VIII wojna z hugenotami 1585-1598 r. była najdłuższą z wojen hugenockich, które osłabiły Francję na okres prawie 100 lat.

Ostatecznie konflikt zakończono w roku 1598, w którym to Henryk IV, były Hugenota, w wydanym w Nantes edykcie zagwarantował hugenotom ograniczoną wolność religijną.

Od roku 1588 konflikt z hugenotami zyskał miano międzynarodowego, gdyż częściowo przeplatał się z toczonymi równolegle walkami wyzwoleńczymi w Niderlandach oraz angielsko-hiszpańską wojną morską, w której głównymi rywalami byli Elżbieta I i Filip II.

Wybuch konfliktu

Wojny hugenockie toczyły się kolejno w latach: 1562-1563, 1567-1568, 1568-1570, 1572-1573, 1574-1576, 1576-1577 oraz 1579-1580. z wyjątkiem wojny toczonej w latach 1572-1573 były to raczej niewielkie konflikty, bardziej polityczne aniżeli militarne. Dochodziło w nich do niewielkich potyczek, a kraje ościenne zupełnie nie mieszały się w spory.

Katarzyna Medycejska starała się osiągnąć co prawda kompromis z hugenotami (jej synowie Karol IX oraz Henryk III z racji zbyt niskiego wieku nie mogli jeszcze reprezentować Francji), starania te zakończyły się jednak niepowodzeniem w roku 1572, w którym to doszło do tzw. masakry w noc św. Bartłomieja (wymordowano wpływowych hugenotów zaproszonych na ślub Henryka Burbona z Nawarry z Małgorzatą z dynastii Walezjuszów). W wynikłej z tego powodu IV wojnie hugenockiej pozbawione dowództwa oddziały hugenockie zostały rozbite przez katolickie wojska królewskie. Wojna zakończyła się podpisaniem układu pokojowego i przyznaniem hugenotom ograniczonych praw i kilku posiadłości we Francji.

W roku 1576 Henryk z Nawarry został nowym przywódcą hugenockim. Francuscy protestanci odłamu kalwinizmu stanowili ówcześnie około 10% ludności kraju, zajmującej tereny na południu Francji.

Pomimo tego, że kilka lat później w roku 1584 Henryk z Nawarry był z racji dynastycznych głównym kandydatem do tronu królewskiego, odmówił jego przyjęcia. W tym czasie przywódca katolików Henryk Gwizjusz powołał w roku 1585 Ligę Katolicką, zawierając przeciwko hugenotom sojusz z Hiszpanią i papieżem. Odsunął również od władzy popierającego sprawę hugenocką Henryka III.

Wojna i układ pokojowy

Izolowany Henryk z Nawarry kontynuował zręcznie w latach 1585-1588 walkę militarną i polityczną, biorąc osobiście udział w walkach oraz zyskując ogromną popularność. Gdy w roku 1588 Henryk III zmuszony został do opuszczenia Paryża, nakazał on zamordowanie przywódcy katolików Henryka Gwizjusza, któremu zarzucił zdradę. Morderstwa dokonać miała straż przyboczna Henryka w trakcie podróży na dwór królewski. Czyn ten doprowadził do wybuchu powstania w Paryżu. Podczas oblężenia miasta w sierpniu 1589 r. Henryk III zamordowany został przez mnicha z klasztoru dominikanów.

Nowym królem Francji został więc Henryk z Nawarry (jako Henryk IV), nie był jednak uznawany przez katolików. W roku 1590 na pomoc katolikom nadciągnęły z Niderlandów wojska hiszpańskie. Henryk IV przerwawszy oblężenia Paryża i Rouen, w roku 1593 zgodził się przyjąć katolicyzm. Koronacji dokonano rok później. Nowy król stopniowo ściągał na swoją stronę co bardziej wpływowych szlachciców katolickich. W roku 1598 Francja podpisała z Hiszpanią porozumienie pokojowe, potwierdzające warunki układu pokojowego z Cateau-Cambrésis z roku 1559.