Węgierska Republika Ludowa (WRL, węg. Magyar Népköztársaság) - nazwa państwa węgierskiego w latach 1949-1989. Członek Układu Warszawskiego, RWPG, jedno z państw członków tzw. bloku wschodniego. Państwo satelitarne, uzależnione od ZSRR.

Historia

20 stycznia 1945 r. węgierski rząd tymczasowy z udziałem komunistów podpisał zawieszenie broni. W latach 1946-1953 kierowani przez Mátyása Rákosiego komuniści zaprowadzili w kraju reżim wzorowany na stalinowskim. Przyjęto nową, opartą na radzieckiej, konstytucję (1949), znacjonalizowano przemysł, przeprowadzono kolektywizację rolnictwa, wszelkie formy opozycji były tłumione za pomocą terroru i represji przez służbę bezpieczeństwa (Államvédelmi Osztály, później Államvédelmi Hatóság). W latach 1953-1955 stanowisko premiera po Rákosim przejął Imre Nagy, popierany przez radzieckiego premiera Gieorgija Malenkowa. Nowy premier podjął działania zmierzające do liberalizacji gospodarki. Po dymisji Malenkowa w 1955 r., także Imre Nagy został usunięty ze stanowiska premiera.

W lipcu 1956 r., w wyniku zmian politycznych w ZSRR po śmierci Józefa Stalina (1953 r.) i pod naciskiem samych Rosjan, pozbawiono władzy i wywieziono do ZSRR Rákosiego. Postawienie na czele partii jego następcy, Ernő Gerő, skompromitowało węgierskich komunistów, którzy utracili resztki zaufania społecznego. W październiku 1956 r. rozpoczęły się masowe demonstracje, którym początek dał pogrzeb ofiar sfingowanego procesu politycznego (tzw. proces Rajka). Manifestacje kontynuowano jako wyraz solidarności z polskimi wydarzeniami z października 1956 r. (tzw. polski październik, dojście do władzy Władysława Gomułki), które powszechnie postrzegane były na Węgrzech jako zmiany o charakterze systemowym. 23 października demonstrantów zaatakowali funkcjonariusze służby bezpieczeństwa, co spowodowało wybuch powstania węgierskiego 1956. Po jego stłumieniu przez interwencję wojsk radzieckich władzę objęła ponownie partia komunistyczna (od przełomu października i listopada 1956 jako Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza, WSPR), kierowana przez Janosa Kádára. Po 1960 r. rząd Kádára podjął liberalizację w sferze gospodarczej. Osiągnięcia gospodarcze Węgier stały się jednym z wzorców reform podjętych w latach 80. przez Michaiła Gorbaczowa tzw. pierestrojki. W 1988 r. powstało opozycyjne Węgierskie Forum Demokratyczne, domagające się zmian w ustroju politycznym i ekonomicznym. W 1989 r., w wyniku rozmów opozycji, WSPR i organizacji społecznych (tzw. "Trójkątny Stół"), Węgry zostały przekształcone w państwo demokracji parlamentarnej, nastąpiła reorganizacja WSPR w Węgierską Partię Socjalistyczną.

Zobacz też