Vukovar - Polski Serwis Naukowy

Vukovar

Vukovar – miasto leżące nad Dunajem we wschodniej Chorwacji (Slawonii) przy granicy z Serbią. Zamieszkuje je około 30 tys. mieszkańców 2003. Port rzeczny oraz ośrodek przemysłu włókienniczego (produkcja pończoch) oraz spożywczego. Stolica administracyjna Vukovarsko-srijemskiej županiji.

Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.

Cerkiew (z gr. kyriaké - należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja - lud, zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga. Nazwa cerkiew w języku staropolskim oznaczała po prostu kościół, dopiero w późnym średniowieczu nazwą tą określano tylko kościoły prawosławne.

Historia

Pierwsze wzmianki historyczne pochodzą z początku XIII w..

Wojna w Jugosławii

Osobny artykuł: Bitwa o Vukovar.

Miasto zostało prawie całkowicie zniszczone podczas walk chorwacko-serbskich w 1991 roku. Liczące przed tą wojną ponad 45 tys. mieszkańców miasto było prężnym ośrodkiem kulturalnym i gospodarczym wschodniej części Slawonii. Działał tu m.in. jeden z ważniejszych portów na Dunaju, planowano też budowę kanału śródlądowego mającego połączyć Vukovar z Bosanskim Šamacem. Miasto odgrywało również rolę w turystyce.

Vukovarsko-srijemska županija – komitat położony we wschodniej części Chorwacji. Obejmuje wschodnią Slawonię i zachodni Srem. Stolicą administracyjną jest Vukovar.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Jesienią 1991 nazwa tego miasta nie schodziła z pierwszych stron gazet. Toczyły się tam bowiem walki między federalną armią jugosłowiańską wspartą serbskimi ochotnikami, a broniącymi miasta oddziałami ochotników i żołnierzy chorwackich. Vukovar był jednym z punktów zapalnych wojny bałkańskiej. Zamieszkiwali ją nie tylko Chorwaci, ale też około 30% Serbów.

Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiatką przeszłości), posiadajacy wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszytskim naukom.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Siły walczących o Vukovar były nierówne. Po stronie chorwackiej miasta broniło ok. 1000 ochotników i żołnierzy. Serbów było kilkakrotnie więcej. Po blisko trzech miesiącach ostrzału artyleryjskiego, 16 listopada 1991, Serbowie ruszyli do generalnego szturmu na miasto. Następnego dnia dowództwo broniących Vukovaru oddziałów chorwackich ogłosiło kapitulację. Podczas walk zginęło ponad 7500 ludzi (głównie cywili - mieszkańców miasta). Większość pozostałych uciekła. Ci, którzy pozostali w Vukovarze, po zdobyciu go przez Serbów zostali zamordowani i pochowani w masowych grobach.

Przemysł spożywczy - dział gospodarki, który zajmuje się wytwarzaniem produktów i półproduktów przeznaczonych do spożycia takie jak mięsne, mleczne czyli nabiałowe, pieczywo, cukiernicze, napoje alkoholowe i bezalkoholowe, i wiele innych.

Gazeta – rodzaj wydawnictwa ciągłego, czasopismo ukazujące się częściej niż raz w tygodniu, najczęściej codziennie – w rozumieniu wszystkich dni roboczych.

Masakra szpitala

W listopadzie 1991 r. doszło do masakry rannych w szpitalu w Vukovarze. Armia Jugosłowiańska i paramilitarne czety serbskie strzelały wprost do leżących, ciężko rannych ludzi, natomiast 255 lżej rannych Chorwatów i przedstawicieli innych nieserbskich narodowości oraz szpitalny personel wyprowadzono i przewieziono do miejscowości Ovcara, 5 km na południe od Vukovaru. Tam bito ich i torturowano. W nocy z 20 na 21 listopada serbscy żołnierze wywieźli ofiary w 10-, 20-osobowych grupach w bezludne miejsce, gdzie wszystkich rozstrzelali, a ciała wrzucili do masowego grobu. Rok później grób odnalazła misja ONZ kierowana przez Tadeusza Mazowieckiego.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Po wojnie

Przez następnych sześć lat Vukovar pozostawał w rękach Serbów i dopiero w wyniku negocjacji pokojowych w 1998 przekazano go Chorwacji.

Obrona miasta urosła w legendę - Vukovar został ogłoszony chorwackim gradem herojem, czyli miastem-bohaterem, i wszedł na listę narodowych świętości Chorwacji.

Obecny Vukovar powoli się odbudowuje - powstaje m.in. nowe centrum miasta.

Chorwaci – naród południowosłowiański, liczący około 7 mln ludzi. Zamieszkują głównie Chorwację (około 4 mln) oraz Bośnię i Hercegowinę (0,6 mln). Większe skupiska Chorwatów znajdują się też w Austrii i Serbii. Na emigracji żyje około 2,5 mln Chorwatów, głównie w USA (0,3 mln), Chile (0,3 mln), ale również w takich krajach jak Argentyna, Niemcy, Kanada, Australia, Szwecja, i Brazylia.

Turystyka – zjawisko przestrzennej ruchliwości ludzi, które związane jest z dobrowolną zmianą miejsca pobytu, środowiska i rytmu życia. Obejmuje całokształt stosunków i zjawisk związanych z ruchem turystycznym.

W listopadzie 2010 prezydent Serbii Boris Tadić przybył do miasta i przeprosił w imieniu swego państwa za dokonane w 1991 zbrodnie - złożył także kwiaty w miejscu masakry pacjentów szpitala.

Zabytki

Miasto posiada zabytki z XVIII w. takie jak klasztor franciszkanów z kościołem św. Filipa i Jakuba, cerkiew św. Mikołaja, kaplica św. Roka czy późnobarokowy pałac rodziny Elk. W mieście znajduje się muzeum archeologiczne z ekspozycją przedmiotów znalezionych na terenie wykopalisk w miejscowości Vucedol.

Przemysł włókienniczy – gałąź przemysłu lekkiego zajmujący się przetwórstwem surowców na włókna, tkaniny, dzianiny itp., obejmuje między innymi, przędzalnictwo, tkactwo, dziewiarstwo oraz w przypadku przetwórstwa włókien łykowych – roszarnictwo.

Bitwa o Vukovar była 87-dniowym oblężeniem Vukovaru we wschodniej Chorwacji przez Jugosłowiańską Armię Ludową (JNA), przy udziale różnych sił paramilitarnych z Serbii, od sierpnia do listopada 1991. Przed wojną o niepodległość Chorwacji to barokowe miasto było zamożną mieszaniną wspólnoty Chorwatów, Serbów i innych grup etnicznych. W 1990 r. rozpoczął się proces rozpadu Jugosławii pod wpływem nacjonalistycznej polityki prowadzonej przez prezydenta Serbii Slobodana Miloševićia i prezydenta Chorwacji Franjo Tuđman. Doprowadziło to do wybuchu zbrojnego powstania Serbów chorwackich, wspieranych przez rząd Serbii i grupy paramilitarne. W Chorwacji milicja serbska przejęła kontrolę nad ludnością z obszarów Chorwacji, a JNA zaczęła agitować na rzecz buntu. Konflikt wybuchł na terenie wschodniej Slawonii w maju 1991. W sierpniu JNA rozpoczęła na szeroką skalę atak na terytorium Chorwacji, obejmując wschodnia Slawonię, w tym Vukovar.

Miasta partnerskie

Bač, Serbia

Dubrownik, Chorwacja

Przypisy

Bartosz Wieliński: Serbia jedna się z Chorwacją. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2010-11-05].

Linki zewnętrzne

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Vukovar

Strona internetowa (chorw.)