Ustawa zasadnicza - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy aktu prawnego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Konstytucja (od łac. constituo,-ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

Konstytucja niepisana - forma ustawy zasadniczej, w której całość prawa konstytucyjnego obejmuje zarówno akty prawne, jak i normy niepisane występujące w postaci zwyczajów, konwenansów i precedensów sądowych. Przykładami państw, w których forma ta obowiązuje są Izrael, Wielka Brytania oraz Nowa Zelandia.

Historia konstytucji w Polsce – Polska stała się państwem konstytucyjnym w XVIII wieku, kiedy 3 maja 1791, obradujący od 1788 Sejm Czteroletni przyjął Konstytucję 3 maja.

W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne zagadnienia. Konstytucja może więc określać: podstawy ustroju społeczno-gospodarczego państwa, ponadto organizację, kompetencje i sposób powoływania najważniejszych organów państwowych, oraz podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywatela.

Konstytucja pisana - ustawa zasadnicza w formie jednego lub kilku aktów prawnych o szczególnej mocy prawnej, szczególnej treści oraz specjalnym trybie uchwalania i zmiany. Do konstytucji pisanych zalicza się większość współczesnych konstytucji.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Podręczniki prawnicze określają konstytucję jako ustawę zasadniczą charakteryzującą się specjalnym, wyjątkowym procederem jej zmieniania (wg art 235). Na straży konstytucji stoi głowa państwa, często nad jej przestrzeganiem czuwa specjalny trybunał. Konstytucja jest najwyższym aktem normatywnym.

Akt normatywny – tekst zawierający sformułowane w języku prawnym i zapisane w postaci przepisów normy prawne. Normy te mają najczęściej charakter generalny i abstrakcyjny. Niekiedy pod tym pojęciem rozumie się także wszelkie teksty formułujące normy postępowania.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Za pierwszą historycznie uznaje się konstytucję USA (17 września 1787). Za drugą na świecie, a pierwszą w Europie, uznaje się najczęściej polską Konstytucję 3 maja z 1791 r. Należy zaznaczyć, że czasami za pierwszą na świecie uznawana jest Konstytucja Korsyki z 1755 r., zaś niektórzy badacze historii prawa jako drugą (na świecie i w Europie) klasyfikują Konstytucję Szwecji z roku 1772, która, pomimo wprowadzenia monarchii absolutnej, uznawana jest za stosunkowo liberalny akt prawny.

Niepełna konstytucja (tzw. mała) - konstytucja regulująca tylko ustrój naczelnych organów państwa. Przeważnie ma charakter przejściowy. Przykładem są polskie konstytucje z lat 1919, 1947 oraz 1992.

Organizacja (gr. - uporządkowanie) to celowa grupa społeczna, która funkcjonuje według pewnych reguł i zasad, współpracująca ze sobą - by osiągnąć określony cel. Istotą organizacji jest świadomość zasad, reguł, misji, celów oraz synergia (dopasowanie, wspomaganie działań innych).

Inne znaczenia

Niektóre organizacje nazywają konstytucją główny zestaw reguł, którymi kierują się w działalności.

W Polsce w czasach do konstytucji 1791 roku określenie konstytucja sejmowa było synonimem zwykłej ustawy, gdyż sejm wydawał wówczas tzw. constitutiones, czyli konstytucje.

Klasyfikacje

Konstytucje można dowolnie klasyfikować. W doktrynie prawa konstytucyjnego najczęstsze klasyfikacje to podział ze względu na:

Konstytucja sztywna - ustawa zasadnicza wymagająca specjalnej procedury w przypadku przeprowadzania zmian, np. kwalifikowanej większości głosów. Do konstytucji sztywnych należą m.in. konstytucje Austrii, Belgii, Grecji, Hiszpanii oraz Holandii.

Ustawa – akt prawny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej). W porządkach prawnych różnych państw występują ustawy: zasadnicze (konstytucje), organiczne i zwykłe.

formę – pisane (formalne) i niepisane (materialne);

sposób zapisania – akt normatywny (książkowa) i rozproszona (niespisana – pojedyncze ustawy w wielu miejscach);

treść – pełne i niepełne, tzw. małe konstytucje;

procedurę powstawania – uchwalane i oktrojowane;

sposób zmiany – sztywne i elastyczne;

okres obowiązywania – stałe i czasowe (w zależności od okresu obowiązywania).

Dodatkowo stosuje się podział na konstytucje proste i złożone (gdy całość regulacji zawarta jest w jednej lub kilku ustawach).

Konstytucja 3 maja (właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja) – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) nowoczesną, spisaną konstytucją[1][2]. Niektórzy uznają jednak konstytucję Filipa Orlika z 1710 r. lub konstytucję korsykańską z 1755 r. za pierwszą na świecie, a tym samym amerykańską za drugą i polsko-litewską za trzecią.

Konstytucja Szwecji z 1772 roku - dokument wprowadzający monarchię absolutną w Szwecji, efekt bezkrwawego zamachu stanu przeprowadzonego przez Szwedzkiego króla Gustawa III i jego zwolenników (Gustavianerna). Dokument ten umocnił pozycję króla Gustawa III, i znacząco osłabił pozycję szwedzkiego parlamentu (Riksdag). Oznaczał też koniec Szwedzkiej "ery wolności".

Przykłady

Zobacz też

historia konstytucji w Polsce

Linki zewnętrzne

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Strona z tekstami konstytucji większości państw świata

Strona z tekstami dawnych i obecnych konstytucji (m.in. Polska, Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania)

Strona z tekstami kilkunastu konstytucji w języku polskim

Konstytucja stała - ustawa zasadnicza, która nie posiada wyznaczonego terminu obowiązywania. Do konstytucji stałych zalicza się większość współcześnie występujących konstytucji

Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym, to system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.