Ustawa o ważności zapisów z 1588 - Polski Serwis Naukowy

Ustawa o ważności zapisów – konstytucja sejmowa z 1588 r. normująca zasady postępowania prawnego związanego z zastawem nieruchomości bez dzierżenia. Jej celem było zabezpieczenie kredytu, którego udzielała zamożna szlachta i magnaci w obrębie swojego stanu. Ustawa ta była przodującym prawem hipotecznym w ówczesnej Europie, zawierała główne zasady, które później pojawiły się w urządzeniach hipotecznych XVIII w. Jej wadą był fakt, że nie wprowadzała specjalnych ksiąg hipotecznych z osobnym rejestrem dla każdej nieruchomości i z uwidocznieniem w nim wszystkich ciążących na niej praw rzeczowych. W XVII w. ustawa o ważności zapisów weszła również do prawa miejskiego.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

Hipoteka – ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości oraz na wybranych prawach (własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, wierzytelność zabezpieczona hipotecznie), służące zabezpieczeniu oznaczonej wierzytelności, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości, z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi każdoczesnego właściciela nieruchomości.

W jej myśl księgi inskrypcji prowadzono zgodnie z następującymi zasadami:

jawności materialnej - dla ważności czynności prawnych dotyczących nieruchomości konieczny był wpis do ksiąg sądowych

jawności formalnej (zasadą dostępności) - każdy mógł się zapoznać ze stanem prawnym danej nieruchomości poprzez wgląd do ksiąg sądowych. Wglądu mógł dokonać każdy po uiszczeniu odpowiedniej opłaty

pierwszeństwa wpisu - wierzyciel, który pierwszy dokonał wpisu we właściwych księgach sądowych miał pierwszeństwo (zasada prior tempre, potior iure - lepszy czasem, lepszy prawem); jeśli wpisu dokonano w niewłaściwych aktach (innej ziemi niż położenie obciążonej nieruchomości), pierwszeństwo liczyło się od wpisu do ksiąg właściwych

szczegółowość - wpis musiał dokładnie określać sumę wierzytelności i obciążony nią majątek; kancelarie sądowe zobowiązane były do kontrolowania zgodności wpisów ze stanem faktycznym

dobrej wiary - zasada mówiąca o tym, że faktyczny stan obciążenia jest zgodny ze stanem zapisanym w księgach sądowych, zasada ta była przyjęta w trosce o dobro osób odwołujących się do ksiąg. Kontroli stanu podanego w księgach ze stanem faktycznym podejmowały się kancelarie sądowe

Źródła:
"Historia ustroju i prawa polskiego" - Juliusz Bardach

Prawo rzeczowe - dział prawa cywilnego regulujący powstanie, treść, zmianę i ustanie prawa własności i innych praw do rzeczy (w wyjątkowych sytuacjach także nie do rzeczy - np. użytkowanie prawa). Prawo rzeczowe jest prawem bezwzględnym, czyli skutecznym erga omnes - "wobec wszystkich". Charakterystyczne jest również zamknięcie przez ustawodawcę katalogu tych praw - tzw. zasada numerus clausus praw rzeczowych.

Wierzytelność - uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia z określonego stosunku zobowiązaniowego przysługujące wierzycielowi wobec dłużnika i składające się z jednego lub wielu roszczeń lub praw kształtujących.