Mapa z roku 1856 przedstawia stany niewolnicze (kolor szary), wolne (czerwony) i terytoria zorganizowane (zielony) z Kansas pośrodku (biały)

Ustawa o Kansas i Nebrasce (Ustawa Nebraska-Kansas, ang. Kansas-Nebraska Act) z roku 1854 – ustawa założycielska dla terytoriów zorganizowanych Kansas i Nebraski, zastępująca kompromis Missouri z roku 1820 i pozwalająca osadnikom tych na podjęcie decyzji, czy chcą, by w ich granicach wprowadzone zostało niewolnictwo. Autorem ustawy był demokratyczny senator Stephen A. Douglas z Illinois.

Projekt ustawy zakładał, że osadnicy działają w imieniu własnym, czyli są wykonawcami zgodnej z Konstytucją zasady o "władzy ludu". Douglas miał nadzieję, że wyciszy w ten sposób napięte stosunki między Południem a Północą, Południe bowiem mogłoby rozszerzać niewolnictwo na nowych terytoriach, natomiast Północ miałaby prawo zakazywać go w swoich stanach. Był w błędzie. Nowo powstała Partia Republikańska zamierzała powstrzymać rozszerzanie się niewolnictwa i wkrótce stała się najbardziej liczącą się siłą Północy. Konsekwencją działalności Douglasa był ciąg wydarzeń znanych jako "Bleeding Kansas", co przyspieszyło wybuch wojny secesyjnej.

Podłoże

Od początków lat 40. XIX wieku dyskutowano na temat budowy kolei transkontynentalnej. W czasie gdy debatowano o szczegółach, głównie o trasach, jakimi ta kolej miałaby być prowadzona, istniało powszechne przekonanie, że taka linia kolejowa winna być wybudowana przez firmy prywatne, zaś ziemię pod jej budowę winien zapewnić rząd. W roku 1845 Stephen Douglas, od niedawna w Izbie Reprezentantów, wystąpił z planem utworzenia Terytorium Nebraski, przez które mogłaby być pociągnięta linia kolejowa zaczynająca się w Chicago. Propozycja została odrzucona bowiem przebieg trasy winien być dyskutowany w Kongresie z udziałem wszystkich miast ubiegających się o to, by być punktem wyjściowym nowej linii, a więc (obok Chicago) także z St. Louis, Quincy, Memphis i Nowym Orleanem.

Thomas Hart Benton

Kilka kolejnych propozycji z końca roku 1852 i początku 1853 zdobyło mocne poparcie, ale ostatecznie wszystkie upadły, bowiem ustawodawcy nie mogli dojść do porozumienia, czy powinna zostać wybrana droga północna czy południowa. Wreszcie w 1853 roku Izba przegłosowała (stosunkiem głosów 107:49) utworzenie Terytorium Nebraski na ziemiach położonych na zachód od stanów Iowa i Missouri. W marcu ustawa trafiła do Senackiej Komisji ds. Terytoriów, której przewodniczącym był Douglas. Senator z Missouri David Atchison zapowiedział, że poprze ustawę jedynie wówczas, gdy w Nebrasce nie zostanie zakazane niewolnictwo. Tymczasem, zgodnie z postanowieniami kompromisu Missouri, skoro tekst ustawy nie precyzował tej kwestii, niewolnictwo mogło zostać zakazane. Inni senatorzy z południa nie byli tak stanowczy jak Atchison. Stosunkiem głosów 23:17 komisja zdecydowała o skierowaniu ustawy pod głosowanie Senatu. Wypowiedzieli się tak wszyscy senatorzy ze stanów położonych na południe od Missouri.

Chociaż Senat odłożył sprawy budowy kolei i odwołania kompromisu Missouri na później, oba wątki zostały ponownie podjęte w Missouri, gdzie Atchison ubiegał się o reelekcję przeciwko następcom Thomasa Bentona. Atchison musiał wybrać co ważniejsze dla stanu – linia kolejowa zaczynająca się w St. Louis czy niewolnictwo. Ostatecznie stanął na stanowisku, że wolałby widzieć raczej jak Nebraska "pogrąża się w piekle", niż dopuścić, by rządzili nią freesoilerzy.

W tamtych czasach kongresmeni, przebywający w związku z wypełnianiem swych obowiązków w Waszyngtonie, zamieszkiwali w licznych w stolicy pensjonatach. Atchison zamieszkał w budynku przy F Street, gdzie zatrzymywali się najważniejsi południowcy w Kongresie. Z Atchisonem, który przez jeden dzień był nawet prezydentem pro tempore, zamieszkiwali Robert T. Hunter (przewodniczący Komisji Finansów z Wirginii), James Mason (przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych, również z Wirginii) i Andrew P. Butler (przewodniczący Komisji Sprawiedliwości z Karoliny Południowej). W grudniu 1853 grupa ta, określana jako "Kasyno z F Street", wraz z Wirginijczykiem Williamem O. Goodem, stworzyła lobby walczące o uznanie w Nebrasce prawa do niewolnictwa. Douglas wiedział, że musi liczyć się z ich zdaniem. Teraz ogłosił oficjalnie, że w przypadku Nebraski winny obowiązywać zasady tzw. kompromisu 1850, na podstawie którego terytoria Utah i Nowego Meksyku zostały zorganizowane bez jakichkolwiek restrykcji odnośnie wprowadzenia niewolnictwa; wielu popierających Douglasa twierdziło, że ten ostatni kompromis unieważnił kompromis Missouri. Terytoria te jednakże, inaczej niż Nebraska, nie były objęte transakcją Louisiana Purchase i w związku z tym nie podlegały pod postanowienia kompromisu Missouri.