Vladimir Prelog - Polski Serwis Naukowy

Vladimir Prelog

Vladimir Prelog (ur. 23 lipca 1906 w Sarajewie, zm. 7 stycznia 1998 w Zurychu) - chemik, laureat Nagrody Nobla.

Urodził się w Sarajewie, znajdującym się wówczas w Cesarstwie Austro-Węgierskim, w wieku 15 lat przeniósł się do Zagrzebia. W latach 1924-1929 studiował w Pradze, tam też podjął pracę w prywatnym laboratorium syntezy chemicznej. Równocześnie prowadził badania nad alkaloidami pochodzącymi z kory kakaowca. W 1935 powrócił do Zagrzebia, podjął tam pracę wykładowcy na uniwersytecie i kontynuował badania nad alkaloidami, zwłaszcza chininą. Badania te prowadzone we współpracy z firmą farmaceutyczną Kaštel (obecnie Pliva) doprowadziły do wprowadzenia na rynek Streptazolu, pierwszego leku sulfonamidowego. W 1941 roku, dokonał pierwszej syntezy adamantanu.

Alkaloidy (arabskie alkali – potaż i gr. εἶδος eidos – postać = "przyjmujący postać zasady") – zasadowe związki organiczne pochodzenia roślinnego, zawierające układy cykliczne z co najmniej jednym zasadowym atomem azotu w pierścieniu, lub poza pierścieniem. Prekursorami do biosyntezy tych związków chemicznych są aminokwasy. Alkaloidy wykazują zwykle silne, nieraz trujące działanie fizjologiczne na organizm człowieka. Dla chemii organicznej przez ponad 100 lat były przedmiotem badań strukturalnych i syntetycznych. Przykładem jest morfina, wydzielona z opium w stanie czystym już w 1813, której budowa została wyjaśniona ostatecznie dopiero w roku 1952.

Izomeria optyczna - rodzaj izomerii konfiguracyjnej, która polega na występowaniu związków chemicznych w dwóch postaciach wykazujących przeciwną aktywność optyczną. Pary takich izomerów nazywa się enancjomerami, a ich istnienie jest związane z cechą związków chemicznych zwaną chiralnością. Enancjomery danego związku stanowią swoje wzajemnie nienakładalne odbicia lustrzane. Czasami do izomerów optycznych zalicza się również diastereoizomery, które nie są jednak swoimi odbiciami lustrzanymi.

W 1941 roku uciekł przed wkraczającymi do Zagrzebia Niemcami do Zurychu, do którego zaprosił go Leopold Ružička. Podjął pracę na ETH Zürich, początkowo jako asystent, w 1952 uzyskał tytuł profesorski, a w 1957 zastał kierownikiem laboratorium w miejsce Ružički. Kontynuował badania nad związkami pochodzenia naturalnego: alkaloidami, antybiotykami i enzymami. Koncentrował się zwłaszcza na ich stereochemii.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Sulfonamidy (sulfamidy) – grupa związków organicznych będących amidami kwasu sulfanilowego. Zawierają w swojej cząsteczce grupę sulfonamidową SO2NH2 podstawioną lub niepodstawioną. Pierwszym otrzymanym sulfonamidem był sulfanilamid[potrzebne źródło].

Właśnie za badanie stereochemii molekuł organicznych w 1975 otrzymał, wraz z Johnem Cornforthem, Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.

Był jednym z twórców konwencji Cahna-Ingolda-Preloga, opisującej konfigurację absolutną izomerów optycznych na podstawie tzw. starszeństwa podstawników.

W 1959 roku przyjął obywatelstwo szwajcarskie.

Nagroda Nobla – wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.

Konfiguracja absolutna (inaczej bezwzględna) – jednoznaczny sposób rozróżniania i nazewnictwa izomerów optycznych, a ściśle biorąc ustalania rzeczywistej konfiguracji podstawników przy centrach chiralności w enancjomerach i diastereoizomerach. W dużym uproszczeniu, konfiguracja absolutna jest sposobem jednoznacznego zapisu stwierdzającego czy określony enancjomer, a szerzej otoczenie każdego asymetrycznego atomu węgla jest "prawe" albo "lewe".

Zmarł w 1998 w Zurychu, w 2001 roku urna z jego prochami została przewieziona na cmentarz Mirogoj w Zagrzebiu.

Linki zewnętrzne

Autobiografia