Ustrój polityczny Bośni i Hercegowiny

Bośnia i Hercegowina jest państwem federacyjnym, złożonym z dwóch członów: Federacji Bośni i Hercegowiny oraz z Republiki Serbskiej.

Treść konstytucji Bośni i Hercegowiny została ustalona jako załącznik nr 4 do układu pokojowego z Dayton z 21 listopada 1995 roku. Została podpisana w Paryżu 12 grudnia 1995 roku. Widoczny jest wyraźny wpływ amerykańskiej myśli politycznej oraz położenie szczególnego nacisku na zachowanie równowagi pomiędzy udziałem we władzy poszczególnych narodowości zamieszkujących to państwo.

Partia dla Bośni i Hercegowiny, boś. Stranka za Bosnu i Hercegovinu - partia polityczna Bośni i Hercegowiny. Jej przewodniczącym jest Haris Silajdžić.
Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Parlament

Zgromadzenie Parlamentarne (Skupstina) składa się z dwóch izb:

Izby Narodów (boś. Vijeće Naroda) - zasiada w niej 15 delegatów, 2/3 spośród nich pochodzi z Federacji Bośni i Hercegowiny (pięciu Chorwatów i pięciu Bośniaków, a 1/3 z Republiki Serbskiej (pięciu Serbów). Delegaci ci są desygnowani przez zgromadzenia parlamentarne poszczególnych elementów składowych federacji. Kworum stanowi dziewięciu członków izby. W skład tej liczby musi wchodzić co najmniej trzech Bośniaków, trzech Chorwatów i trzech Serbów.

Izby Reprezentantów (boś. Predstavnički Dom, chor. Zastupnički Dom, serb. Представнички Дом) - zasiada w niej 42 członków, spośród których 2/3 pochodzi z terenów Federacji a 1/3 z terytorium Republiki Serbskiej. Członkowie Izby Reprezentantów wybierani są w wyborach powszechnych i bezpośrednich na mocy ordynacji wyborczych przyjmowanych przez zgromadzenia parlamentarne poszczególnych podmiotów federacji. Kworum w tej izbie parlamentu stanowi większość jego ustawowej liczby członków.

Obydwie izby wybierają za pomocą większości zwykłej jednego Serba, Bośniaka i Chorwata spośród swoich członków, którzy to rotacyjnie obejmują stanowisko przewodniczącego i wiceprzewodniczącego izby. Uchwalenie jakichkolwiek aktów prawnych przez parlament wymagają zgody obu izb. Tak więc system w Bośni i Hercegowinie można nazwać bikameralizmem symetrycznym.

Bakir Izetbegović (ur. 28 czerwca 1956 w Sarajewie), bośniacki polityk, deputowany do parlamentu od 2006. 3 października 2010 wybrany w skład Prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny.
Izba Ludowa Bośni i Hercegowiny (Izba Narodów Bośni i Hercegowiny; bosn. Dom naroda Bosne i Hercegovine lub Vijeće naroda Bosne i Hercegovine; serb. Дом народа) - jedna z dwu izb Zgromadzenia Parlamentarnego Bośni i Hercegowiny obok Izby Reprezentantów.

Wszelkie decyzje podejmowane są za pomocą większości głosów. Przewodniczący musi jednak dopilnować, aby podczas głosowania obecna była przynajmniej 1/3 delegatów lub członków izb parlamentu z poszczególnych podmiotów federacji. Dodatkowo, jakaś decyzja parlamentu może zostać uznana za niszczącą dla życiowych interesów Bośniaków, Chorwatów lub Serbów poprzez zagłosowanie za uznaniem jej za taką przez większość członków parlamentów którejś z tych narodowości. Jest ona wówczas obiektem prac Komisji Wspólnej w skład której wchodzi po trzech przedstawicieli każdej z narodowości, Jeżeli prace Komisji w ciągu 5 dni nie przyniosą efektów, wówczas akt prawny zostaje rozpatrzony przez Sąd Konstytucyjny.

Socjaldemokratyczna Partia Bośni i Hercegowiny, (bośniacki SDP – Socijaldemokratska Partija Bosne i Hercegovine) – bośniacka socjaldemokratyczna partia polityczna. Partia jest spadkobierczynią Związku Komunistów Bośni i Hercegowiny. Obecnym przewodniczącym partii jest były premier Zlatko Lagumdžija. Partia reprezentuje i zrzesza przedstawicieli wszystkich wyznań i narodowości zamieszkujących Bośnię i Hercegowinę.
Federacja Bośni i Hercegowiny (Federacija Bosne i Hercegovine, Федерација Босне и Херцеговине) – jedna z dwóch części składowych tworzących Bośnię i Hercegowinę (druga to Republika Serbska). Leży w centralnej części kraju i wzdłuż południowo-zachodniej granicy z Chorwacją. Obecny status Federacji Bośni i Hercegowiny uregulowany jest porozumieniem pokojowym z Dayton, którym zakończyła się wojna domowa w Bośni i Hercegowinie (1992-1995).

Izba Narodów może zostać rozwiązana przez Prezydium, albo przez samą siebie, na mocy uchwały wspartej większością przynajmniej dwóch z trzech narodowości w izbie,

Główne zadania Zgromadzenia Parlamentarnego:

wydawanie aktów legislacyjnych wprowadzających w życie decyzje prezydencji lub własnych,

decydowanie o działalności instytucji wewnętrznych państwa lub wypełnianiu zobowiązań międzynarodowych państwa,

przyjmuje budżet,

decyduje o ratyfikacji umów międzynarodowych,

realizowanie zobowiązań powstałych na mocy porozumień zawartych pomiędzy poszczególnymi podmiotami federacji.

Partie polityczne

W Bośni i Hercegowinie system partyjny jest mocno sfragmentaryzowany, z powodu wieloetniczności, tak naprawdę żadna partia polityczna nie ma szans na samodzielne objęcie władzy, musi więc tworzyć koalicje innymi ugrupowaniami. Każda z głównych narodowości zamieszkujących państwo ma jednak swoją główną partie polityczną, która cieszy się poparciem większości obywateli danej narodowości.

Željko Komšić (ur. 20 stycznia 1964 w Sarajewie) – bośniacki polityk, Chorwat. Wybrany 1 października 2006 na jednego z trojga członków prezydencji Bośni i Hercegowiny. Przewodniczący Prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny od 6 lipca 2007 do 6 marca 2008 oraz ponownie od 6 lipca 2009 do 6 marca 2010.
Kworum (z łac. quorum [praesentia sufficit] - których [obecność jest wystarczająca]) - minimalna liczba członków zgromadzenia (parlamentu, stowarzyszenia, związku zawodowego), niezbędna do prowadzenia obrad lub powzięcia wiążących decyzji np. w przedmiocie wyborów, podjęcia uchwały.

Partie wieloetniczne:

Partia Bośniacka (Bosanska stranka)

Obywatelska Partia Demokratyczna (Građanska demokratska stranka)

Partia Liberalno-Demokratyczna (Liberalna demokratska stranka)

Partia dla Bośni i Hercegowiny (Stranka za Bosnu i Hercegovinu)

Ludowa Partia Bośni i Hercegowiny (Stranka penzionera/umirovljenika BiH)

Socjaldemokratyczna Partia Bośni i Hercegowiny (Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine)

Partie Bośniaków:

Federacja (łac. foederatio - sprzymierzenie) - państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.
Republika Serbska (RS) (serb. Република Српска, serb., bośn. i chorw. Republika Srpska) – jedna z dwóch części składowych Bośni i Hercegowiny (drugą jest Federacja Bośni i Hercegowiny). Obecny status Republiki Serbskiej uregulowany jest porozumieniem pokojowym, którym zakończyła się wojna domowa w Bośni i Hercegowinie (1992-1995).

Bośniackohercegowińska Partia Patriotyczna (Bosanskohercegovačka Patriotska Stranka)

Demokratyczna Wspólnota Narodowa (Demokratska Narodna Zajednica)

Partia Akcji Demokratycznej (Stranka Demokratske Akcije)

Partie Serbów:

Demokratyczna Partia Republiki Serbskiej (Demokratska stranka RS)

Demokratyczny Sojusz Ludowy (Demokratski narodni savez)

Partia Demokratycznego Postępu (Partija demokratskog progresa RS)

Partia Niezależnych Socjaldemokratów (Stranka nezavisnih socijaldemokrata)

Ludowa Partia Republiki Serbskiej (Penzionerska stranka Republike Srpske)

Serbska Partia Demokratyczna (Srpska demokratska stranka)

Serbski Sojusz Ludowy Republiki Serbskiej (Srpski narodni savez RS)

Serbska Radykalna Partia Republiki Serbskiej (Srpska radikalna stranka RS)

Socjalistyczna Partia Republiki Serbskiej (Socijalistička partija Republike Srpske)

Liga Ludowego Odrodzenia (Savez narodnog preporoda)

Partie Chorwatów:

Europejska Konwencja Praw Człowieka (pełna nazwa: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w skrócie "Konwencja Europejska" lub EKPC) – umowa międzynarodowa z zakresu ochrony praw człowieka zawarta przez państwa członkowskie Rady Europy. Konwencja została otwarta do podpisu 4 listopada 1950 r., a po uzyskaniu niezbędnych 10 ratyfikacji weszła w życie 3 września 1953 r. Stronami Konwencji jest wszystkie 47 państw członkowskich Rady Europy (jest to obecnie warunek członkostwa w tej organizacji).
Chorwaci – naród południowosłowiański, liczący około 7 mln ludzi. Zamieszkują głównie Chorwację (około 4 mln) oraz Bośnię i Hercegowinę (0,6 mln). Większe skupiska Chorwatów znajdują się też w Austrii i Serbii. Na emigracji żyje około 2,5 mln Chorwatów, głównie w USA (0,3 mln), Chile (0,3 mln), ale również w takich krajach jak Argentyna, Niemcy, Kanada, Australia, Szwecja, i Brazylia.

Chrześcijańscy Demokraci (Demokršćani)

Chorwacka Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (Hrvatska kršćanska demokratska unija)

Chorwacka Demokratyczna Unia Bośni i Hercegowiny (Hrvatska demokratska zajednica)

Chorwacka Partia Praw (Hrvatska stranka prava)

Chorwacka Partia Ludowa (Hrvatska seljačka stranka)

Chorwacji Blok Prawicy (Hrvatski pravaški blok)

Blok Ekonomiczny (Ekonomski blok HDU - Za boljitak)

Nowa Chorwacka Inicjatywa (Nova hrvatska inicijativa)

Ratyfikacja (fr. ratification) – jeden ze sposobów wyrażenia ostatecznej zgody na związanie się umową międzynarodową przez upoważniony do tego organ państwowy. Jest formą najbardziej uroczystą (co różni ją od "zatwierdzenia"), z reguły dokonywaną przez głowę państwa (prezydenta, monarchę). Dowodem dokonania ratyfikacji jest dokument ratyfikacyjny, który składa się u depozytariusza (w przypadku umów wielostronnych) lub wzajemnie wymienia z drugim układającym się państwem (w przypadku umów dwustronnych).
Wysoki Przedstawiciel dla Bośni i Hercegowiny - Biuro Wysokiego Przedstawiciela w Bośni i Hercegowinie (OHR, Office of the High Representative in Bosnia and Herzegovina) zostało utworzone w 1995, zaraz po zawarciu porozumienia w Dayton. Jego głównym celem jest nadzorowanie i kontrola implementacji cywilnych ustaleń z Dayton. Wysoki Przedstawiciel i Biuro Wysokiego Przedstawiciela reprezentują społeczność międzynarodową oraz ONZ. Wysoki Przedstawiciel jest jednocześnie Specjalnym Przedstawicielem Unii Europejskiej. 27 lutego 2007 mandat Wysokiego Przedstawiciela przedłużono o rok, do 30 czerwca 2008.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)