Władysław Dybowski - 1838-1910 - Polski Serwis Naukowy

Władysław Dybowski

Władysław Dybowski (ur. 18 kwietnia 1838 w Adamarynie, zm. 27 sierpnia 1910 w Wojnowie) – polski biolog, brat Benedykta, autor wielu wartościowych publikacji naukowych na tematy zoologiczne i paleontologiczne.

Urodził się w Adamarynie, w powiecie mińskim. Gimnazjum ukończył w Mińsku Litewskim, uniwersytet w Dorpacie. Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia. Od 1876 wykładał w Dorpacie jako docent, ale z powodu dokuczliwej choroby serca i nabytego jeszcze w dzieciństwie kalectwa musiał opuścić uniwersytet i osiąść w majątku Nieńkowie w Nowogródzkiem, gdzie od tej chwili prowadził swą działalność naukową.

Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.

Paleontologia (od gr. palaios – stary + on – byt + logos – nauka) – nauka o organizmach kopalnych, wyprowadzająca na podstawie skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów wnioski ogólne o życiu w przeszłości geologicznej. Ściśle związana z naukami biologicznymi i geologią, posługuje się często fizyką i chemią.

Brat, zesłaniec, a jednocześnie biolog, dostarczał mu z Syberii bogate materiały, głównie bezkręgowce wodne. Władysław opracowywał te materiały z niesłychaną starannością, publikując szereg rozpraw i monografii, które rozsławiły jego imię w świecie naukowym. Ostatnie 10 lat życia spędził w majątku swej siostry w Wojnowie, pracując, pomimo pogłębiającej się choroby.

Katorga (ros. Каторга, z greckiego κάτεργον keteirgon zmuszać) – ciężka praca fizyczna, często ponad ludzkie siły. Katorga była często karą dla osób, represjonowanych z przyczyn politycznych w Rosji. Zgodnie z rosyjskim kodeksem karnym z 1847 roku, zesłanie i katorga były karami powszechnie wymierzanymi uczestnikom zrywów narodowościowych i wyzwoleńczych. Po dojściu do władzy bolszewików zesłanie i katorgę zastąpiły zsyłki i łagry Gułag-u.

Koralowce (Anthozoa, z gr. anthos – kwiat + zoon – zwierzę, kwiatozwierz) – gromada wyłącznie morskich, skałotwórczych parzydełkowców (Cnidaria) występujących jedynie pod postacią polipa, zwykle kolonijnie, na niewielkich głębokościach, przytwierdzonych do dna morskiego, głównie w strefie ciepłej i gorącej, w dobrze naświetlonych i natlenionych wodach. W zapisie kopalnym znane są od kambru. Do najbardziej znanych przedstawicieli koralowców należą m.in.: koral czerwony (Corallium rubrum), zwany również szlachetnym, rafotwórcze korale madreporowe (Madreporaria) oraz koral korkowiec (Alcyonium palmatum). W polskiej strefie Bałtyku odnotowano 2 rzadko spotykane gatunki ukwiałów (Tealia felina i Halcampa duodecimcirrata). Trwałe struktury wapienne wytwarzane przez koralowce są podstawą do powstawania nowego ekosystemu znanego jako rafa koralowa.

Dorobek naukowy

Władysław Dybowski ma na swym koncie około 100 publikacji, głównie z dziedziny zoologii i paleontologii. Do najważniejszych należą jego rozprawy o koralach kopalnych oraz o systematyce i anatomii mięczaków i gąbek. Oprócz głównej dziedziny swoich badań interesował się też florystyką i etnografią, drukując w różnych czasopismach naukowych. Z prac warto wymienić: Studien über die Spongien des Russischen Reiches mit besonderer Berücksichtigung der Spongienfauna des Baikalsees (Petersburg, 1880), Monographie der Spongilla sibirica (Dorpat, 1884), Die Gasteropoden Fauna du Baicalsees (Petersburg, 1875), Supplement a la faune des Mollusques du lac Baical (Petersburg, 1909).

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Bezkręgowce (Invertebrata) – zespół wszystkich grup zwierzęcych o rozmaitych planach budowy i różnym pochodzeniu, przeciwstawiany potocznie kręgowcom (Vertebrata). Jest to sztuczna jednostka systematyczna grupująca zwierzęta wielokomórkowe (Metazoa), wyodrębniane na podstawie negatywnej cechy diagnostycznej – braku szkieletu wewnętrznego (osiowego) w postaci kręgosłupa i czaszki. Pozostałe cechy, którymi określa się bezkręgowce nie są jednoznaczne. Do bezkręgowców należy 97–99% współcześnie występujących zwierząt. Liczba opisanych gatunków przekracza 1 milion.