Węgierska Partia Socjaldemokratyczna

Węgierska Partia Socjaldemokratyczna (węg. Magyarországi Szociáldemokrata Párt, MSZDP) – węgierska partia polityczna powstała w 1890, istniejąca do 1948 i ponownie od 1988.

Historia

Partia powstała w grudniu 1890 na bazie Generalnego Zrzeszenia Robotników (węg. Munkásegylet). Swój program kierowała do klasy robotniczej, największe poparcie uzyskując w robotnicznych dzielnicach Budapesztu. Mimo niesprzyjających warunków (dyktatura Hortyego) partia o profilu marksistowskim, ale reformistycznym, działała w dwudziestoleciu międzywojennym, z powodzeniem ubiegając się o mandaty w Zgromadzeniu Narodowym (np. w 1922 uzyskała 26 miejsc, w 1926 – 15, w 1931 – 14, w 1935 – 11, w 1939 – 5). Poparcie dla niej wahało się od 17% u progu dwudziestolecia do 3% w roku wybuchu II wojny światowej. Partia była członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej (Labour and Socialist International).

Węgierska Partia Socjalistyczna (węg. Magyar Szocialista Párt) – partia socjalistyczna istniejąca na Węgrzech. W latach 1994–1998 i 2002–2008 ugrupowanie współrządzące krajem, a w okresie 2008–2010 partia rządząca.

Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza (Magyar Szocialista Munkáspárt) - rządząca w latach 1956-1989 węgierska partia komunistyczna utworzona w listopadzie 1956 r. w wyniku reorganizacji Węgierskiej Partii Pracujących (Magyar Dolgozók Partja), istniejącej od 1948. W październiku 1989 r., w wyniku postępującego upadku państw "demokracji ludowych", przekształcona została w Węgierską Partię Socjalistyczną wraz z odrzuceniem dotychczasowej ideologii komunistycznej. Do nowej partii przepisało się jednak tylko ok. 30.000 z ok. 700.000 dotychczasowych członków.

W 1939 zmieniła nazwę na Partię Socjaldemokratyczną (węg. Szociáldemokrata Párt, SZDP) i pod tym skrótem funkcjonowała do czasu przymusowego zjednoczenia z Węgierską Partią Pracujących w 1948 (po uprzedniej "weryfikacji członków"). W dwóch relatywnie wolnych wyborach przeprowadzonych po zakończeniu wojny (1945, 1947) uzyskała odpowiednio 17,4% i 14,9% głosów, co przełożyło się na 69 i 67 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. Partia weszła do koalicji rządzącej z Partią Drobnych Rolników, Niezależną Partią Chłopską i Węgierską Partią Pracujących.

Międzynarodówka Socjalistyczna (ang. Socialist International, SI, fr. l’Internationale Socialiste, IS, hiszp. Internacional Socialista, IS), największa z istniejących obecnie międzynarodówek, skupiająca partie socjaldemokratyczne i socjalistyczne. Powstała w 1951 roku we Frankfurcie nad Menem w wyniku przekształcenia Międzynarodowej Konferencji Socjalistycznej (powstałej w 1947 roku).

Wybory parlamentarne na Węgrzech w 2010 roku odbyły się w dwóch turach: 11 i 25 kwietnia. W ich wyniku został wyłoniony skład liczącego 386 posłów Zgromadzenia Narodowego (Országgyűlés).

Podczas rewolucji węgierskiej 1956 dokonano krótkotrwałej reaktywacji ugrupowania, które funkcjonowało jedynie przez dwa miesiące (październik – listopad 1956). Do jego liderów należeli wówczas: of Anna Kéthly, Gyula Keleman i Joseph Fischer. Wydawano gazetę "Népszava" .

W 1989 partia została ponownie powołana do życia jako alternatywa dla reformatorskich komunistów z Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej, która w 1989 przybrała nazwę Węgierskiej Partii Socjalistycznej. Jednocześnie, u progu lat 90. przeżyła dwa rozłamy (wyłoniły się z niej: Partia Socjaldemokratyczna – SZDP oraz Niezależna Partia Socjaldemokratyczna – FSZDP).

Wybory parlamentarne na Wegrzech w 2006 roku odbyły się w dwóch turach: 9 i 23 kwietnia 2006. O stanowisko premiera Węgier rywalizowali między sobą: Viktor Orbán – przewodniczący opozycyjnej partii Fidesz oraz Ferenc Gyurcsány – aktualny premier Węgier, przewodniczący Węgierskiej Partii Socjalistycznej. W wyborach zwycięstwo odniosła rządząca dotychczas socjalliberalna koalicja.

Mianem dwudziestolecia międzywojennego określa się okres między zakończeniem I wojny światowej (11 listopada 1918), a wybuchem II wojny światowej (1 września 1939).

Partia wystartowała w pierwszych wolnych wyborach parlamentarnych w 1990, jednak nie wzięła udziału w podziale mandatów, uzyskując 3,5% głosów. Liderem ugrupowania była wówczas Anna Petrasovics. W kolejnych wyborach (1994, 1998, 2002, 2006, 2010) poparcie dla ugrupowania nie przekraczało 1% głosów, a węgierską scenę polityczną, wzorem Polski, zdominowała lewica pokomunistyczna skupiona w Węgierskiej Partii Socjalistycznej. W 2002 mandat z poparciem WPS uzyskał w okręgu jednomandatowym lider socjaldemokratów László Kapolyi.

Język węgierski (magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.

Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

Przypisy

Wybory z 1920 partia zbojkotowała

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Internetowa (węg.)