Utrecht - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w Holandii. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa "Utrecht".

Utrecht – miasto w środkowej Holandii nad kanałem Amsterdam-Ren, ośrodek administracyjny prowincji Utrecht.

Dane ogólne

Ośrodek hutnictwa żelaza i aluminium, przemysł metalowy i maszynowy. Utrecht jest znanym ośrodkiem naukowym i turystycznym. Wielki węzeł drogowy, przez który przechodzą drogi A2, A12, A27 i A28.

Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

Historia

Początki miasta sięgają I wieku n.e., kiedy Rzymianie wybudowali tam (ok. roku 47) warownię (castellum). Była ona położona nad Renem, którego koryto przebiegało bardziej na północ niż dziś i stanowiło północną granicę imperium rzymskiego.

W średniowieczu Utrecht był siedzibą i własnością biskupią; Pierwszym biskupem Utrechtu był Wilibrord, który uczynił z miasta ośrodek swej misji wśród Fryzów. Prawa miejskie Utrecht posiada od 1122 roku.

Starokatolicyzm - treść nauczania Kościołów starokatolickich, całość przyjętych w nim zasad odnoszących się do wiary, moralności, życia religijnego i funkcjonowania Kościoła.

UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization; Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

Od 1559 r. arcybiskupstwo, w XII-XIV w. główne miasto Niderlandów.

W XVI wieku Utrecht przyłączył się do powstania przeciw hiszpańskim Habsburgom. W roku 1579 w mieście zawarto unię utrechcką, jednoczącą opozycję. W 1889 biskupi starokatoliccy ogłosili "Deklarację Utrechcką" i powstała Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich.

Osobny artykuł: Pokój utrechcki 1713.

Zabytki

Znajduje się tu dużo romańskich i gotyckich kościołów oraz polski cmentarz wojenny.

Dom Rietvelda w Utrechcie (ndr. Rietveld Schröderhuis) – modernistyczna (konstruktywistyczna) willa w Utrechcie, zaprojektowana przez holenderskiego architekta Gerrita Rietvelda. Jedno ze sztandarowych dzieł grupy De Stijl.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Najsłynniejszym zabytkiem jest katedra z XIII w. (Domkerk), nawiązująca stylem do gotyku francuskiego. Jej budowa rozpoczęła się w 1254 r. i trwała do XVI w.

W 1572 roku w wyniku nadchodzącej fali reformacji dokonano wielu wandalizmów, duża ilość wewnętrznych i zewnętrznych ornamentów została wtedy zniszczona. Z ogromnej katedry zachowała się tylko część wschodnia, w pobliżu wieży (Domtoren). W 1674 roku w czasie burzy zawaliła się nieukończona nawa. Dlatego dziś wieża stoi kilkadziesiąt metrów od reszty katedry. Wieża ma 112 m i jest to najwyższa kościelna dzwonnica w Holandii.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Football Club Utrecht, holenderski klub piłkarski z siedzibą w Utrechcie, występujący w rozgrywkach Eredivisie. Klub powstał 1 lipca 1970 roku w wyniku fuzji trzech utrechckich zespołów: DOS, Elinkwijk i Velox. W latach 80. występował w europejskich pucharach, jednak kolejne niepowodzenia sprawiły, że powrócił do nich dopiero 10 lat później.

Utrecht jest też ośrodkiem starokatolicyzmu. W mieście znajduje się starokatolicka archikatedra pod wezwaniem świętej Gertrudy.

Ważnym dziełem architektury współczesnej jest Dom Rietvelda w Utrechcie (Rietveld Schröderhuis) – jedno ze sztandarowych dzieł grupy De Stijl - w 2000 wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Nauka i edukacja

Najstarszą uczelnią w Utrechcie jest Uniwersytet w Utrechcie, założony w 1623 roku. Oprócz niego w Utrechcie znajduje się Akademia Sztuk Pięknych (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) oraz założona w 1988 roku Hogeschool Utrecht.

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Pokój zawarty w Utrechcie (Holandia) 11 kwietnia 1713 roku kończył hiszpańską wojnę sukcesyjną. Bezpośrednim powodem podpisania pokoju była śmierć cesarza Józefa I (17 kwietnia 1711) i objęcie tronu wiedeńskiego przez Karola - pretendenta do korony Hiszpanii. Pozostałe kraje koalicji antyburbońskiej zaczęły się obawiać odrodzenia potęgi Habsburgów z czasów Karola V.

Sport

Eredivisie - FC Utrecht (holenderska drużyna piłkarska)

Mistrzostwa Europy Juniorów w Lekkoatletyce 1981

Galeria

Dom rodzinny Adriaana Florenszoon Boeyensa (papieża Hadriana VI)

Domtoren – dzwonnica katedry w Utrechcie

Uniwersytet w Utrechcie

Jeden z kanałów w Utrechcie

Unia Utrechcka (właściwie Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich) - związek samodzielnych krajowych kościołów starokatolickich, uznających te same podstawy wiary, te same porządki ustrojowe i liturgiczne, tworzących tym samym wspólnotę kościołów starokatolickich. Za kościoły te uznaje się zarówno pojedyncze diecezje, jak i krajowe zrzeszenia diecezji. Kościoły Unii Utrechckiej pozostają w pełnej wspólnocie sakramentalnej (interkomunii), co wymaga jedności dogmatycznej. W zasadzie kościoły Unii Utrechckiej powinny mieć również taką samą organizację kościelną, lecz tu wspólnota została zerwana na skutek sporu wokół ordynacji kobiet. Unia Utrechcka nie jest tworem prawnym ani, tym bardziej, organizacją międzynarodową.

Święty Wilibrord, określany czasem jako Willibrord z Utrechtu, także Willbrord, Klemens (ur. ok. 658, zm. 7 listopada 739 w Echternach) – misjonarz pochodzenia anglosaskiego, działający w państwie Franków na terenach późniejszych Niderlandów, zwany "apostołem Fryzów"; w Kościele katolickim uznany za świętego i czczony jako patron Holandii i Luksemburga.