VI wojna syryjska - Polski Serwis Naukowy

Szósta wojna syryjska 170 p.n.e.-168 p.n.e.

Konflikt pomiędzy ptolemejskim Egiptem a Seleukidami toczył się równolegle z III wojną rzymsko-macedońską, zakończoną przyłączeniem prowincji greckich do Rzymu. W odróżnieniu do poprzednich wojen wykorzystując niepełnoletność króla egipskiego władzę w Egipcie przejęli regenci. Rządzący krajem uznali też Rzym jako główną siłę we wschodnim akwenie Morza Śródziemnego.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Kulisy wojny

Po śmierci Ptolemeusza V w roku 180 p.n.e. następcą tronu stał się jego niepełnoletni syn Ptolemeusz VI Filometor, w imieniu którego rządy jako regentka sprawowała jego matka Kleopatra I. Rok później w Macedonii zmarł król Filip V, którego miejsce zajął Perseusz. Nowy władca rozpoczął wnet tworzenie koalicji antyrzymskie na terenach Grecji.

Wojny syryjskie – seria sześciu konfliktów zbrojnych toczonych pomiędzy panującymi w Mezopotamii, Iranie i Syrii Seleucydami oraz władającymi Egiptem Ptolemeuszami. W kolejności chronologicznej były to:

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Kleopatra I zmarła w roku 176 p.n.e. wobec czego rządy regencyjne przeszły na pozostałych członków dworu królewskiego, którzy podjęli przygotowania do odzyskania utraconych w toku V wojny syryjskiej ziem Syrii. W roku następnym doszło do małżeństwa Ptolemeusza VI z Kleopatrą II. W tym samym roku tron seleukidzki objął Antioch IV.

Ptolemeusz V Epifanes - (urodził się w 210 p.n.e., panował formalnie od 204 roku p.n.e., faktycznie dopiero od 196 aż do swojej śmierci w 180 p.n.e.), piąty władca Egiptu z dynastii Ptolemeuszów, syn Ptolemeusza IV i Arsinoe III, mąż Kleopatry I, ojciec Ptolemeusza VI i Kleopatry II.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Rządzący w Egipcie regenci rozpoczęli szeroko zakrojoną propagandę skierowaną przeciwko Seleukidom. Antioch chcąc zabezpieczyć sobie tyły wzmocnił trwający od roku 188 p.n.e. traktat z Rzymem, sondując wydarzenia w Macedonii, Grecji i Pergamonie. Jednocześnie też przygotowywał się do wojny z Ptolemeuszami, gdzie w roku 170 p.n.e. wspólne rządy sprawowali Ptolemeusz VI, Kleopatra II oraz Ptolemeusz VIII Euergetes II Fyskon.

Ptolemeusze (albo Lagidzi) - dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304- 30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301 - 200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48 - 30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e.. Przejściowo do państwa Ptolemeuszy należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolomeusza I - Lagosa.

Bitwa pod Pydną – po wylądowaniu na wschodnim wybrzeżu Macedonii 22 czerwca 168 p.n.e.[1] armia rzymska pod wodzą Emiliusza Paulusa starła się z Macedończykami pod Pydną.

Przebieg wojny

W roku 169 p.n.e. wojska egipskie obrały kurs na Syrię. Antioch IV został jednak w porę ostrzeżony i mógł przygotować się na przyjęcie wroga w okolicy Pelusium. Tutaj doszło też do bitwy w wyniku której Seleukidzi pokonali wroga, zajmując miasto. Po zwycięstwie nad wojskami regentów Antioch wyruszył do Egiptu, zajmując znaczne połacie dolnego Egiptu, a następnie skierował się ku Aleksandrii, w pobliżu której doszło do rozmów z Ptolemeuszem VI. Wojska Antiocha obległy następnie miasto bronione przez Ptolemeusza VIII, który nie godził się na propozycje stron. Zagrożeni Egipcjanie wysłali wówczas posłańców z prośbą o pomoc do Rzymu, który był jednak zaangażowany w Macedonii. Pomimo tego, oblężenie Aleksandrii zakończyło się niepowodzeniem, a przyczynił się do tego m.in. wysoki poziom wód Nilu, który wylał zalewając znacznie połacie terenu pod Aleksandrią. Dodatkowo Antioch na skutek problemów wewnętrznych w państwie obrał kurs powrotny na Syrię. W Egipcie władzę utrzymali regenci.

Kleopatra II - gr. - była córką Ptolemeusza V Epifanesa i Kleopatry I, siostrą i żoną Ptolemeusza VI Filometora, matką Ptolemeusza Eupatora, Ptolemeusza VII Neosa Filopatora, Kleopatry Thei i Kleopatry III.

Ptolemeusz VI Filometor - (ur. 186 p.n.e., zm. 145 p.n.e.), był szóstym władcą Egiptu z dynastii Ptolemeuszów. Władał krajem w latach 180-145 p.n.e.. Był synem Ptolemeusza V i Kleopatry I. Jego małżonką była jego siostra Kleopatra II, mieli razem synów: Ptolemeusza Eupatora i Ptolemeusza VII Neosa Filopatora oraz córki: Kleopatrę Theę i Kleopatrę III.

W następnym roku Antioch ponownie najechał Egipt, równocześnie podbijając Cypr. Seleukidzi zajęli deltę Nilu, po czym wkroczyli do Memfis, skąd ponownie obrali kurs na Aleksandrię. W międzyczasie podczas trwających walk w Egipcie Rzymianie zakończyli III wojnę macedońską rozbijając przeciwnika w dniu 22 czerwca 168 p.n.e. w bitwie pod Pydną. Zwycięski konflikt umożliwił Rzymowi wysłanie posłańców do Egiptu, gdzie w miejscowości Eleusis niedaleko Aleksandrii doszło do spotkania z Antiochem.

Kleopatra I - (ur. 204 p.n.e. - zm. 176 p.n.e.) królowa Egiptu, współpanowała ze swoim mężem Ptolemeuszem V Epifanesem od 194 p.n.e., a od 180 p.n.e.-176 p.n.e. panowała jako regentka w imieniu syna Ptolemeusza VI. Córka Antiocha III Wielkiego i Laodike, matka Ptolemeusza VI, Ptolemeusza VIII i Kleopatry II.

Piąta wojna syryjska – konflikt między państwem Seleucydów pod wodzą Antiocha III Wielkiego a rządzonym przez dynastię Ptolomeuszy Egiptem, pod formalnym panowaniem małoletniego Ptolemeusza V Epifanesa.

Na początku lipca 168 p.n.e. Rzymianie zażądali od Antiocha natychmiastowego przerwania konfliktu i wycofania się z Egiptu. Ten poprosił o czas do namysłu, Rzymianie byli jednak nieustępliwi, nie dając władcy Seleukidów innego wyboru. Dnia 30 lipca 168 p.n.e. (tzw. dzień Eleusis) Antioch opuścił Egipt, odpływając z portu w Pelusium. Krótko później Seleukidzi opuścili Cypr.

Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 38-39 ‰.

Ptolemeusz VIII Euergetes II - (ur. ok. 182 p.n.e., zm. 28 lipca 116 p.n.e., władca Egiptu z dynastii Ptolemeuszów, nieoficjalnie zwany Physkon (Tłusty Brzuch/ Brzuchacz/Tłuścioch) lub Kakargetes (Złoczyńca) lub Philologos (miłujacy naukę). Był synem Ptolemeusza V i Kleopatry I, bratem Ptolemeusza VI i Kleopatry II, oraz mężem Kleopatry II i Kleopatry III. Miał trzech synów z prawego łoża: Ptolemeusza Memfitesa (ze związku z Kleopatrą II) oraz Ptolemeusza IX i Ptolemeusza X Aleksandra (ze związku z Kleopatrą III) oraz trzy córki - Kleopatrę Tryfajnę I, Kleopatrę IV i Kleopatrę Selene I (wszystkie z drugiego związku). Nieślubnym synem Ptolemeusza był Ptolemeusz Apion, późniejszy król Cyrenajki.

Literatura

Günther Hölbl: Geschichte des Ptolemäerreiches. Politik, Ideologie und Religiöse Kultur von Alexander dem Großen bis zur römischen Eroberung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1994, S. 130–134, ISBN 3-534-10422-6

Warto zobaczyć:

wojny syryjskie