i kulturami. Ekumena służy jako rodzaj kanwy, ramowej konstrukcji dla tych interakcji. Dla przykładu, powieści Lewa ręka ciemności lub Opowiadanie świata (The Telling) opowiadają o tym, co się dzieje, gdy posłańcy Ekumeny (znani jako "mobile") przybywają na odległe planety i wywołują tam kulturowy szok.

Utopia - projekt lub przedstawienie idealnego ustroju politycznego, funkcjonującego na zasadach sprawiedliwości, solidarności i równości. Pierwsze utopie powstały już w starożytności (np. Państwo Platona).
Nagroda Jamesa Tiptree, Jr (ang. James Tiptree, Jr. Award) – nagroda literacka w dziedzinie fantastyki. Przyznawana jest za utwory science fiction i fantasy podejmujące odważnie tematykę płci. Patronem nagrody jest amerykańska pisarka Alice Bradley Sheldon, tworząca pod męskim pseudonimem James Tiptree, Jr. Nagrodę przyznaje się od 1991 r. dzięki inicjatywie pisarek Pat Murphy i Karen Joy Fowler.

W odróżnieniu od innych w sporej części głównego nurtu hard science fiction, żadna z opisywanych przez autorkę cywilizacji nie posiada realnej możliwości podróżowania z prędkością większą od światła, gdyż żywe organizmy nie mogą jej przetrwać. Le Guin wymyśliła ansibl – urządzenie umożliwiające natychmiastową komunikację na dowolną odległość. Ów termin i pomysł wszedł do kanonu techniki fantastycznej i był później zapożyczany przez kilku innych znanych autorów.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.
Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)