Utrakwiści - Polski Serwis Naukowy

Utrakwiści, także kalikstyni – pierwotnie określenie wszystkich husytów, później umiarkowany ich odłam z głównym ośrodkiem życia religijnego w Pradze.

Utrakwiści rekrutowali się z mieszczaństwa i rycerstwa. W odróżnieniu od radykalnych ruchów husyckich stawiali na umiarkowaną społecznie i politycznie reformę kościelną. Ich program zakładał prawo:

udzielania komunii wiernym pod dwiema postaciami (łac.sub utraque specie)

wolność wygłaszania kazań i sprawowania liturgii w językach narodowych

Postulowali również o zniesienie świeckiej władzy duchowieństwa i likwidację majątków kościelnych.

Taboryci - najbardziej radykalny odłam husytyzmu powstały po rozpadzie głównego nurtu na początku lat dwudziestych XV wieku. Nazwa pochodzi od miasta Tábor w południowych Czechach, gdzie znajdowała się najważniejsza twierdza tej organizacji. Przywódcami taborytów byli m.in: Jan Žižka, Prokop Wielki, Prokopek. Po śmierci pierwszego, Taboryci rozdzielili się na Tabor właściwy i Sierotki.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

Od początku starali się podjąć mediację z kościołem katolickim w sprawie uznania ich żądań. Z uwagi na różnice programowe byli w ciągłym konflikcie z obozem taborytów. W 1434 zawarli porozumienie z cesarzem Zygmuntem Luksemburskim i wysłannikami papieża. Kompakty praskie zagwarantowały im prawo do:

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Pius II, (Eneasz Sylwiusz (Enea Silvio) Piccolomini), (ur. 18 października 1405 w Corsignano koło Sieny, zm. 14 sierpnia 1464 w Ankonie) - włoski humanista, poeta, papież w okresie od 19 sierpnia 1458 do 14 sierpnia 1464.

nieskrępowanego odprawiania liturgii w języku czeskim

udzielania wiernym komunii pod dwiema postaciami

wyboru arcybiskupa praskiego przez czeski sejm

Ugoda z obozem katolickim pozwoliła im pokonać w bitwie pod Lipanami 30 maja 1434 roku taborytów i usunąć ich z wpływu na dalszą politykę religijną w Czechach. W 1435 utrakwiści wybrali własnego arcybiskupa. Został nim Jan z Rokycan, który należał do głównych teologów husyckich i jednocześnie był przywódcą religijnym utrakwistów.

Bracia morawscy, Ewangelicka Jednota Braterska, herrnhuci (cz. Jednota bratrská, niem. Evangelische Brüder-Unität, łac. Unitas Fratrum ) – ewangelicka wspólnota ukształtowana w XVIII wieku w Niemczech, nawiązująca do doktryny i tradycji braci czeskich.

Chleb – pieczywo otrzymywane z wypieku ciasta, będącego jednorodnym połączeniem mąki zbożowej różnego gatunku i wody, poddanego najczęściej, ale nie zawsze, fermentacji alkoholowej (z wykorzystaniem drożdży) bądź mlekowej (bakteryjnej), wyrobionego w bochny różnego kształtu i wielkości. Oprócz chleba pulchnego, wyrabianego z ciasta drożdżowego lub ciasta z dodatkiem proszku do pieczenia (węglan sodu), znane są też odmiany chleba opartego na niespulchnianym cieście kruchym.

W 1462 roku papież Pius II unieważnił kompaktaty praskie. Utrakwiści wzniecili powstanie, które zakończyło się w 1485 ugodą kutnohorską. Akt ten przywrócił obowiązywanie tolerancji religijnej w Czechach i pozwolił przetrwać kościołowi utrakwistycznemu do XVII wieku. Kościół utrakwistyczny przestał istnieć wraz z zakończeniem działań wojennych na terenie Czech w czasie wojny trzydziestoletniej. W latach 1624-1627 ruch husycki został całkowicie zdelegalizowany.

Wacław Koranda Młodszy (czes. Václav Koranda Mladší, niem. Wenzel Koranda von Pilsen, łac. Wenceslaus Coranda de Plzna; ur. między 1422 a 1424, zm. w lutym 1519 w Pradze) - husycki teolog, rektor Uniwersytetu Karola, uczestnik poselstwa do papieża Piusa II w 1462 roku, administrator kościoła utrakwistów czeskich w latach 1471 - 1497.

Wojna trzydziestoletnia – konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Rzeszy niemieckiej wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja) a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojna spowodowana była przyczynami natury religijnej, jednym z powodów jej długotrwałości stało się również dążenie mocarstw europejskich do osłabienia potęgi Habsburgów.

Administratorzy kościoła utrakwistycznego

1431-1471 Jan Rokycana (Jan z Rokycan) (arcybiskup praski 1435-1471)

1471-1497 Wacław Koranda Młodszy (Václav Koranda Mladší)

1497-1499 Jakub ze Stříbra

1500-1517 Paweł z Žatca (Pavel ze Žatce)

1517-1520 Maciej Korambus (Matěj Korambus)

1520-1523 Wacław z Litomyšla (Václav z Litomyšle)

1523-1529 Gallus Cahera (Havel Cahera ze Žatce)

1542-1555 Jan Mystopol

1562-1568 Jan Mystopol

1581-1590 Wacław Benešovský (Václav Benešovský)

1590-1593 Fabian Rezek Strakonický

1594-1604 Wacław Dačický (Václav Dačický z Brozan)

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Ciekawostki

Określenie utrakwiści pochodzi z łacińskiego sub utraque specie (pod obydwiema postaciami, po czesku pod obojí způsobou); chodzi o komunię świętą przyjmowaną pod postacią chleba i wina. Również z tego powodu zwani byli kalikstynami od łacińskiego calix (kielich)

Wspólnym symbolem wszystkich husyckich nurtów był kielich (po czesku kalich), stąd też można spotkać zamiast słowa husyta określenie kaliksztyn (po czesku kališník).

Główną świątynią kościoła utrakwistycznego w Czechach był Týnský chrám - Kościół Marii Panny przed Tynem w Pradze. Przy kościele tym miał swoją siedzibę konsystorz dolny (dolní konzistoř), naczelny organ sądowo-administracyjny kalikstynów.

Zobacz też