Viktor Orbán (wym. [orbaːn viktor]; ur. 31 maja 1963 w Székesfehérvárze) – węgierski polityk, przewodniczący Fideszu, premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.

Życiorys

Działalność do 1998

Urodził się w Székesfehérvárze, dzieciństwo spędził w miejscowości Alcsútdoboz. W wieku 14 lat wraz z rodziną przeprowadził się do Székesfehérváru. W 1987 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie im. Loránda Eötvösa. Napisał pracę magisterską pod tytułem Ruch społeczny wewnątrz systemu politycznego – przykład Polski. W latach 1989–1990 studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College w Oxfordzie jako stypendysta Fundacji Sorosa. W 1988 znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów. 16 czerwca 1989 w czasie pogrzebu bohaterów rewolucji węgierskiej 1956 wygłosił przemówienie na Placu Bohaterów w Budapeszcie, w którym zażądał wycofania z Węgier armii sowieckiej i przeprowadzenia wolnych wyborów. Był uczestnikiem rozmów tzw. Trójkątnego Stołu. Od 1990 sprawował mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. W 1993 został przewodniczącym Fideszu, który pod jego kierownictwem przeszedł ewolucję od ugrupowania liberalnego do partii konserwatywno-ludowej.

Pierwszy rząd (1998–2002)

W latach 1998–2002 sprawował funkcję premiera centroprawicowego rządu koalicyjnego. Za jego rządów Węgry przystąpiły do Sojuszu Północnoatlantyckiego, z powodzeniem prowadzono również negocjacje nad członkostwem w Unii Europejskiej. Ożywieniu uległy stosunki w ramach Grupy Wyszehradzkiej, jednak na przełomie 2001 i 2002 zostały one praktycznie zamrożone ze względu na spór węgiersko-słowacki o prawa mniejszości węgierskiej (m.in. tzw. Kartę Węgra) oraz dekrety Benesza. Podczas rządów Viktora Orbana dokonano rekonstrukcji zniszczonego w czasie II wojny światowej Mostu Márii-Valérii łączącego Węgry ze Słowacją, a także budowy nowego gmachu Teatru Narodowego w Budapeszcie. W kwestiach gospodarczych był początkowo zwolennikiem liberalizmu. Sprawując funkcję premiera doprowadził m.in. do zniesienia czesnego za studia wprowadzonego w pierwszej połowie lat 90. przez koalicję socjalliberalną i ponownie przywróconego przez rząd Ferenca Gyurcsánya w 2006. Był zwolennikiem wspierania przez państwo małych i średnich przedsiębiorstw. Za jego kadencji zmniejszyła się inflacja i bezrobocie oraz nastąpił wzrost płac, przy jednoczesnym pogłębieniu się deficytu budżetowego.

W 1999 jego ugrupowanie wystąpiło z Międzynarodówki Liberalnej i zgłosiło akces do centroprawicowej Europejskiej Partii Ludowej. Sam Viktor Orbán w 1992 został wybrany na wiceprzewodniczącego Międzynarodówki Liberalnej, następnie zasiadał w jej Komitecie Wykonawczym. W 2002 został wiceprzewodniczącym Europejskiej Partii Ludowej. Opowiada się za pogłębianiem integracji europejskiej, rozszerzeniem Unii o państwa bałkańskie oraz budową UE na fundamencie wartości chrześcijańskich.

Działalność w opozycji (2002–2010)

W wyborach parlamentarnych w 2002 koalicja Fideszu i Węgierskiego Forum Demokratycznego zdobyła więcej głosów od Węgierskiej Partii Socjalistycznej, jednak rząd utworzyli socjaliści i liberałowie. Po przegranych wyborach z 2002 i z 2006 Viktor Orbán pozostał liderem opozycji parlamentarnej. Stanął na czele ruchu obywatelskiego "Naprzód Węgry".

Kiedy Fidesz znajdował się w opozycji, partia ta wygrywała wybory do Parlamentu Europejskiego w 2004 i 2009.

Drugi rząd (od 2010)

W wyborach w 2010 został oficjalnym kandydatem koalicji Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej na urząd premiera rządu. Koalicja ta zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając ponad 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 28 kwietnia 2010 prezydent László Sólyom powierzył Viktorowi Orbánowi misję sformowania nowego rządu. 29 maja 2010 został zaprzysiężony na tym urzędzie, po tym jak poparło go 261 parlamentarzystów.

Pierwszą zagraniczną wizytę złożył w Warszawie. W pierwszej połowie 2011 jego rząd koordynował węgierską prezydencję Rady Unii Europejskiej. W tym samym roku z inicjatywy kierowanego przez Viktora Orbána Fideszu uchwalono nową konstytucję (Magyarország Alaptörvénye), zawierającą preambułę traktującą okres od okupacji nazistowskiej do pierwszych wolnych wyborów (od 19 marca 1944 do 2 maja 1990) jako okres braku niepodległości Węgier. Ponadto z inicjatywy jego rządu wprowadzono podatek liniowy PIT na poziomie 16% oraz obniżono podatek CIT dla małych i średnich przedsiębiorców. Od 2011 na Węgrzech zaczął pogłębiać się kryzys gospodarczy, agencja ratingowa Standard & Poor's obniżyła poziom wiarygodności ratingowej do tzw. poziomu śmieciowego, zaś negocjacje rządu Viktora Orbána z Międzynarodowym Funduszem Walutowym nie przyniosły sukcesów. Rząd Viktora Orbána przeforsował wówczas m.in. podwyższenie podstawowej stawki podatku VAT do 27% (najwyższa stawka w krajach Unii Europejskiej).

Na początku 2012 partie opozycyjne zorganizowały antyrządową manifestację w Budapeszcie (jej liczebność zagraniczne media określiły na "dziesiątki tysięcy" uczestników, zaś według organizatorów miało rzekomo w niej wziąć udział 100 tysięcy osób), protestując przeciwko wejściu w życie (od 1 stycznia 2012) nowej konstytucji, zarzucając ograniczanie demokracji. Działania gabinetu Viktora Orbána stały się także przedmiotem krytyki przez ze strony międzynarodowej prasy (m.in. "Financial Times" i "La Stampa"). 21 stycznia 2012 w węgierskiej stolicy odbyła się prorządowa manifestacja, której liczebność oszacowano na ponad 100 tysięcy osób, zaś według organizatorów miało wziąć w niej udział około 250 tysięcy manifestantów.