V wiek p.n.e. - Polski Serwis Naukowy

V WIEK P.N.E.

VII wiek p.n.e. VI wiek p.n.e. V wiek p.n.e. IV wiek p.n.e. III wiek p.n.e.

Urodzili się

około 496 p.n.e. – Sofokles, dramaturg grecki

około 495 p.n.e. – Perykles, polityk ateński

około 484 p.n.e. – Herodot, historyk grecki

około 470 p.n.e. – Mozi, chiński filozof, twórca moizmu

470 p.n.e. lub 469 p.n.e. – Sokrates, filozof grecki (data sporna lub przybliżona)

460 p.n.e.

Hipokrates, ojciec medycyny, Grek

Demokryt, filozof grecki, twórca filozofii materialistycznej

446 p.n.e. – Arystofanes, komediopisarz grecki

około 440 p.n.e. – Antystenes, filozof grecki (filozofia cynicka)

435 p.n.e. – Arystyp, filozof grecki (szkoła hedonistyczna)

427 p.n.e. – Platon, filozof grecki i założyciel Akademii Ateńskiej

około 413 p.n.e. – Diogenes z Synopy, filozof grecki

410 p.n.e. lub 408 p.n.e. – Eudoksos, astronom i matematyk grecki

Zmarli

Posąg Buddy

około 500 p.n.e. – Pitagoras z Samos, grecki filozof i matematyk (data sporna lub przybliżona)

po 495 p.n.e. – Anakreont z Teos, liryk grecki

483 p.n.e. – Siddhartha Gautama zwany Buddą

480 p.n.e.

Leonidas, król Sparty

Heraklit z Efezu, filozof grecki

479 p.n.e. – Konfucjusz, filozof chiński

około 459 p.n.e. – Temistokles, polityk ateński

456/455 p.n.e. – Ajschylos, grecki tragik

około 430 p.n.e. – Fidiasz, rzeźbiarz grecki

około 430 p.n.e. (426 p.n.e.?) – Herodot, historyk grecki

429 p.n.e. – Perykles, polityk ateński

407/406 p.n.e. – Eurypides, tragik grecki

około 406 p.n.e. – Sofokles, dramaturg grecki

około 402 p.n.e. – Seuthes, władca trackiego plemienia Odryzów

Wydarzenia w Europie

około 500 p.n.e. – Hekatajos z Miletu narysował mapę ówczesnego świata

500 p.n.e. – Etruskowie wyruszyli na północ, przekroczyli Apeniny, zakładając 2 osady: Felsina (dziś Bolonia) i Marzabotto

499-494 p.n.e. – bunt miast jońskich przeciwko władzy perskiej

496 p.n.e. – Rzym zwyciężył Latynów w bitwie nad jeziorem Regillus

494 p.n.e.

rzymski lud stworzył zgromadzenie (concilium plebis), które miało reprezentować jego interesy; pierwsza secesja plebejuszy

usankcjonowanie instytucji trybunów (Rzym)

klęska floty greckiej koło wyspy Lade w pobliżu Miletu, Persowie zdobyli i zniszczyli Milet

493 p.n.e.

konsul rzymski Spuriusz Kasjusz zawarł przymierze Foedus Cassianum ze Związkiem Latyńskim (na zasadzie równouprawnienia członków); utworzenie Ligi Latyńskiej

świątynia Ceres, Libera i Libery na Awentynie (Rzym)

490 p.n.e. kwiecień – bitwa pod Maratonem

486 p.n.e. – Rzym rozpoczął walki z Ekwami i Wolskami

482 p.n.e. – początek budowy potężnej floty wojennej Aten

481 p.n.e. – w Koryncie odbył się zjazd przedstawicieli miast greckich dla opracowania wspólnego planu obrony przed Persami (utworzono Związek Panhelleński pod przewodnictwem Sparty)

480 p.n.e.

bitwa w wąwozie termopilskim

zwycięstwo Greków nad Persami pod Salaminą

bitwa pod Himerą, połączone siły Sycylijczyków (Teron z Akragas i Gelon z Syrakuz) pokonały Kartagińczyków

około 480 p.n.e. – początek klasycznego okresu kultury greckiej

479 p.n.e. sierpień – Grecy pobili Persów pod Platejami

478 p.n.e.

powstanie pierwszego ateńskiego Związku Morskiego; początek potęgi Aten

flota grecka pod wodzą króla spartańskiego Pauzaniasza wyzwoliła kolonie greckie na Cyprze i zdobyła Bizancjum

474 p.n.e. – zwycięstwo Greków syrakuzańskich nad Etruskami w bitwie pod Kyme (zach. wybrzeże Kampanii)

465 p.n.e.

wódz ateński Kimon odniósł zwycięstwo nad Persami nad rzeką Eurymendont w Pamfilii

koniec rządów tyranów na Sycylii

464 p.n.e.

powstanie helotów w Sparcie (tzw. III wojna meseńska)

silne trzęsienie ziemi (ok. 20 tys. zabitych, Sparta)

462-458 p.n.e. – zakończenie procesu budowy demokracji w Atenach, Perykles zdobywa dominującą pozycję

459-446 p.n.e. – pierwsza wojna peloponeska

455 p.n.e. – ustawa trybuna ludowego Lucjusza Iciliusza o podziale gruntów na Awentynie (dla najbiedniejszych obywateli)

454 p.n.e. – przeniesienie skarbca Związku Morskiego z Delos do Aten

451-449 p.n.e. – powstanie prawa dwunastu tablic, podstawy prawa rzymskiego, wprowadzenie komisji decemwirów

451 p.n.e. – wprowadzenie prawa, wg którego obywatelstwo ateńskie nadawano wyłącznie osobom posiadającym oboje rodziców Ateńczyków

około 450 p.n.e.

Galowie zaczęli zajmować Nizinę Padańską

początek okresu lateńskiego kultury celtyckiej

rzeźba Dyskobol Myrona

449 p.n.e.

druga secesja plebejuszy (Rzym)

Pokój Kalliasa, Jonia uniezależniła się od Persji

447 p.n.e.-432 p.n.e. – budowa Partenonu w Atenach (architekci: Iktinos, Kallikrates)

445 p.n.e.

prawo Kanulejusza zezwoliło na zawieranie małżeństw pomiędzy plebejuszami a patrycjuszami (Rzym)

Etruskowie tracą panowanie nad Kampanią

444 p.n.e.

Tukidydes (przywódca stronnictwa demokratycznego) wygnany z Aten na podstawie sądu skorupkowego

powołanie urzędu trybunów wojskowych o władzy konsularnej (Rzym) – Tribuni militum consulari potestae

443 p.n.e. – ustanowienie urzędu cenzorów, wybieranych na 1,5 roku (Rzym)

około 438 p.n.e. – Fidiasz wykonał dwunastometrowy posąg Zeusa dla świątyni w Olimpii

431-404 p.n.e. – II wojna peloponeska, Sparta pokonała Ateny

430 p.n.e. – Herodot skończył pracę nad Dziejami

około 430 p.n.e. – Hipokrates zrewolucjonizował poglądy na temat medycyny

428 p.n.e. – ustawa zabraniająca sprzedaży w niewolę za długi (Rzym)

427 p.n.e.

Spartanie zdobyli i zburzyli Plateje

rewolucja na Korkyrze

425 p.n.e. – strateg ateński Demostenes zajął Pylos (miasto i wielki port na Peloponezie)

422 p.n.e. – założenie miasta Chersonez

421 p.n.e.

pokój Nikiasza, zawarty na 50 lat pomiędzy Atenami a Spartą

plebejusze uzyskali dostęp do stanowiska kwestora (Rzym)

418 p.n.e. – w bitwie pod Mantineą (na Peloponezie) Sparta pokonała koalicję Argos i miast arkadyjskich, wspomaganą przez Ateny

411 p.n.e.

przewrót oligarchiczny w Atenach; klęska floty ateńskiej koło Eretrii i utrata na rzecz Sparty bogatej wyspy Eubei

zwycięstwo floty ateńskiej (d-ca Alkibiades) nad Spartą w bitwie pod Abydos (nad Hellespontem)

410 p.n.e. – zwycięstwo Aten nad Spartą w bitwie pod Kyzikos; obalenie rządów oligarchii w Atenach

409 p.n.e. – początek ofensywy kartagińskiej przeciw Grekom na Sycylii

407 p.n.e. – uroczysty powrót Alkibiadesa do Aten, Zgromadzenie obwołało go strategiem-autokratorem (o nieograniczonej władzy)

406 p.n.e.

zwycięstwo floty ateńskiej nad peloponeską w pobliżu wysp Arginuz na Morzu Egejskim

początek oblężenia Weje

405 p.n.e.

Lizander (d-ca floty spartańskiej) podstępnie opanował prawie całą flotę ateńską pod Ajgospotamoj

początek tyranii Dionizjusza I w Syrakuzach

404 p.n.e. – kapitulacja Aten na warunkach podyktowanych przez Spartę – koniec wojny peloponeskiej (Ateny uznały hegemonię Sparty w Grecji)

401 p.n.e. – wybuch wojny grecko-perskiej

założono celtycką osadę nad Dunajem (podwaliny dzisiejszej stolicy Austrii)

Wydarzenia w Azji

około 500 p.n.e.

powstały fragmenty hinduskiego eposu Ramajana

odlewanie żelaza w Chinach

początek okresu bogatych pochówków w scytyjskich mogiłach w Pazyryku

Syngalezi wyemigrowali z Indii na północny Cejlon

Jin stało się czołowym państwem Chin

Sun Zi napisał Sztukę wojenną

481 p.n.e. – początek rozpadu Chin (Epoka Walczących Królestw)

410 p.n.e. – z tego roku pochodzi najstarszy zachowany horoskop z Babilonu

401 p.n.e. – wojna domowa w Persji, marsz dziesięciu tysięcy

Wydarzenia w Afryce

około 500 p.n.e. – Sabejczycy osiedlili się w Etiopii

około 495 p.n.e. – ukończenie budowy kanału Morze Czerwone-Morze Śródziemne (faraon Necho II)

480 p.n.e. – Taruga w Nigerii stała się bogatym ośrodkiem obróbki żelaza

404 p.n.e. – w Egipcie wybuchło powstanie przeciwko Persom

Wydarzenia w Ameryce

około 500 p.n.e.

powstały pierwsze królestwa Majów

wczesne hieroglify w Monte Alban, które stało się czołową kulturą w Meksyku

około 450 p.n.e. – początek złotego okresu rozwoju kultury Chavin w Andach

Wydarzenia w Australii i Oceanii

około 500 p.n.e. – początek rozwoju kultury polinezyjskiej na Fidżi, Tonga i Samoa

Więcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat

500 p.n.e. 499 p.n.e. 498 p.n.e. 497 p.n.e. 496 p.n.e. 495 p.n.e. 494 p.n.e. 493 p.n.e. 492 p.n.e. 491 p.n.e.
490 p.n.e. 489 p.n.e. 488 p.n.e. 487 p.n.e. 486 p.n.e. 485 p.n.e. 484 p.n.e. 483 p.n.e. 482 p.n.e. 481 p.n.e.
480 p.n.e. 479 p.n.e. 478 p.n.e. 477 p.n.e. 476 p.n.e. 475 p.n.e. 474 p.n.e. 473 p.n.e. 472 p.n.e. 471 p.n.e.
470 p.n.e. 469 p.n.e. 468 p.n.e. 467 p.n.e. 466 p.n.e. 465 p.n.e. 464 p.n.e. 463 p.n.e. 462 p.n.e. 461 p.n.e.
460 p.n.e. 459 p.n.e. 458 p.n.e. 457 p.n.e. 456 p.n.e. 455 p.n.e. 454 p.n.e. 453 p.n.e. 452 p.n.e. 451 p.n.e.
450 p.n.e. 449 p.n.e. 448 p.n.e. 447 p.n.e. 446 p.n.e. 445 p.n.e. 444 p.n.e. 443 p.n.e. 442 p.n.e. 441 p.n.e.
440 p.n.e. 439 p.n.e. 438 p.n.e. 437 p.n.e. 436 p.n.e. 435 p.n.e. 434 p.n.e. 433 p.n.e. 432 p.n.e. 431 p.n.e.
430 p.n.e. 429 p.n.e. 428 p.n.e. 427 p.n.e. 426 p.n.e. 425 p.n.e. 424 p.n.e. 423 p.n.e. 422 p.n.e. 421 p.n.e.
420 p.n.e. 419 p.n.e. 418 p.n.e. 417 p.n.e. 416 p.n.e. 415 p.n.e. 414 p.n.e. 413 p.n.e. 412 p.n.e. 411 p.n.e.
410 p.n.e. 409 p.n.e. 408 p.n.e. 407 p.n.e. 406 p.n.e. 405 p.n.e. 404 p.n.e. 403 p.n.e. 402 p.n.e. 401 p.n.e.

Ekwowie (starogrecki Αἴκουοι lub Αἴκοι, łac. Aequi) – starożytny lud italski żyjący w górzystym środkowym regionie Półwyspu Apenińskiego, na północnym wschodzie od Lacjum i w Środkowych Apeninach, na południe od dzisiejszej miejscowości Rieti i na północ od jeziora Fucine. Istnieli już zanim powstał Rzym. Około 500 roku p.n.e. Ekwowie rozprzestrzenili się na zachód, stanowiąc zagrożenie dla Rzymu i Lacjum. Długo walczyli z Rzymianami o niepodległość, jednak w rezultacie zostali przez nich podbici (od około 430 r. p.n.e. do 300 r. p.n.e. odbywał się proces romanizacji). Ich tereny zwane Ekwium - stały się koloniami rzymskimi.

Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).