Właściwość - prawo - Polski Serwis Naukowy

Właściwość – w prawie formalnym fakt posiadania kompetencji przez organ władzy publicznej do rozstrzygnięcia powstałej przed nim sprawy. Właściwość organu regulują najczęściej osobne przepisy prawne normujące ogół instytucji procesowych. Sam fakt określania przez prawo właściwości organów urzeczywistnia zakaz prowadzenia postępowania w tej samej sprawie przez inne organy oraz ułatwia unikanie sporów o właściwość.

Postępowanie administracyjne - administracyjne prawo formalne (procesowe), w doktrynie jest definiowane jako określony tryb działań organów administracji publicznej w sprawach dotyczących praw i obowiązków niepodporządkowanych im służbowo konkretnych podmiotów bądź też jako uporządkowany ciąg czynności procesowych, dokonywanych przez organ administracji publicznej i inne podmioty tego postępowania, zmierzających do załatwienia sprawy indywidualnej w drodze decyzji administracyjnej. Postępowanie administracyjne sensu stricto nazywa się także ogólnym postępowaniem administracyjnym oraz postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym.
Ubezwłasnowolnienie - częściowe lub całkowite pozbawienie osoby fizycznej zdolności do czynności prawnych. Ubezwłasnowolnienie następuje w formie orzeczenia sądowego.

Organy powołane do rozstrzygania danego rodzaju spraw określa prawo ustrojowe i nie należy tego mylić z właściwością tych organów, w rozumieniu prawnym. Przykładowo, sprawy cywilne i karne rozstrzygają sądy powszechne, a sprawy administracyjne – odpowiednie organy administracji samorządowej i rządowej. Natomiast właściwość organu, regulowana przez prawo procesowe (formalne), dotyczy konkretnej sprawy przed określonym organem.

Kompetencja - pojęcie z zakresu prawa administracyjnego oznaczające uprawnienie, a zarazem obowiązek organu administracyjnego podejmowania określonych działań prawnych. Kompetencja najczęściej realizuje się w wydaniu pozytywnej lub odmownej decyzji administracyjnej, od której wydania organ administracyjny nie może się uchylić. Istotą kompetencji jest upoważnienie przyznane pewnemu podmiotowi do dokonania określonej doniosłej prawnie czynności konwencjonalnej, przy czym skorzystanie z takiego upoważnienia powoduje powstanie po stronie innego podmiotu obowiązku określonego zachowania się.
Rzecz w sensie prawnym i ekonomicznym to przedmiot materialny (obiekt przyrody w stanie pierwotnym lub przetworzonym) na tyle wyodrębniony, że może stanowić dobro samoistne w stosunkach społeczno-gospodarczych (w obrocie).

Przepisy prawne rzadko pozwalają na dowolność w wyborze właściwego organu. Przykładem braku właściwości miejscowej w polskim prawie o aktach stanu cywilnego jest możliwość wyboru urzędu stanu cywilnego, przed którym kobieta i mężczyzna zawierają małżeństwo.

Rodzaje właściwości

W przepisach regulujących właściwość różnych organów zawsze i wprost nazywane są dwa rodzaje właściwości: właściwość rzeczowa oraz miejscowa. W doktrynie prawa zwykło się również wyróżniać właściwość funkcjonalną.

Postępowanie sądowoadministracyjne - postępowanie sądowe toczące się przed sądami administracyjnymi w sprawach z zakresu kontroli administracji publicznej. Zgodnie z art.3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
Dwuinstancyjność – jedna z zasad postępowania sądowego i pozasądowego. Oznacza, że strona niezadowolona z orzeczenia organu pierwszej instancji (przed którym rozpoczęto postępowanie) może wnosić przewidziane prawem środki odwoławcze do organu hierarchicznie wyższego (drugiej instancji).

Właściwość rzeczowa rozgranicza sprawy i czynności organów różnych rzędów. Dotyczy więc tylko takich systemów prawnych, w których dla określonych spraw powołano więcej niż jeden organ. Przykładowo, drobniejsze sprawy cywilne i karne rozstrzygane są w Polsce przez sądy rejonowe, a ważniejsze – przez sądy okręgowe.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Spadkodawca (testator) - to wyłącznie osoba fizyczna, po której spadek z chwilą jej śmierci przechodzi na spadkobierców. Natomiast w razie ustania bytu osoby prawnej los jej majątku normują przepisy odnoszące się do tej osoby prawnej.

Właściwość miejscowa określa podział spraw i czynności pomiędzy organami równego rzędu, a więc niejako zasięg terytorialny ich kompetencji. Terytorialną strukturę organów rozstrzygających danego rodzaju sprawy regulują wspomniane już przepisy o ustroju tych organów. Przykładowo, znaczna ilość spraw toczy się w organie właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby strony (wnoszącej podanie w bądź pozwanego).

Akt normatywny – tekst zawierający sformułowane w języku prawnym i zapisane w postaci przepisów normy prawne. Normy te mają najczęściej charakter generalny i abstrakcyjny. Niekiedy pod tym pojęciem rozumie się także wszelkie teksty formułujące normy postępowania.
Środek zaskarżenia - środek prawny przysługujący stronie w celu zmiany orzeczenia rozstrzygającego sprawę na korzystniejsze dla siebie, czyli do zmiany bądź uchylenia orzeczenia.

Właściwość funkcjonalna to wskazanie kompetencji do czynności procesowych organów różnych instancji, a więc wszędzie tam, gdzie prawo umożliwia wnoszenie środków zaskarżenia.

Uwaga: nie należy pomylić właściwości rzeczowej z funkcjonalną.

Właściwość organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym

Przepisy prawa używają określenia "właściwość" choć prawidłowym jest też określenie "kompetencja" Właściwości owe zawarte są w prawie materialnym i wyróżniamy trzy takowe: miejscową, rzeczową i funkcjonalną (inaczej instancyjną) Właściwość miejscowa określa jaki organ jest kompetentny do rozstrzygnięcia sprawy. Ustala się jego terytorialny zasięg działania (np. zakresem terytorialnym rady powiatu jest obszar powiatu). Właściwość rzeczowa wskazuje kategorię spraw przekazanych danym organom (np. uprawnienia do wydania paszportu posiada wojewoda, dowodu osobistego wójt itd.). Właściwość funkcjonalna (instancyjna) określa organ właściwy instancyjnie do rozstrzygnięcia danej sprawy (np. zakaz organizowania zgromadzeń publicznych wydaje organ I instancji czyli wójt, organem jest wtedy wojewoda jako organ II instancji). Organy administracji publicznej nie mogą przekroczyć swoich kompetencji, zrzec się ich bądź ograniczyć. Mogą natomiast wyjątkowo działać w zakresie kompetencji innego organu. Następuje wtedy tzw. delegowanie kompetencji. Przeniesienie kompetencji wymaga podstawy ustawowej, jest to wyjątek od zasady nieprzenoszalności kompetencji.

Urząd stanu cywilnego (USC) - jednostka organizacyjna wchodząca w skład urzędu gminy powołana ustawą Prawo o aktach stanu cywilnego do rejestracji zdarzeń określonych w tej ustawie. Zdarzeniami tymi są urodzenie, zawarcie związku małżeńskiego i zgon. Pojedyncza gmina stanowi okręg USC, jednakże wojewoda może w jednej gminie stworzyć kilka USC a także połączyć kilka gmin w jeden okręg USC. Kierownika USC powołuje odpowiednio wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Prawo formalne, procesowe — zespół norm prawnych regulujących postępowanie przed organami wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej Prawo formalne urzeczywistnia normy prawa materialnego i pozwala na ich egzekwowanie. Dotyczy ono m.in. właściwości tych organów (rzeczowej, miejscowej, funkcjonalnej), wszczynania postępowania, pism procesowych, wniosków stron, dowodów, środków odwoławczych oraz innych instytucji procesowych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)