Wężowidła - Polski Serwis Naukowy

Skamieniałość zwierzęcia z gatunku Palaeocoma egertoni z okresu jurajskiego

Wężowidła (Ophiuroidea) – gromada morskich, dennych zwierząt zaliczanych do szkarłupni (Echinodermata), o gwiaździstym kształcie ciała podobnym do rozgwiazd, lecz z węższymi ramionami wyraźnie odgraniczonymi od centralnej tarczy i nie łączącymi się u nasady. Są najbardziej ruchliwymi, szybko przemieszczającymi się szkarłupniami. Poruszają się wężowatymi ruchami elastycznych, silnie umięśnionych ramion, niektóre pływają. Są wśród nich gatunki drapieżne, roślinożerne i detrytusożerne.

Wydawnictwo Wiedza Powszechna w Warszawie - wydawca słowników dwujęzycznych i podręczników do nauki języków obcych, słowników i poradników języka polskiego, podręczników do nauki języka polskiego dla cudzoziemców oraz popularnych rozmówek, a także leksykonów i książek popularnonaukowych z różnych dziedzin.
Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.

Budowa ciała

Dysk centralny jest okrągły i lekko spłaszczony, waha się w rozmiarach od 1 do 3 centymetrów, choć u największych gatunków może osiągać średnicę 30 cm. Bardzo duża różnorodność kolorystyczna. Odchodzi od niego promieniście 5, rzadziej 6 lub 7 cylindrycznych ramion. U niektórych gatunków mogą być silnie rozgałęzione. Ramiona nie mają bruzdy ambulakralnej. Pokryte są czterema rzędami tarczek – po jednym na górnej i dolnej stronie (grzbietowe i brzuszne) i po jednym z każdego boku (boczne). Pojedynczy zestaw tarczek – jedna grzbietowa, jedna brzuszna i dwie boczne odpowiadają położeniem wewnętrznemu członowi (kalcytowemu elementowi szkieletu). Często tarczki boczne rozrastają sie do tego stopnia, że pokrywają też górną i dolną stronę ramienia. Pozostałe tarczki są wtedy zredukowane. Każda tarczka lateralna pokryta jest rzędem kolców, których ilość i rozmiar zależy od gatunku. Podia są niewielkie, występują po jednej parze na każde połączenie między tarczkami: brzuszną i boczną. Papulle i pedicellarie nie występują. Spodnia strona dysku centralnego pokryta jest serią dużych płytek, okalających otwór gębowy. Tworzą też one aparat żujący o symetrii pięciopromiennej. U większości wężowideł jedna z płytek na spodniej stronie ciała przekształcona jest w madreporyt, inaczej niż u rozgwiazd, u których jest on na górnej stronie. Szkielet wewnętrzny ramion zbudowany jest z dużych, dwubocznie symetrycznych fragmentów kalcytowych – kręgów, bądź członów, niemal całkowicie wypełniających wnętrze ramienia. Człony połączone są liniowo mięśniami, które poruszają ramieniem. Taka budowa zapewnia dużą ruchomość ramienia w płaszczyźnie poziomej.

Szkarłupnie (Echinodermata, z gr. echinos – jeż + derma – skóra) – typ halobiontycznych, bezkręgowych zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) o wtórnej symetrii pięciopromiennej. Charakteryzują się wapiennym szkieletem wewnętrznym oraz obecnością unikalnego wśród zwierząt układu ambulakralnego pełniącego funkcję lokomocyjną, dotykową, a częściowo wydalniczą i oddechową. Najstarsze skamieniałości szkarłupni znane są z osadów dolnego kambru. Większość z nich prowadzi osiadły tryb życia, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę. Nie występują wśród nich formy pasożytnicze.
Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.

Lokomocja

Wężowidła są najbardziej mobilnymi szkarłupniami. Większość gatunków do poruszania się wykorzystuje ramiona, niektóre jednak (np. Ophionereis annulata) pełzają używając nóżek ambulakralnych. Podczas ruchu dysk centralny unoszony jest ponad podłoże na jednym lub dwóch ramionach z przodu i jednym lub dwóch z tyłu. Pozostałe dwa ramiona wykonują w tym czasie ruch do przodu. W ten sposób wężowidło porusza się do przodu w serii skoków. Ramiona mają dużą ruchomość w płaszczyźnie prostopadłej do osi ciała, ale bardzo małą w płaszczyźnie równoległej. Dlatego zwierzęta te są kruche, przy podnoszeniu za ramię łatwo je odłamać. Podczas wspinania się końce ramion mogą owijać się wokół przeszkód. Żadne ramię nie jest wyróżnione, więc wężowidło może poruszać się we wszystkich kierunkach. Dzięki swojej ruchliwości zwierzęta te potrafią wykorzystywać jako schronienie różnego rodzaju szczeliny, dziury, przestrzenie między kamieniami. Istnieją też gatunki wężowideł, (zwłaszcza z rodziny Amphiuridae), które żyją w norach, wykopywanych za pomocą ruchów ramion i nóżek ambulakralnych.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.
Hermafrodytyzm, obojnactwo, dwupłciowość, gynandromorfizm – zjawisko występowania w ciele jednego osobnika jednocześnie męskich i żeńskich gruczołów rozrodczych albo występowanie w jego ciele gruczołu obojnaczego wytwarzającego jaja i plemniki. Obojnactwo występuje często u zwierząt bezkręgowych i u roślin wyższych (u roślin nazywane jest obupłciowością lub androginią), rzadziej u kręgowców. U osobników hermafrodytycznych najczęściej zachodzi zapłodnienie krzyżowe, rzadziej samozapłodnienie – u roślin nazywane samopylnością.

Odżywianie

Wśród wężowideł występują mięsożercy, detrytusożercy oraz filtratory. Zwykle jeden gatunek moze łączyć kilka typów żywienia, z jednym dominującym. Filtratory wykorzystują ramiona do wyłapywania planktonu i detrytusu. Drobiny pokarmu przylepiają się do pasm śluzu na kolcach. Stamtąd zbierany są przy pomocy nóżek ambulakralnych i transportowane do otworu gębowego. Gatunki detrytusożerne pobierają cząsteczki pokarmu z osadu dennego również używając nóżek ambulakralnych. Drapieżne wężowidła polują głównie na wieloszczety, mięczaki i małe skorupiaki. Niektóre gatunki są komensalami gąbek albo liliowców. Układ trawienny jest prosty: otwór gębowy otoczony szczękami prowadzi do krótkiego przełyku i obszernego żołądka, który zajmuje większość objętości dysku. Jego ściany tworzą 10 płytkich wypukleń, które nie wchodzą do ramion. Nie ma jelita ani odbytu.

Kultura minojska, kultura kreteńska – jedna z najstarszych kultur epoki brązu w obszarze Morza Śródziemnego powstała na Krecie około 3000 r. p.n.e. Odkryta i poznana dokładniej dopiero na początku XX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Arthura Evansa. Wielu historyków uważa, że Kreta odgrywała ważną rolę w handlu cyną (stanowiącą jeden ze składników do produkcji brązu) we wschodniej części Morza Śródziemnego.
Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)