Victor Hugo - Polski Serwis Naukowy

Victor Marie Hugo fr [viktɔʀ maʀi ügo], imię często spolszczane na Wiktor, (ur. 26 lutego 1802 w Besançon, zm. 22 maja 1885 w Paryżu) – francuski pisarz, poeta, dramaturg i polityk. Uznawany jest za jednego z najważniejszych reprezentantów literatury francuskiej i czołowego przedstawiciela romantyzmu francuskiego.

Twórczość pisarza cechuje bogactwo, zróżnicowanie tematyczne i gatunkowe. Należą do niej powieści (między innymi Katedra Marii Panny w Paryżu, znana też jako Dzwonnik z Notre Dame i Nędznicy), poezja liryczna (między innymi Ody i ballady oraz Legenda wieków), dramaty wierszem i prozą, listy oraz dyskursy polityczne w Izbie Parów (izbie wyższej parlamentu).

I Cesarstwo Francuskie – państwo w okresie panowania cesarza Francuzów Napoleona I z rodu Bonaparte w latach 1804-1814 i 1815. Francja zmuszona była wówczas prowadzić wojny, z prawie wszystkimi krajami Europy, łączącymi się przeciwko niej w kolejnych koalicjach. Kres cesarstwu położyła abdykacja Napoleona na rzecz Napoleona II, ten jednak nie został dopuszczony do władzy, a tron francuski zwrócono Burbonom.
Luksemburg, Wielkie Księstwo Luksemburga (Lëtzebuerg) to państwo położone w Europie Zachodniej. Graniczy z Francją od południa, Niemcami od wschodu i z Belgią od zachodu i północy. Państwo członkowskie Unii Europejskiej oraz NATO.

Victor Hugo był członkiem Akademii Francuskiej, deputowanym do Konstytuanty, a następnie Zgromadzenia Narodowego. Wspierał rewolucję lipcową w 1830, brał udział w rewolucji lutowej w 1848, a z powodu przekonań politycznych przez 19 lat (1851-1870) przebywał na dobrowolnym wygnaniu poza granicami Francji jako przeciwnik II Cesarstwa. Po upadku Napoleona III w roku 1870 wrócił do Francji. Został pochowany w paryskim Panteonie.

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela została uchwalona 26 sierpnia 1789 r. przez Konstytuantę. Stworzona przez rewolucję francuską, wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów Oświecenia i masonerii (Rousseau, Wolter, Diderot, J. Locke).
Bułgarzy - naród zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię. Uważa się, iż Bułgarzy są potomkami trzech ludów - Słowian, którzy osiedlili się na Półwyspie Bałkańskim w VI wieku, Protobułgarów, którzy przybyli na Bałkany w VII wieku, a także Traków, lokalnej ludności, zamieszkującej tereny wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego od głębokiej starożytności.

Biografia

Dzieciństwo i młodość

Victor Hugo urodził się w Besançon (w regionie Franche-Comté, w departamencie Doubs), lecz dzieciństwo spędził w Paryżu. Był najmłodszym z trzech synów Sophie Trébuchet (1772-1821) i Josepha Léopolda Sigisberta Hugo (1773-1828); jego starszymi braćmi byli: Abel Joseph Hugo (1798-1855) i Eugeniusz Hugo (1800-1837). W dzieciństwie często przenosił się wraz z ojcem, generałem w armii Napoleona Bonaparte, do Hiszpanii i Neapolu.

Luksemburg (luks. Lëtzebuerg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg) – gmina ze statusem miasta oraz stolica Wielkiego Księstwa Luksemburga. Jest centrum administracyjnym i finansowym państwa, jest położone na południu kraju, nad miejscem połączenia rzek Alzette i Pétrusse. W Luksemburgu ma swoją siedzibę kilka instytucji Unii Europejskiej, w tym jej Trybunał Sprawiedliwości.
Les Misérables - musical Claude-Michela Schönberga (nazywany również w skrócie Les Mis lub Les Miz), powstały na podstawie powieści Wiktora Hugo Nędznicy. Musical składa się z dwóch aktów z epilogiem i jest dość wierną adaptacją książki.

Około 1813, po separacji rodziców (spowodowanej romansem Sophie z generałem Cesarstwa Victorem Fanneau de la Horie) zamieszkał z matką w Paryżu. Konkubent matki był jego pierwszym nauczycielem; edukacja była nieformalna i koncentrowała się na wszechstronnej lekturze.

W wieku zaledwie 14 lat, w lipcu 1816, Hugo napisał: Chcę być Chateaubriandem lub nikim. Jego talent objawił się bardzo wcześnie a ambicja była nieograniczona.

Pióro (łac. penna) – twory nabłonkowe pokrywające ciała ptaków , a w czasach prehistorycznych niektórych dinozaurów, przede wszystkim z grupy teropodów, zwłaszcza celurozaurów. Podobnie jak łuski u gadów, pióra zachodzą na siebie dachówkowato. Wyrastają z brodawek skórnych zbudowanych z komórek mezodermalnych, w których formują się najpierw pióra puchowe (embrionalne), a następnie pióra ostateczne (penna).
Académie française (Akademia Francuska) – towarzystwo naukowe, założone w 1635 w Paryżu. Pierwsza tego typu instytucja w nowożytnej Europie, później przekształcona w instytucję państwową.

W 1819 wraz z braćmi Abelem i Eugeniuszem zaczął wydawać gazetę le Conservateur littéraire, która zwróciła uwagę na jego talent pisarski. W tym samym roku wygrał konkurs "Académie des Jeux floraux". Ponownie nagrodzony przez tę akademię w 1820, porzucił ulubioną matematykę (rozpoczął już studia na tym kierunku) i zaczął karierę literacką.

François Mauriac (ur. 11 października 1885 w Bordeaux, zm. 1 września 1970 w Paryżu) – francuski pisarz zaliczany do największych pisarzy katolickich XX wieku.
Garou (fr. "wilkołak"), właśc. Pierre Garand (ur. 26 czerwca 1972 w Sherbrooke, Quebec, Kanada)[1] , kanadyjski piosenkarz, multiinstrumentalista, aktor[2], producent[3]. Jako trzylatek grał na gitarze, później gitarzysta Windows & Doors[4], następnie wokalista The Untouchables[5]. Pierwsze prawdziwe sukcesy przyszły wraz z rolą Quasimodo w musicalu Notre-Dame de Paris. Gdy zaśpiewał w duecie z Celine Dion przyszedł czas na prawdziwą karierę. Po wydaniu trzech płyt francuskojęzycznych, które przyniosły mu ogromną popularność i lawinę nagród w 2008 wydał pierwszy album anglojęzyczny Piece of My Soul. W 2009 r. we francuskiej stacji telewizyjnej TF1 miał premierę film L`amour aller retour gdzie zagrał główną rolę[6].

Jego pierwszy zbiór poematów Odes (Ody) ukazał się w 1821, gdy był 19-letnim uczniem Liceum Louis-le-Grand i dzięki temu dziełu stał się znanym pisarzem. Uczestniczył w zebraniach koła literackiego Charlesa Nodiera w Bibliotece Arsenału – kolebce francuskiego romantyzmu; zebrania wywarły duży wpływ na jego twórczość. Od tego czasu datuje się jego sukces jako wszechstronnego twórcy: poety, powieściopisarza, dramatopisarza i dziennikarza.

1. Zgromadzenie Narodowe we Francji, ogłoszone przez 3 stan Stanów Generalnych (powołanych przez króla Ludwika XVI Burbona w 1789 roku), przekształciło się w Konstytuantę (Assemblée Nationale Constituante). Zniosła ona podział społeczeństwa na stany i przyznała prawa polityczne obywatelom płacącym wysokie podatki (cenzus majątkowy). Została rozwiązana 3 września 1791 roku, przedkładając królowi gotową Konstytucję.
Serbowie (Срби) – naród południowosłowianski mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi (religia jest uważana przez Serbów za ważny czynnik ich tożsamości)[potrzebne źródło].

Młody pisarz

Victor Hugo w młodości

Przełomem w twórczości Hugo była sztuka teatralna Cromwell, opublikowana w 1827. W przedmowie do dzieła sprzeciwił się konwencjom klasycznym (szczególnie zasadzie jedności czasu i miejsca). W kolejnej sztuce Hernani swoją teorię zastosował w praktyce. Dzieło to stało się przyczyną sporu między tradycjonalistami i modernistami, zwanego "batalią o Hernaniego" (do entuzjastów tej sztuki należał m.in. Teofil Gautier). Od tej pory twórczość Hugo nabrała rozmachu: napisał powieści (m.in. Katedrę Marii Panny w Paryżu, 1831); poezje (m.in. Pieśni o zmroku, 1835); dramaty (m.in. Ruy Blas, 1838).

Théophile Gautier (ur. 30 sierpnia 1811 w Tarbes, zm. 23 października 1872 w Neuilly-sur-Seine koło Paryża) - francuski pisarz, poeta, dramaturg, krytyk literacki, teatralny i krytyk sztuki; przedstawiciel francuskiego romantyzmu, prekursor parnasizmu. Z osobą Gautiera powszechnie łączy się właściwe wprowadzenie do literatury słynnego sformułowania Victora Cousina sztuka dla sztuki, pochodzącego z przedmowy do powieści Panna de Maupin (1836). Właściwe romantykom upodobanie do cudowności znalazło wyraz w opowiadaniach fantastycznych, które Gautier zaczął pisać już w latach trzydziestych. Z reguły pozbawione efektów niesamowitości, opowiadania te bliskie bywają zaprawionej humorem grotesce.
Hernani, czyli honor kastylijski – dramat Wiktora Hugo napisany w sierpniu i wrześniu 1829. Stanowi on przełomowy moment w historii literatury francuskiej, praktyczną realizację zasad dramatu romantycznego wyłożoną teoretycznie przez Wiktora Hugo w przedmowie do dramatu Cromwell. Premiera dramatu odbyła się 25 lutego 1830 i wywołała tak żywe emocje między starszym i młodszym pokoleniem krytyków literackich oraz autorów, jak również tak wyraźny oddźwięk społeczny, że przeszła do historii jako "bitwa o Hernaniego".

Od 1826 do 1837 często przebywał w Château des Roches, niedaleko Bièvres, w posiadłości Bertina l'Aîné, wydawcy pisma Le Journal des débats. Poznał tam Berlioza, Chateaubrianda, Liszta, Giacomo Meyerbeera i tworzył zbiory poezji, m.in. Les Feuilles d’automne (Jesienne liście).

12 października 1822 ożenił się z Adelą Foucher, która urodziła mu pięcioro dzieci:

Rigoletto – opera w trzech aktach. Libretto napisał Francesco Maria Piave na podstawie dramatu Król się bawi autorstwa Wiktora Hugo. Muzykę do niej skomponował Giuseppe Verdi. Prapremiera odbyła się w weneckim Gran Teatro La Fenice w 1851 r.
Charles Marie Maurras (ur. 20 kwietnia 1868 – zm. 16 listopada 1952), francuski myśliciel polityczny i filozof, monarchista i klerykał, rzecznik autorytaryzmu, krytyk rządów demokratycznych i dyktatury plebiscytarnej. Redaktor monarchistycznej La Gazette de France; zwolennik rządów Francisco Franco i António de Oliveira Salazara, bardzo krytycznie nastawiony do niemieckiego nazizmu i włoskiego faszyzmu, przedstawiał alternatywną koncepcję nacjonalizmu. W latach 30. uwięziony przez władze republikańskie, w okresie Vichy gorąco popierał politykę marszałka Pétaina. Po wojnie ponownie uwięziony pod zarzutem kolaboracji.

Leopolda (16 lipca 1823–10 października 1823)

Leopoldynę (28 kwietnia 1824–4 września 1843)

Karola (4 listopada 1826–13 marca 1871)

Franciszka-Wiktora (28 października 1828–26 grudnia 1873)

Adelę (24 kwietnia 1830–21 kwietnia 1915), która jako jedyna z dzieci przeżyła swojego sławnego ojca i która z powodu zaburzeń psychicznych długie lata spędziła w zakładach psychiatrycznych.

Hugo miał wiele kochanek. Najbardziej znaną była Juliette Drouet, aktorka poznana w 1833, która poświęciła mu się całkowicie i uratowała przed uwięzieniem w czasie zamachu stanu Napoleona III. Hugo napisał dla niej wiele poematów. W czasie pierwszej rocznicy swojego spotkania kochankowie postanowili wspólnie pisać dziennik, nazwany Księgą rocznicową.

Abolicja - jednorazowe uchylenie karalności dokonanego czynu zabronionego poprzez wydanie aktu prawnego zakazującego wszczęcia postępowania karnego w przedmiocie tego czynu lub nakazującego jego umorzenie.
Panteon (fr. Panthéon) – budowla w Dzielnicy Łacińskiej w Paryżu. Wzniesiona w XVIII wieku jako kościół pw. św. Genowefy, obecnie pełni rolę mauzoleum wybitnych Francuzów.

Hugo został przyjęty do Akademii Francuskiej w 1841.

W 1843 jego córka Leopoldyna zginęła tragicznie wraz z mężem Karolem Vacquerie w Villequier, topiąc się w Sekwanie. Hugo głęboko przeżył tę tragedię, która zainspirowała go do napisania wielu poematów ze zbioru Kontemplacje (Les Contemplations), szczególnie słynnego: Demain, dès l'aube... (Jutro, o świcie...).

Jersey (Baliwat Jersey) – terytorium zależne Korony brytyjskiej na wyspie Jersey, jednej z Wysp Normandzkich na Kanale La Manche. Oficjalną władzę sprawuje gubernator, działający w imieniu korony brytyjskiej przez nią powoływany jak i odwoływany. Praktyczną władzę sprawuje rząd wybierany w wyborach.
Wojna francusko-pruska 1870-1871 (19 lipca 1870 – 10 maja 1871) – konflikt zbrojny między Francją i Prusami. Bezpośrednią przyczyną była próba osadzenia przez Bismarcka na tronie Hiszpanii pruskiego księcia. Był to książę Leopold von Hohenzollern-Sigmaringen. Natomiast wewnętrznie była wynikiem toczącej się rywalizacji Francji i Prus o dominację w Europie. Wojnę zakończono podpisaniem traktatu pokojowego 10 maja 1871 roku we Frankfurcie.

Emigracja

Jedno z miejsc pobytu Hugo podczas emigracji – dom w Brukseli, zwany Le Pigeon (Gołąb)

Hauteville House – dom Victora Hugo podczas pobytu na Guernesey

Wychowany w duchu monarchizmu przez matkę, pochodzącą z Wandei, powoli przekonywał się do idei demokracji. W jednym z poematów napisał: dorastałem w biegu. Jego zdaniem: tam, gdzie wiedzę posiada tylko jeden człowiek, monarchia narzuca się sama. Tam, gdzie wiedzę posiada grupa ludzi, monarchia musi ustąpić arystokracji. A kiedy wszyscy mają dostęp do światła wiedzy, wtedy nadchodzi czas demokracji. Jako zwolennik demokracji liberalnej i humanitarnej, został wybrany posłem II Republiki w 1848 i poparł kandydaturę księcia Ludwika-Napoleona na prezydenta Republiki.

François-René, wicehrabia de Chateaubriand fr: fʀɑ̃swa ʀəne də ʃatobʀiɑ̃, (ur. 4 września 1768 w Saint-Malo, zm. 4 lipca 1848 w Paryżu) – francuski pisarz, polityk i dyplomata.
Walt Disney Pictures – amerykańska wytwórnia filmowa powstała w 1983 roku w Los Angeles, wchodzące w skład The Walt Disney Company. Studio zajmuje się tworzeniem i dystrybucją głównie filmów i bajek dla dzieci i młodzieży. W ostatnich latach skupiło swoją uwagę również na produkcjach dla starszych widzów, nie zaprzestając dystrybuowania animacji z serii klasyki Disneya produkowanej przez Walt Disney Animation Studios.

Po zamachu stanu 2 grudnia 1851, który Hugo ostro potępił z powodu swoich przekonań (Histoire d'un crime [Historia zbrodni]), musiał wyemigrować z Francji. W okresie II Cesarstwa, jako przeciwnik reżimu Napoleona III, żył na emigracji w Brukseli, a następnie na wyspach: Jersey i w końcu na Guernsey. Był jednym z nielicznych opozycjonistów, którzy nie chcieli skorzystać z amnestii. (Gdyby pozostał tylko jeden, będę właśnie nim). Podczas tych trudnych lat opublikował m.in. Les Châtiments (Chłosta) (1853), utwór poetycki, wymierzony przeciwko II Cesarstwu; Les Contemplations (Kontemplacje), poezje (1856); La Légende des Siècles (Legendę wieków) (1859), oraz Les Misérables (Nędzników), powieść (1862).

Rewolucja lutowa miała miejsce we Francji w 1848 roku. W jej wyniku wprowadzono ustrój republikański na miejsce monarchii lipcowej. Uważana jest za początek tzw. Wiosny Ludów.
II Cesarstwo Francuskie – przez pierwszych osiem lat swego panowania cesarz Napoleon III rządził bardzo autorytarnie. Reżim swej władzy oparł na wojsku, policji, administracji i Kościele katolickim. Zmniejszone zostały uprawnienia Senatu i Rady Stanu, a opozycja republikańska i socjalistyczna poddane zostały represjom oraz osłabione aresztowaniami i banicją swych przywódców. Ograniczone zostały dotychczasowe republikańskie prawa obywatelskie, wprowadzono na powrót cenzurę publikacji i widowisk, zakaz strajków, do 1864 r. zakaz zrzeszania się robotników, rozwiązana została Gwardia Narodowa, usunięto symbole republikańskie.

Bolesne wspomnienie śmierci córki Leopoldyny oraz ciekawość popchnęły Hugo do uczestnictwa w organizowanych na Jersey seansach spirytystycznych, które opisał w Les Tables tournantes de Jersey (Obracające się stoliki z Jersey).

W latach 60. XIX wieku odbył liczne wyprawy turystyczne do Luksemburga i do niemieckiej Nadrenii (1862, 1863, 1864, 1865). W 1871, po upadku Komuny Paryskiej, kiedy został wydalony z Belgii z powodu pomocy udzielanej komunardom, ściganym w Paryżu, znalazł schronienie na okres 3,5 miesiąca w Luksemburgu (1 czerwca–23 września). Mieszkał w mieście Luksemburg, w Vianden (2,5 miesiąca), w Diekirch i w Mondorf, gdzie leczył się w miejscowym uzdrowisku.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Ferdinand Victor Eugène Delacroix (ur. 26 kwietnia 1798 w Saint-Maurice-en-Chalencon, w departamencie Ardèche, we francuskim regionie administracyjnym Rodan-Alpy, zm. 13 sierpnia 1863 w Paryżu) – malarz francuski, wybitny przedstawiciel romantyzmu. Sztuki malarskiej uczył się u Pierre-Narcisse Guérina, pozostawał pod silnym wpływem malarstwa Rubensa. Bliski przyjaciel Chopina.

Powrót do Francji

Hugo na łożu śmierci (fotografia wykonana przez Nadara)

Po upadku II Cesarstwa (w wyniku wojny francusko-pruskiej w 1870) powstała III Republika Francuska: Hugo mógł wreszcie powrócić po 20 latach pobytu na emigracji. Aż do śmierci pozostał jednym z najważniejszych obrońców odrodzonej republiki i jednocześnie niekwestionowanym autorytetem literackim.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Giuseppe Garibaldi (ur. 4 lipca 1807 w Nicei, Francja, zm. 2 czerwca 1882 na wyspie Caprera, Włochy) – włoski rewolucjonista, żołnierz i polityk, działacz i bojownik na rzecz zjednoczenia Włoch, do czego w znacznym stopniu się przyczynił. Postać barwna i kontrowersyjna, tworząca swą własną legendę za życia. Wróg papiestwa i Austrii, niechętny legendzie napoleońskiej, choć na tej legendzie wychowany. Zawodowy marynarz, a zarazem żołnierz obeznany z taktyką walk partyzanckich. Bohater narodowy Włoch, twórca ich odrodzenia znanego jako Risorgimento. Szczególnie aktywny podczas walk na Sycylii i w bojach o Rzym.

Zgodnie ze swoją ostatnią wolą, został przewieziony karawanem dla biednych do paryskiego Panteonu i tam pochowany; wcześniej jego trumna była wystawiona przez kilkanaście dni pod Łukiem Triumfalnym. Szacuje się, że aż 3 miliony ludzi przybyło wówczas, aby oddać mu ostatni hołd. Ostatnie słowa Hugo brzmiały: Widzę czarne światło. To tu jest walka dnia i nocy....

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.
Gérard de Nerval, właśc. Gérard Labrunie (ur. 22 maja 1808 w Paryżu – 26 stycznia 1855 tamże), francuski poeta, eseista, krytyk teatralny i tłumacz, przedstawiciel romantyzmu.

Twórczość

Dzieła zebrane Victora Hugo (z jego spuścizny nie zachowało się jedynie kilka osobistych listów spalonych celowo przez wykonawców testamentu pisarza) zostały wydane w latach 1928–1931 przez francuskiego wydawcę Jeana-Jacques'a Pauverta. Na Dzieła składa się 28 tomów, które zawierają łącznie blisko 40 milionów znaków. W liście z 9 grudnia 1859 Hugo pisał:

Wandea (fr. Vendée) – kraina historyczna, departament w zachodniej Francji (w regionie Kraj Loary), wydzielony w 1790 z zachodniej części dawnego Poitou.
Dramat (z gr. δρᾶμα - dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.

Wszystkie moje dzieła stanowić będą pewnego dnia niepodzielną całość. (...) Księga różnorodna podsumowująca całe stulecie – oto co pozostawiam po sobie (...).

W słowach tych Hugo odnaleźć można jego chęć tworzenia wyrażaną poprzez różne formy literackie: powieści, poezję, dramaty, eseje.

Powieści

Cosette, ilustracja Émile'a Bayarda do Nędzników

Hugo pozostawił po sobie dziewięć powieści. Pierwszą z nich Bug-Jargal napisał w wieku 16 lat, ostatnią Rok dziewięćdziesiąty trzeci (Quatre-vingt-treize) w wieku 72 lat. Powieści odzwierciedlają przemiany stylu pisarskiego Hugo oraz zmiany mód i prądów literackich jego czasów. Daje się jednak dostrzec w całej twórczości pisarza pewne stałe rysy charakterologiczne bohaterów, a nawet podobne koncepty fabularne, które powracają w różnych formach w jego dziełach od tych młodzieńczych aż po zupełnie dojrzałe; i tak motyw odrzucenia społecznego z powodu inności jest reprezentowany przez tytułowego bohatera Bug-Jargala, Quasimoda z Katedry NMP, Valjeana z Nędzników i Gwynplaine'a z Człowieka śmiechu.

Charles Camille Saint-Saëns (ur. 9 października 1835 w Paryżu, zm. 16 grudnia 1921 w Algierze) - francuski kompozytor i wirtuoz fortepianu i organów, również dyrygent własnych utworów tworzący w okresie romantyzmu.
Nadrenia (niem. Rheinland) - kraina historyczna w zachodniej części Niemiec; obecnie w granicach krajów związkowych Nadrenia-Palatynat i Nadrenia Północna-Westfalia.

Niektóre z jego powieści (Han z Islandii z 1823, Bug-Jargal (opublikowana w 1826) czy Katedra Marii Panny w Paryżu z 1831) reprezentują gatunek romantycznej powieści historycznej. Inne powieści Hugo, np. Le Dernier Jour d'un condamné (Ostatni dzień skazańca) z 1829 i Klaudiusz Nędzarz z 1834, trudno zaklasyfikować do jednego gatunku literackiego. Są to powieści na poły historyczne, na poły zaangażowane społecznie, np. w walkę o zniesienie kary śmierci. Również powieść Nędznicy, która ukazała się w 1862 w szczytowym okresie rozwoju realizmu literackiego, tylko częściowo korzysta z jego osiągnięć. Popularność książki Hugo zaskoczyła krytyków, którzy widzieli w niej dzieło niebezpiecznie krążące między realistycznym opisem, melodramatem dla ludu a dydaktyczną rozprawą.

Literatura francuska określa wszystkie dzieła napisane przez autorów narodowości francuskiej lub posługujących się językiem francuskim. Jej historia rozpoczyna się w starofrancuskim, w średniowieczu i trwa do współczesności. Jest jedną z najbogatszych literatur na świecie.
Katedra Najświętszej Marii Panny w Paryżu (fr. Notre-Dame de Paris) – powieść Wiktora Hugo znana w Polsce również pod tytułem Dzwonnik z Notre-Dame, osadzona w czasach późnego średniowiecza. Według słów samego autora, jest to "obraz piętnastowiecznego Paryża i całego piętnastego wieku przez pryzmat tego miasta". Osią powieści jest wątek miłosny archidiakona Klaudiusza Frollo do pięknej Cyganki Esmeraldy.

Podobnie powieści Pracownicy morza (Les Travailleurs de la mer) z 1866 i Człowiek śmiechu (L'Homme qui rit) z 1869 zbliżają się w swojej formie raczej do estetyki romantyzmu z początku wieku. Wreszcie wydana w 1874 powieść Rok 93 powtarza ulubiony temat twórczości Hugo – rolę rewolucji francuskiej w budowaniu świadomości literackiej, politycznej, społecznej i moralnej XIX wieku.

Manicheizm – system religijny stworzony w III wieku przez Babilończyka Maniego (Manesa). Był syntezą wielu religii: staroirańskiego zoroastryzmu, buddyzmu i chrześcijaństwa. Dwa podstawowe elementy systemu filozoficzno-religijnego manicheizmu to dualizm i podkreślanie poznania w procesie wyzwalania się spod wpływu zła. Wyznawcą (373-382), a później krytykiem manicheizmu był m.in. święty Augustyn. Manicheizm objął swoim zasięgiem znaczne obszary Azji, północnej Afryki i Europy.
Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Powieść Hugo nie jest czystą rozrywką – pozostaje niemal zawsze w służbie idei. Widać to w abolicjonistycznych powieściach jego młodości i w wieku dojrzałym – w licznych, czasem aż natrętnych dygresjach o ubóstwie materialnym i duchowym – w Nędznikach. Jego tragiczni bohaterowie zmagają się z ograniczeniami zewnętrznymi i bezwzględnym przeznaczeniem, które może mieć swe źródło a to w społeczeństwie (Jean Valjean, Claude Gueux lub bohaterowie Ostatniego dnia skazańca), a to w historii (Rok 93) lub nawet w chwili urodzenia (Quasimodo). Duch epopei ludzi zmagających się z siłami natury, społeczeństwem albo przeznaczeniem nigdy nie opuścił pisarza. Zawsze też znajdował on swoich odbiorców bez poddawania się kaprysom mody.
Rok dziewięćdziesiąty trzeci (oryg. fr. Quatrevingt-treize) – ostatnia powieść Wiktora Hugo, napisana między grudniem 1872 a czerwcem 1873. Jej akcja rozgrywa się w Wandei w czasie rojalistycznego powstania w tytułowym roku 1793.
Lukrecja Borgia (wł. Lucrezia Borgia, katal. Lucrècia Borja) (ur. 18 kwietnia 1480 w Subiaco, zm. 24 czerwca 1519 w Ferrarze) – córka papieża Aleksandra VI, księżna Ferrary.

Dramaty

W wieku 26 lat w słynnej przedmowie do Cromwella, Hugo położył fundamenty pod nowy gatunek literacki: dramat romantyczny. W tekście tym młody ambitny pisarz podważał tradycyjne reguły teatru klasycznego, wprowadzając na scenę tematy romantyczne, pomnażając liczbę osób i miejsc, mieszając klimaty – pospolitość i wyszukanie, groteskę i sublimację – i przede wszystkim ożywiając zbyt sztywną dotąd sztukę. Z drugiej strony powstały jednak trudności realizacyjne: Cromwell – utwór składający się z 6 tysięcy wersów i w którym pojawiają się niezliczone postaci, nie jest wystawiany, gdyż jest to trudne do wykonania.
Jean Gabin, właściwie Jean-Alexis Gabin Moncorgé (ur. 17 maja 1904 w Paryżu, zm. 15 listopada 1976 w Neuilly-sur-Seine) – francuski aktor teatralny i filmowy.
Pieśń – gatunek literacki poezji lirycznej, o genezie związanej z obrzędami i muzyką (pieśni ludowe, pieśni średniowieczne), od której stopniowo się uwolnił, stając się samodzielną formą wyrazu.

Za sprawą Hernani dramaturg w 1830 stał się słynny i zajął pozycję autorytetu pomiędzy współczesnymi twórcami. W następnych latach zderzył się z trudnościami technicznymi (scena włoska ze swymi balkonami, mało przychylna spektaklom na dużą skalę) i ludzkimi (powściągliwość członków Comédie-Française wobec wyzwań jego dramatów). Spotykały go na przemian sukcesy (Lukrecja Borgia) i porażki (Król się bawi zabroniony przez cenzurę), aż w końcu zdecydował się wraz z Alexandre Dumasem stworzyć scenę całkowicie poświęconą dramatowi romantycznemu – czyli Teatr Renesansu, gdzie w 1838 wystawił Ruy Blasa.
Honoré Victoryn Daumier (ur. 26 lutego 1808 w Marsylii, zm. 11 lutego 1879 w Valmondois), francuski malarz, grafik, rysownik i rzeźbiarz. Jeden z wybitniejszych przedstawicieli realizmu XIX wieku.
Quasimodo (ur. ok. 1467; zm. 1482 w Paryżu) - postać fikcyjna, dzwonnik z Notre-Dame, król karnawału roku 1482 i zabójca w afekcie swego opiekuna archidiakona jozalskiego Klaudiusza Frollo, uosobienie brzydoty i dobroci serca, bohater powieści Wiktora Hugo Katedra Marii Panny w Paryżu.

W 1843 mocno dotknęła go porażka Burgrabiów. Pisarz zaczął wątpić w możliwość istnienia teatru popularnego i wymagającego zarazem. Hugo – dramaturg, skądinąd pogrążony w żałobie po śmierci Leopoldyny, porzucił scenę teatralną. Powrócił jednak (w 1866) do teatru w swej twórczości, szczególnie w serii utworów Théâtre en liberté (Teatr na wolności).
Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm odwołuje się do indywidualizmu, stawia wyżej prawa jednostki niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach prawa) działalność poszczególnych obywateli we wszystkich sferach życia zbiorowego.
Mondorf-les-Bains - gmina i miasteczko w południowo-wschodnim Luksemburgu, w dystrykcie Grevenmacher, w kantonie Remich, jest miastem uzdrowiskowym oraz znajduje się tutaj jedyne kasyno w Luksemburgu.

Poezja

Młodość

W wieku 20 lat Hugo opublikował Ody (Odes et Ballades) – zbiór poezji, w którym już wtedy pojawiły się wyraźnie tematy stale później powracające u pisarza: świat współczesny, historia, religia i zwłaszcza rola poety. Później pod tym samym tytułem powstały dalsze zbiory tekstów, które z czasem stały się coraz mniej klasyczne a bardziej romantyczne. Cztery wydania w tej serii (między 1822 a 1828) przyciągnęły wielu młodych czytelników.
Parlament - w państwach o demokratycznych systemach władzy, jest to najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej.
Metrum (miara, wzorzec rytmiczny) – w nauce o wierszu obok pojęcia rymu wprowadza się również pojęcie metrum najczęściej dla oznaczenia rymu najzupełniej regularnego, bądź też wzorcowej miary rytmicznej, która każdorazowo aktualizuje się w materiale fonicznym konkretnego utworu. Termin "metrum" albo "wiersz metryczny" bywa używany również w węższym zakresie w odniesieniu do wiersza antycznego, a w poezji nowożytnej jako określenie wiersza sylabotonicznego (stopowego), zwanego również miarowym.

W 1828 Hugo opublikował pod wspólnym tytułem Ody i ballady całą swoją dotychczasową twórczość poetycką. Opisy historyczne, wspomnienia z dzieciństwa, napisane były jeszcze w sposób konwencjonalny, jednak zauważalne było już dążenie młodego pisarza romantycznego do zerwania z metrum i tradycją poetycką. Ten zbiór poezji pozwala także zauważyć zaczątek przemian duchowych, które będą trwały przez całe jego życie: żarliwy katolik stawał się stopniowo coraz bardziej obojętny wyznaniowo, jego monarchistyczne przekonania również słabły i pisarz dużo uwagi poświęcał niedawnej epoce napoleońskiej; ponadto poeta nie odrzucał swojego podwójnego dziedzictwa napoleońskiego (po ojcu) i monarchicznego (po matce), ale starał się je przezwyciężyć za pomocą konfrontacji przeciwieństw (słynna antyteza Hugo):
Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
Musical – typ angloamerykańskiej sztuki muzycznej. Geneza musicalu sięga drugiej połowy XIX wieku, jednak dopiero w latach 20. XX wieku gatunek zyskał prawdziwą popularność, a przez następne dekady nadal jeszcze kształtowała się jego formuła. Wraz z nastaniem ery kina i telewizji zaczęły powstawać musicale filmowe.
Les siècles, tour à tour, ces gigantesques frères, Différents par leur sort, semblables en leurs vœux, Trouvent un but pareil par des routes contraires. Wiek po wieku kolejno, ci potężni bracia Różni co do natury, podobni w swych pragnieniach Cel jeden odnajdują przeciwnymi drogami
Następnie Hugo oddalał się w swoich dziełach od bieżących problemów politycznych, nad które chwilowo przedkładał zasadę "sztuki dla sztuki". Rozpoczął pisanie Les Orientales (Orient był wówczas modnym tematem) w 1829 (w tym samym roku powstał Ostatni dzień skazańca).
Alphonse Marie Louise Prat de Lamartine, właściwie Alphonse-Marie-Louis de Prat de Lamartine (ur. 21 października 1790 w Mâcon, zm. 28 lutego 1869 w Paryżu) − polityk, pacyfista i poeta, tradycyjnie uważany za pierwszego twórcę francuskiego romantyzmu.
Giacomo Meyerbeer (ur. 5 września 1791 w Vogelsdorf k. Berlina; zm. 2 maja 1864 w Paryżu), właściwie Jakob Liebmann Beer, był francuskim kompozytorem operowym, najważniejszym twórcą grand opera.

Grecja na ruinach Missolonghi, malował Eugène Delacroix, 1827

Odniósł znaczący sukces, utrwalił swoją sławę poety romantycznego, a przede wszystkim ustalił swój styl pisarski w tematyce greckiej wojny o niepodległość (przykład ludów, które pozbywają się swoich królów nawiązywał także do ówczesnej sytuacji politycznej we Francji), która inspirowała również Byrona i Delacroix.
Elegia (gr. elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.
Osoba (πρόσωπον, prosopon - pierwotnie "twarz, maska", łac. persona - pierwotnie "maska") - rzecz o rozumnej naturze, cechująca się odrębnością od innych bytów, posiadająca świadomość własnego istnienia, wolę, własny charakter i system wartości. Obok ludzi (i hipotetycznych innych fizycznych istot rozumnych) wiele kierunków filozoficznych uznaje także osoby duchowe (zob. Bóg, anioł). We współczesnej filozofii pojęcie kluczowe dla chrześcijańskiego i niechrześcijańskiego personalizmu, mającego źródła w chrześcijańskim (zwłaszcza tomistycznym) rozumieniu osoby i nie uważającym osób za rodzaj rzeczy.

Początek dojrzałości twórczej

Od Jesiennych liści (1831), Pieśni o zmroku (1835), Głosów wewnętrznych (1837), aż do zbioru Światła i cienie (1840), zaznaczały się przeważające tematy poezji jeszcze lirycznej – poeta był "duszą o tysiącu głosów", zwracającą się do kobiety, Boga, przyjaciół, Natury i w końcu (w Pieśniach o zmroku) do rządzących, odpowiedzialnych za niesprawiedliwość tego świata.
George Gordon Noel Byron, lord Byron (ur. 22 stycznia 1788 w Londynie − zm. 19 kwietnia 1824 w Missolungi) – jeden z największych angielskich poetów i dramaturgów .
Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię itd.), lub instytucji (państwo, świątynia itp.), którzy mogą nimi swobodnie rozporządzać.

Poezje przemawiały do czytelników, ponieważ z pozorną prostotą poruszały popularne tematy; jednak Hugo nie mógł się oprzeć upodobaniu do epiki i wielkości do tego stopnia, że już w pierwszych wersach Jesiennych liści można przeczytać słynne: « Ce siècle avait deux ans! Rome remplaçait Sparte Déjà Napoléon perçait sous Bonaparte » «Ten wiek miał dwa lata! Spartę Rzym zastąpił I już w Bonapartego Napoleon wstąpił »
Hugo starał się już na początku umieścić poetę w Historii. Nigdy nie pozwoli mu z niej wyjść, w całej swojej twórczości.
Vianden (luks. Veianen) - miasto i gmina ze statusem miejskim we wschodnim Luksemburgu, w dystrykcie Diekirch, stolica admnistracyjna kantonu Vianden, nad rzeką Our. Graniczy z Niemcami.
Spirytyzm – doktryna stworzona w połowie XIX wieku przez francuskiego naukowca Hipolita Rivaila (pod pseudonimem Allan Kardec), głosząca istnienie w każdym człowieku "czynnika myślącego", który po śmierci odłącza się od ciała fizycznego i wciela przez reinkarnację w kolejne istoty. Zmarli, a jeszcze nie reinkarnowani ludzie mogą się porozumiewać z żywymi bezpośrednio, albo za pośrednictwem specjalnie uzdolnionych w tym kierunku osób (medium).

Na wygnaniu

Victor Hugo na wyspie Jersey

Całkowicie inne było przesłanie Chłosty (Châtiments) – strofy walki, które w 1853 miały na celu zlikwidować Napoleona III, zwanego przez Hugo m.in. "prorokiem nieszczęść" i "egzekutorem przeklętego bratanka". Hugo ciągle zmieniał gatunki, pojawiały się: bajka, epopeja, pieśń, elegia.
Nędznicy (oryg. fr. Les Misérables) – pięcioczęściowa powieść Wiktora Hugo, napisana w czasie, gdy Hugo przebywał na wygnaniu na wyspie Guernsey, opublikowana została w roku 1862. W tym samym roku ukazało się pierwsze wydanie polskie.
George Sand, urodzona jako Amantine Aurore Lucile Dupin, primo voto Dudevant (ur. 1 lipca 1804 w Paryżu, zm. 8 czerwca 1876 w Nohant) – francuska pisarka epoki romantyzmu.

Kilka lat później Hugo interpretował Kontemplacje (Contemplations), które ukazały się w 1856: Cóż to są "Kontemplacje"? – to wspomnienia duszy. Jego ówczesna twórczość to apoteoza liryczna naznaczona wygnaniem i śmiercią ukochanej córki (np. w Pauca Meae); emigracja wewnętrzna i polityczna – Hugo wyruszał samotnie odkrywać siebie wobec wszechświata.
Tristan Corbière, właściwie Édouard-Joachim Corbière (ur. 18 lipca 1845 w Coat-Congar, Francja; zm. 1 marca 1875 tamże) − francuski poeta, przedstawiciel symbolizmu; zaliczany do grona poetów wyklętych.
Arystokracja (gr. ἀριστοκρατία aristokratia, od wyrazów ἄριστος aristos "najlepszy" + κρατέω kratoi "najsilniejsi") – najwyższa warstwa społeczna wykształciła się w starożytnej Grecji, podczas najazdu Dorów w 1200 r. p.n.e.

Jego arcydziełem była Legenda wieków (La Légende des Siècles), łącząca historię świata w jeden wielki epos, wydany w 1859. Człowiek wychodzący z ciemności do Ideału przedstawiał zaś bolesną drogę ludzkości do Postępu i Światła.
Grafiki

Powszechnie nie są znane jego zamiłowania i talenty plastyczne. Ciągle odkrywa się na nowo jego obrazy. Stworzył ich około 4 tysiące (niektóre dostępne on-line), obecnie wystawiane nie tylko we Francji, ale również w Nowym Yorku, Wenecji, Brukseli i Madrycie.
Jako dobry samouk Hugo nie wahał się używać metod ludowych albo eksperymentalnych: mieszał atrament z czarną kawą, węglem, sadzami z komina, szkicując końcem zapałki albo chorągiewką ptasiego pióra.
Chłosta (oryg. fr. Les Châtiments lub Châtiments) - tom poezji satyrycznej i zaangażowanej Wiktora Hugo, wydany w 1853 roku. Jego celem było wyrażenie protestu wobec zamachowi stanu 1851.
Franche-Comté – kraina historyczna i region administracyjny we wschodniej Francji, przy granicy ze Szwajcarią. Graniczy także z następującymi regionami: Alzacja, Lotaryngia, Szampania-Ardeny, Burgundia i Rodan-Alpy. W jego skład wchodzą cztery departamenty: Doubs, Górna Saona, Jura i Territoire-de-Belfort.

Jego dzieła są małych rozmiarów i służyły mu do ilustrowania swej twórczości literackiej (Les Travailleurs de la mer) jak również jako prezenty dla przyjaciół wysyłane na urodziny lub inne okazje. Ta sztuka, którą uprawiał przez całe życie, stanowiła dlań przede wszystkim rozrywkę.
Początkowo jego prace były raczej realistyczne, ale wraz z wygnaniem i mistyczną konfrontacją poety z morzem, nabrały wymiaru prawie fantastycznego.
Guernsey (Baliwat Guernsey, fr. Guernesey) – terytorium przy francuskim wybrzeżu na Kanale La Manche, na wyspie Guernsey i pozostałych Wyspach Normandzkich z wyłączeniem wyspy Jersey.
Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (ur. 1 kwietnia 1815 w Schönhausen (Elbe), zm. 30 lipca 1898 w Friedrichsruh) – książę von Bismarck-Schönhausen, książę von Lauenburg; niemiecki polityk, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. W polityce wewnętrznej zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.

Ta strona talentu Hugo nie umknęła uwadze jego współczesnych i była przyczyną wielu pochwał, w szczególności od Baudelaira: Nie znalazłem u wystawców Salonu tej wspaniałej wyobraźni, która tkwi w obrazach Victora Hugo jak tajemnica w niebie. Mówię o jego rysunkach atramentowych, bo to więcej niż jasne, że w poezji nasz poeta jest królem pejzażystów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)