Władysław Żeleński - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy muzyka. Zapoznaj się również z: artykuł o Władysławie Żeleńskim – prawniku.

Władysław Żeleński, mal. Jacek Malczewski

Władysław Marcjan Mikołaj Żeleński (ur. 6 lipca 1837 w Grodkowicach pod Krakowem, zm. 23 stycznia 1921 w Krakowie) – polski kompozytor, pianista, organista, pedagog, organizator życia muzycznego.

Jacek Malczewski herbu Tarnawa, (ur. 15 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 października 1929 w Krakowie) – polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku.

Stanisław Moniuszko ) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

Życiorys

Był synem Marcjana Władysława i Kamili z Russockich. Władysław Żeleński już we wczesnym dzieciństwie przejawiał szczególne uzdolnienia muzyczne. Naukę gry na fortepianie rozpoczął w Krakowie pod kierunkiem Kazimierza Wojciechowskiego, a następnie Jana Germasza. W zakresie kompozycji kształcił się u Franciszka Mireckiego. W wieku 20 lat Żeleński miał już w swoim dorobku kompozytorskim dwa kwartety smyczkowe, tria oraz uwerturę, której prawykonaniem osobiście zadyrygował na koncercie w dniu 29 lipca 1857 roku.

Warszawskie Towarzystwo Muzyczne imienia St. Moniuszki - zajmuje się propagowaniem kultury muzycznej, organizuje koncerty, wystawy i audycje muzyczne dla dzieci i młodzieży.

Władysław Żeleński (ur. 11 lipca 1903 w Parchaczu (obecna Ukraina), zm. 25 czerwca 2006 w Paryżu) – polski prawnik, historyk i publicysta, mieszkający we Francji od zakończenia II wojny światowej.

Dalsze studia muzyczne odbywał od 1859 w Pradze, gdzie kształcił się w zakresie gry fortepianowej u Aleksandra Dreyschocka oraz w zakresie gry na organach i nauki kontrapunktu u Józefa Krejčiego. W 1862 uzyskał w Pradze tytuł doktora filozofii. W latach 1866-1870 doskonalił rzemiosło kompozytorskie w Paryżu pod kierunkiem Napoleona Henryka Rebera w Konserwatorium Paryskim, a później prywatnie u Bertolda Damckego.

Zygmunt Denis Antoni Jordan de Stojowski, znany też jako Sigismond Stojowski (ur. 8 kwietnia 1870 w Strzelcach na kielecczyźnie – zm. 5 listopada 1946) - wybitny polski pianista i kompozytor, mieszkający przez większość życia w USA.

Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseudonim literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 w Warszawie, zamordowany 4 lipca 1941 we Lwowie) – polski pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej, krytyk literacki i teatralny, lekarz, działacz społeczny.

W 1870 Władysław Żeleński powrócił do kraju. Początkowo działał w Krakowie, gdzie 30 stycznia 1871 odbył się jego koncert kompozytorski. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie po śmierci Stanisława Moniuszki objął klasę harmonii i kontrapunktu w Konserwatorium Warszawskim. W 1878 r. został dyrektorem artystycznym Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. W 1881 roku powrócił na stałe do Krakowa. Z jego inicjatywy zostało powołane Konserwatorium Krakowskie, w którym aż do śmierci w 1921 r. pełnił funkcję dyrektora. W konserwatorium prowadził także klasę organów i przedmioty teoretyczne. Jednym z jego uczniów był pianista i kompozytor Zygmunt Stojowski. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym (kw. Ka).

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Twórczość

Twórczość Władysława Żeleńskiego obejmuje 5 kwartetów smyczkowych, sekstet, 2 tria, kwartet fortepianowy, utwory na skrzypce i fortepian, utwory fortepianowe (w tym 2 sonaty i liczne miniatury), utwory organowe, Koncert fortepianowy Es-dur, utwory orkiestrowe: m.in. 2 uwertury (W Tatrach, Echa leśne), 2 symfonie, a także liczne pieśni. Skomponował też wiele pieśni do słów zaprzyjaźnionej z rodziną Żeleńskich Narcyzy Żmichowskiej „Gabryelli”.

Narcyza Żmichowska, ps. Gabryella (ur. 4 marca 1819 w Warszawie, zm. 24 grudnia 1876 w Warszawie) - powieściopisarka i poetka, autorka Poganki. Uważana za jedną z prekursorek feminizmu w Polsce.

Wanda Żeleńska (z domu Grabowska) (ur. 1841, zm. 1904) – żona kompozytora Władysława Żeleńskiego (1837-1921), matka Tadeusza Boya-Żeleńskiego (1874-1941) i jego braci: Stanisława Gabriela (ur. 1873) i Edwarda Narcyza (ur. 1878).

Opery

Konrad Wallenrod,

Goplana,

Janek,

Stara Baśń na podstawie powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego wystawiona w 1907 roku we Lwowie.

Rodzina

Od 1872 mąż Wandy Żeleńskiej z domu Grabowskiej, ojciec trzech synów: inżyniera Stanisława Żeleńskiego, tłumacza, satyryka, pisarza i lekarza z zawodu, Tadeusza Boy-Żeleńskiego, oraz urzędnika bankowego Edwarda Żeleńskiego.

Akademia Muzyczna w Krakowie (daw. Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Krakowie) – państwowa uczelnia muzyczna z siedzibą w Krakowie, kształcąca artystów muzyków na studiach pierwszego (dyplom licencjata), drugiego (tytuł magistra sztuki) oraz trzeciego (doktor sztuki) stopnia. Wywodzi swoją historię od założonego w 1888 roku krakowskiego Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego.

Grodkowice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Kłaj, około 15 km na wschód od Krakowa. Przed reformą administracyjną w 1999 roku należała do województwa krakowskiego. Leży na terenie parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Brzeziu.

Przypisy

Małgorzata Kosińska: Władysław Żeleński (pol.). culture.pl. [dostęp 2011-09-14].
„Łaskawa dziewczyna”, „Oczywistość”, „Tęsknota”, „Niepodobieństwo”, „Podarunek”, „Co ja bym ci chciała dać?”, „Dziwne dziewczę”

Linki zewnętrzne

Poczet rektorów Akademii Muzycznej w Krakowie

Władysław Żeleński – nuty tego kompozytora dostępne w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project