Valladolid - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 41°38′N 4°43′W / 41.633, -4.717

Valladolid ([baʎaðoˈlið], wym. uproszcz. [baljadoˈli]), miasto w środkowej Hiszpanii, stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia i León oraz prowincji Valladolid, 321 tys. mieszkańców (2005); położone nad rzeką Pisuerga (dopływ Duero). Ważny ośrodek przemysłowy, handlowy i kulturalny oraz węzeł komunikacyjny. Miasto posiada wiele zabytków i obiektów o charakterze turystycznym.

Izabela I Katolicka zwana też Kastylijską (ur. 22 kwietnia 1451 w Madrigal de las Altas Torres, zm. 26 listopada 1504 w Medina del Campo) — królowa Kastylii i Leónu w latach 1474-1504 i królowa Aragonii w latach 1479-1504 (współrządziła z mężem, Ferdynandem II Katolickim). Pierworodna córka króla Kastylii Jana II Kastylijskiego i Izabeli Aviz, wnuczki króla Portugalii Jana I Wielkiego.

Duero (hiszp. Duero, port. Douro, łac. Durius) – rzeka w Hiszpanii i Portugalii. Najbardziej zasobna w wodę na Półwyspie Iberyjskim. Obszar źródłowy w Górach Iberyjskich na wysokości 2080 m w masywie Sierra de Urbión, na północny zachód od miasta Soria w Hiszpanii.

Kalendarium historyczne

Założony przez muzułmanów w VIII wieku (Bilad Ulid).

W końcu XI w. było stolicą taify.

1143 odbyły się tu obrady Rady Królestwa Kastylii i Leónu w którym wzięli udział królowie Nawarry i Portugalii oraz legat papieski. Ustalenia uzgodnione w wyniku tych obrad miały znaczący wpływ na dalszy przebieg rekonkwisty

Od XIII wieku siedziba rządu Kastylii.

Od 1469 do 1621 jedna z rezydencji królów Kastylii i zjednoczonej Hiszpanii oraz miejsce obrad Kortezów. W 1469 odbył się tutaj ślub Izabeli Kastylijskiej z Ferdynandem Aragońskim.

W 1506 w ubóstwie, osamotnieniu i rozgoryczeniu zmarł tutaj Krzysztof Kolumb.

W latach 1550-1551 miała miejsce debata między Bartolomé de Las Casas i Juan Ginés de Sepúlveda dotycząca statusu rdzennych mieszkańców Nowego Świata.

W latach 1601-1606 główna siedziba królewskiego dworu, przeniesiona za namową księcia Lermy z Madrytu

Do połowy XVI wieku rozkwit gospodarczy i kulturalny (centrum hiszpańskiego renesansu). W 1561 częściowo, a w 1621 całkowicie Valladolid pozbawiono rangi miasta stołecznego, później podupadło.

Od połowy XIX wieku uprzemysłowienie.

W 1809 r. miasto było siedzibą Napoleona

Podczas wojny domowej 1936–39 jeden z ośrodków frankistów.

Zabytki

Valladolid jest jednym z przykładów stylu izabelińskiego - formą przesadnego plateresco wyrażonego w ekstrawaganckim. kwiecistym zdobnictwie, nazwanym na cześć Izabeli Kastylijskiej. Główne obiekty zabytkowe w mieście to:

Kortezy (hiszp. Cortes, katal. Corts) – stanowe zgromadzenia przedstawicielskie w średniowiecznych państwach Półwyspu Iberyjskiego. Wyłoniły się z rady królewskiej (curia regis), do której, oprócz przedstawicieli rycerstwa i duchowieństwa, od XII-XIII w. powoływano także delegatów miast. W Katalonii-Aragonie zebrały się po raz pierwszy w Lleidzie w roku 1214. W Kastylii XIV-XVI w. przekształciły się stopniowo w reprezentację 18 miast; od końca XV w. ich rola była ograniczana; w XVII w. zwoływane sporadycznie, w Portugalii po raz ostatni w 1698; w Hiszpanii od 1724 Kortezy wszystkich części państwa obradowały wspólnie, faktycznie pozbawione uprawnień.

Hiszpański dwór królewski w Valladolid (1601-1606) to jeden z przykładów na to, jak Francisco Gómez de Sandoval y Rojas, książę Lerma, wpływał na decyzje podejmowane przez króla Filipa III. Przenosiny dworu były od początku do końca pomysłem Lermy, podobnie jak powrót króla i jego świty do Madrytu po pięciu latach.

Katedra z XVI w., zaprojektowana przez Herrerę – budowniczego Escorialu, przebudowywana w XVI–XVII w. (budowa nie ukończona). Wnętrze o dług. 122 m, szer. 63 m z wielkim ołtarzem (1561, dzieło J. de Juni). W zakrystii mieści się Museo Diocesano z wysoką na 2 m monstrancją.

Uniwersytet, założony w 1346, z barokową fasadą.

Kolegia:

gotyckie San Gregorio (1488–1496) z jedną z najwspanialszych fasad w stylu plateresco, znajduje się tutaj od 1933 r., Museo Nacional de Escultura (Narodowe Muzeum Rzeźby) ze zbiorami religijnego malarstwa i rzeźby pochodzącymi z okresu między XIII a XVIII wiekiem. Santa Cruz (1491), z dwiema bibliotekami i zbiorami drzeworytów.

Kościoły:

Dom Cervantesa w Valladolid

romańsko-gotycki Santa María la Antigua (XI, XII, XIV w.) z jedną z najpiękniejszych dzwonnic w Hiszpanii; San Pablo (XV wiek) z bogato zdobioną późnogotycką fasadą; Santiago (XV–XVI w.); El Salvador (XVI wiek); Santa Magdalena (XVI wiek); Nuestra Señora de las Angustias (XVI / XVII w.) z rzeźbą "Madonnny z siedmioma sztyletami", dzieło J. de Juni.

Pałac królewski z XVI wieku, rezydencje magnackie.

Muzeum Cervantesa, zadziwiający przepychem dom, w którym w latach 1603-06 mieszkał pisarz.

Demografia

Rozwój demograficzny Valladolid (1842-2009)

Plateresco (plateresco estilo), tzw. "styl złotniczy". Styl nawiązujący do geometrycznej ornamentyki mauretańskiej. Powstał w Hiszpanii pod koniec XV wieku z połączenia mudejar, rodzimej odmiany późnego gotyku (tzw. stylu izabelińskiego) oraz renesansu lombardzkiego i toskańskiego. Styl charakterystyczny dla okresu architektury wczesnego renesansu w Hiszpanii. Cechował się dużym nagromadzeniem zawiłych, mocno zagęszczonych i nieregularnych ornamentów. Trwał do połowy XVI wieku.

Ferdynand II (V) Katolicki (ur. 10 marca 1452 w Sos w Aragonii, zm. 23 czerwca 1516 w Madrigalejo) – był drugim synem króla Jana II Aragońskiego, pierwszym jego dzieckiem z drugą żoną, Joanną Enriquez, córką Fryderyka Enriqueza, admirała Kastylii, księcia de Melgar e Rueda. Ojciec wyznaczył go na następcę tronu, pomijając jego starszego przyrodniego brata, Karola z Viany.

Zmiany liczby ludności w Valladolid:

Kolej

W mieście znajduje się stacja kolejowa Valladolid Campo Grande.

Sport

W mieście funkcjonuje klub piłkarski Real Valladolid.

Galeria

Plaza Mayor

Uniwersytet

Kościół San Benito

Kościół San Juan de Letrán

Kościół San Pablo

Miguel de Cervantes Saavedra (ur. 29 września 1547 w Alcalá de Henares, zm. 23 kwietnia 1616 w Madrycie) - barokowy pisarz hiszpański, najlepiej znany jako autor powieści Don Quijote (Don Kichote).

Nawarra (hiszp. Navarra, fr. Navarre, bask. Nafarroa) to kraina historyczna w zachodniej części Pirenejów na pograniczu Hiszpanii i Francji. Nawarra obejmuje część historycznego Kraju Basków. Pod zwierzchnictwem Nawarry znajdowała się niegdyś również część francuskiego departamentu Pyrénées-Atlantiques, obecnie znana jako Dolna Nawarra (fr. Basse-Navarre).

Academia de Caballería

Casa del Príncipe

Przypisy

Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz: Historia Hiszpanii. Wyd. I. Wrocław: Ossolineum, 1998, s. 77. ISBN 83-04-04403-X.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Valladolid