Utah - Polski Serwis Naukowy

Utah (wymowa: /ˈjuːtɑː/ ) – stan na środkowym zachodzie USA.

Graniczy na północy z Idaho i Wyoming, na wschodzie z Kolorado, na południu z Arizoną, na zachodzie z Nevadą, na południowym wschodzie z Nowym Meksykiem (w jednym punkcie).

Był 45 stanem przyłączonym do Unii Stanów Zjednoczonych 4 stycznia 1896 roku.

Stany Zjednoczone Ameryki – państwo związkowe złożone z 50 stanów, w tym 48 tzw. stanów kontynentalnych oraz stanu Alaska - oddzielonego od pozostałych stanów kontynentalnych obszarem Kanady - i stanu Hawaje, położonego na wyspach Hawajskich. W 1791 roku wydzielony został dodatkowo okręg stołeczny (Dystrykt Kolumbii), obejmujący stolicę USA - Waszyngton.
Park Narodowy Capitol Reef (ang. Capitol Reef National Park) jest położony w USA w stanie Utah. Część parku o powierzchni 152 km² została ustanowiona narodowym pomnikiem w 1937 roku decyzją prezydenta Franklina Delano Roosevelta. W 1971 roku Kongres Stanów Zjednoczonych powiększył obszar chroniony do 979 km² i ustanowił go parkiem narodowym. Nazwa parku pochodzi od znajdujących się na tym obszarze białych kopuł skalnych, które pierwszym osadnikom kojarzyły się z budynkiem Kapitolu w Waszyngtonie. Ponadto znajdujący uskok Waterpocket Fold który, podobnie jak rafa koralowa stanowi poważną przeszkodę w przemieszczaniu się. Stąd też pochodzi pełna nazwa parku.

Nazwa „Utah” pochodzi z języka Indian Ute, oznacza „ludzie gór”.

Utah jest znane z bycia jednym z najbardziej homogenicznych religijnie stanów USA. Pomiędzy 58% a 72% mieszkańców jest zdeklarowanymi mormonami.

Etymologia

Pierwowzorem jest nazwa z języka Apaczów Juttahih „ten, który mieszka wyżej”, to jest w górach White Mountains „góry białe”. Mormoni kolonizując kraj nad Wielkim Jeziorem Słonym, nazwę tę przenieśli (1847) w formie Ute na tamtejsze plemiona indiańskie.

Warunki naturalne

Stan leży na obszarze Gór Skalistych, Wielkiej Kotliny i Wyżyny Kolorado. Obszar stanu jest wyżynny i górzysty. W północno-zachodniej części stanu rozpościera się bezodpływowe Wielkie Jezioro Słone i Wielka Pustynia Słona.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Terytorium Nebraski, terytorium zorganizowane USA istniejące od 30 maja 1854 r. do 1 marca 1867 r. Powołane do życia w drodze ustawy Kansas-Nebraska. Stolicą było Omaha. Większość tego obszaru należała do kolonii Luizjany zakupionej od Francji w 1803 roku.

Klimat

Klimat stanu jest podzwrotnikowy, wybitnie suchy. Opady od 130 mm w Wielkiej Pustyni Słonej do 1500 mm w górach.

Parki narodowe

Kanion Bryce

Demografia

Utah ma 2 205 530 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

język angielski – 85,96%,

język hiszpański – 9,07%.

88% ludności mieszka w aglomeracji Salt Lake City, co czyni stan szóstym najbardziej zurbanizowanym w USA. Pięć największych miast stanu Utah: Salt Lake City, Provo, Ogden, Orem, St. George.

Jutowie (nazwa własna Yuti, ang. Ute lub Utah) – plemię Indian Ameryki Północnej blisko spokrewnione z Pajutami i Banokami. Jutowie prowadzili koczowniczy tryb życia na środkowych obszarach dzisiejszych stanów Kolorado, wschodniego Utah i północnego Nowego Meksyku.
Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Salt Lake City jest siedzibą Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, którego członkowie są potocznie zwani mormonami. Stanowią oni 62,4% ludności stanu. Przyczynia się to do największego w USA współczynnika urodzeń – populacja stanu jest czwartą najszybciej rosnącą w USA – w latach 1990-2000 o 29,6%. Innym skutkiem jest zakaz hazardu – jedyny w USA obok Hawajów. Z kolei 17% deklaruje brak przynależności religijnej, co daje 10 miejsce w USA pod względem wielkości odsetka.

Wielka Kotlina – duży, suchy obszar w zachodnich USA. Najczęściej definiuje się go jako obszar bezodpływowy między Górami Skalistymi a górami Sierra Nevada – płaskowyż o wielkości 520 tys. km² obejmujący większość Nevady i Utah,część Kalifornii, Idaho, Oregonu i Wyoming. Taki definiowany obszar jest trochę inny i większy od Pustyni Wielkiej Kotliny oraz mniejszy w kierunku północnym i wschodnim od Kręgu kulturowego Wielkiej Kotliny. W dużej części kotliny, szczególnie w północnej Nevadzie, jest szereg izolowanych łańcuchów górskich.
Idaho - stan na północnym zachodzie Stanów Zjednoczonych. Na zachodzie graniczy z Waszyngtonem i Oregonem, na południu z Nevadą i Utah, na wschodzie z Wyoming i Montaną, a na północy z Kanadą. Obszar północnej i środkowej części stanu jest górzysty (Góry Skaliste). Na południu występują niziny (dolina rzeki Snake).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Wielożeństwo (inaczej: poligynia z gr. πολύς polys "liczny" i γυνή gyne "kobieta") - polski termin określający małżeństwo jednego mężczyzny (mąż) z wieloma kobietami (żony), forma poligamii. Natomiast, małżeństwo jednej kobiety z wieloma mężczyznami to poliandria, a wielu mężczyzn i wielu kobiet to multilateralizm.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Górnictwo (kopalnictwo) – dziedzina przemysłu obejmująca ogół działalności zmierzającej do wydobycia kopaliny i jej przygotowania w procesie wzbogacania (obniżania zawartości zanieczyszczeń) do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu (wydobywanie surowców mineralnych lub organicznych, np. torfu, w kopalniach) bądź bezpośredniego wykorzystania w życiu codziennym. W Polsce górnictwo jest najlepiej rozwinięte na Śląsku.

Terytorium Kolorado – historyczna jednostka administracyjna USA, terytorium zorganizowane, która istniała od 28 lutego 1861 do 1 sierpnia 1876. Jej granice stanowią także granice obecnego stanu Kolorado. Terytorium został zorganizowane po nastaniu gorączki złota w okolicach szczytu Pikes Peak w latach 1858-1861, kiedy to pierwsze osadnictwo Europejczyków zawitało na te ziemie. Akt prawny ustanawiający Terytorium Kolorado został podpisany przez prezydenta USA Jamesa Buchanana 28 lutego 1861 podczas secesji południowych stanów, jeszcze przed wybuchem wojny secesyjnej. Utworzenie tego terytorium scaliło efektywnie kontrolę Unii nad bogatym w surowce obszarem Gór Skalistych. Już wtedy perspektywa rychłego wcielenia terytorium do Unii jako stanu była brana pod uwagę, lecz ambicje stanowe zostały zablokowane w 1865 wetem prezydenta USA Andrew Johnsona.

Park Narodowy Zion (ang. Zion National Park) - park narodowy położony w USA w południowo-zachodniej części stanu Utah (w hrabstwach Washington, Iron i Kane). Na terenie parku występują liczne urwiska skalne, wodospady i rzeki. Największą atrakcją parku jest Zion Canyon. Nazwa kanionu pochodzi od mormońskich osadników, którzy nazwali go Zion, czyli Syjon. Park położony jest 336 km na północny wschód od Las Vegas. Przez park wiedzie droga Zion Canyon Scenic Drive, z której można podziwiać piękno kanionu. Park zajmuje obszar w zachodniej części wyżyny Kolorado i zbudowany jest ze skał piaskowcowych, które tworzą płaskie stoliwa, kręte kaniony i malownicze formy skalne przypominające zamki, iglice i wieże. Teren parku rozcięty jest głęboką doliną Rzeki Dziewiczej (ang.Virgin River).

Salt Lake City (dosł. Miasto nad Jeziorem Słonym) – miasto w zachodniej części Stanów Zjednoczonych i stolica stanu Utah, położone nad rzeką Jordan, na wschód od Wielkiego Jeziora Słonego.

Świerk kłujący, świerk srebrny (Picea pungens Engelm. 1879) - gatunek wiecznie zielonego drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk kłujący pochodzi z Gór Skalistych w zachodniej części Ameryki Północnej.