V wojna syryjska - Polski Serwis Naukowy

Piąta wojna syryjska – konflikt między państwem Seleucydów pod wodzą Antiocha III Wielkiego a rządzonym przez dynastię Ptolomeuszy Egiptem, pod formalnym panowaniem małoletniego Ptolemeusza V Epifanesa.

Przyczyny i przebieg wojny

Na wieść o śmierci Ptolemeusza IV Filopatora w 204 r. p.n.e., Antioch III Wielki i Filip V król Macedonii, doszli do porozumienia w sprawie podziału posiadłości egipskich, w myśl których Seleukida miał opanować Celesyrię, Fenicję i Palestynę, a Antygonida miał zająć posiadłości ptolomejskie w Azji Mniejszej, Tracji oraz wyspy na Morzu Egejskim. W historiografii, ten nieformalny układ między oboma monarchami zwany jest „zbójeckim traktatem” i dyskutowane są jego postanowienia z powodu rozbieżności w źródłach. Pewne jest, że Antioch zawarował sobie właśnie te tereny, o które Seleucydzi stoczyli już aż cztery wojny.

Bitwa pod Panion (200 p.n.e.) rozstrzygnęła losy piątej wojny syryjskiej (201-189 p.n.e.). Zakończyła się zwycięstwem oddziałów Seleucydów pod wodzą Antiocha III nad wojskiem Ptolemeuszy dowodzonym przez Skopasa, najemnika etolskiego, cieszącego się sławą wytrawnego i doświadczonego dowódcy. Obaj wodzowie wiedli ze sobą potężne armie - każda po kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy, a do spotkania doszło w okolicach źródeł Jordanu, niedaleko miejscowości Panion.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Aby wcielić w życie układ z Filipem V i dopilnować osobiście swoich spraw na miejscu Antioch III przerwał kampanię w Azji Mniejszej i wyruszył ze swoją armią na południe. W ten sposób rozpoczęła się tzw. V wojna syryjska. W tym czasie w Aleksandrii panował chaos i walka o władzę w imieniu 6-letniego Ptolemeusza V Epifanesa, co było przyczyną braku natychmiastowej reakcji ze strony egipskiej przeciwko poczynaniom Seleukidy w Syro-palestynie. Antioch tymczasem niemal bez oporu zajmował wszystkie terytoria począwszy od Syrii południowej, poprzez Fenicję i Palestynę. Jedynie w Gazie napotkał na znaczniejszy opór, jednak wkrótce go złamał. Cała kampania zajęła syryjskiemu królowi ok. dwóch lat – 202-201 p.n.e.

Wojny syryjskie – seria sześciu konfliktów zbrojnych toczonych pomiędzy panującymi w Mezopotamii, Iranie i Syrii Seleucydami oraz władającymi Egiptem Ptolemeuszami. W kolejności chronologicznej były to:

Greckie wojska najemne w starożytności to siły zbrojne, podobnie jak i w innych czasach, biorące udział w konfliktach wojennych w celu zarobkowym. Żołnierze ci rekrutowali się z szeroko rozumianego świata greckiego, czyli zarówno spośród Greków zamieszkujących Grecję kontynentalną (głównie z Arkadii i Attyki), jak również Azję Mniejszą (m.in. Jonię). Pod pojęciem greckich najemników rozumie się także siły innych nacji (np. Karyjczycy), niemniej przeważał w nich element grecki i grecka sztuka wojenna. W okresie od VII, a szczególnie od V w. p.n.e. aż do II w. p.n.e., ich rola w basenie Morza Śródziemnego znacznie wzrosła, gdyż ich miecze i włócznie były znaczącym elementem toczących się wojen i rozstrzygnięć politycznych. Epokę greckich najemników zakończyła ekspansja republiki rzymskiej, która nie korzystała z najemnych żołnierzy.

W końcu władze aleksandryjskie zareagowały na poczynania Antiocha wysyłając przeciw niemu najemnika z Etolii Skopasa, który cieszył się opinią bardzo dobrego i wytrawnego wodza. Istotnie, Skopas przystapił do rewindykacji zajętych terytoriów i poczynił znaczne sukcesy w Palestynie, odzyskując szereg twierdz. Stało się jasne, że rozstrzygnięcie musi nastąpić podczas konfrontacji obu armii egipskiej i syryjskiej. Do spotkania wojsk doszło niedaleko źródeł Jordanu w 200 r. p.n.e., niedaleko miejscowości Panion, gdzie doszło do decydującej bitwy V wojny syryjskiej. Antioch III odniósł miażdżące zwycięstwo nad wojskami egipskimi, co utrwaliło jego panowanie na terenach Celesyrii, Fenicji i Palestyny, o które Seleucydzi walczyli z Lagidami niemal od wieku. Formalnym potwierdzeniem nabytków Antiocha był układ zawarty w 196/195 r. p.n.e. między Antiochem III a Ptolemeuszem V, w myśl którego Egipt zrezygnował ze zdobytych terytoriów przez Antiocha, a córka króla syryjskiego, Kleopatra, wyszła za króla egipskiego.

Ptolemeusz V Epifanes - (urodził się w 210 p.n.e., panował formalnie od 204 roku p.n.e., faktycznie dopiero od 196 aż do swojej śmierci w 180 p.n.e.), piąty władca Egiptu z dynastii Ptolemeuszów, syn Ptolemeusza IV i Arsinoe III, mąż Kleopatry I, ojciec Ptolemeusza VI i Kleopatry II.

Ptolemeusze (albo Lagidzi) - dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304- 30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301 - 200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48 - 30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e.. Przejściowo do państwa Ptolemeuszy należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolomeusza I - Lagosa.

Literatura

Günther Hölbl: Geschichte des Ptolemäerreiches. Politik, Ideologie und Religiöse Kultur von Alexander dem Großen bis zur römischen Eroberung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1994, S. 46–50, ISBN 3-534-10422-6

Zobacz też

wojny syryjskie, Antioch III Wielki