Władysław Niedoba - Polski Serwis Naukowy

Władysław Niedoba (ur. 22 marca 1914 r., Nawsie – zm. 12 marca 1999, Nawsie – obecnie w Republice Czeskiej). Polski reżyser, scenarzysta i aktor teatralny, autor widowisk o tematyce regionalnej, działacz społeczny i kulturalny na Zaolziu w Czechosłowacji, a następnie w Republice Czeskiej. Znany najszerzej pod scenicznym pseudonimem "Jura spod Grónia". Był bratem Adama Niedoby.

Adam Niedoba (ur. 10 lipca 1906 r. w Nawsiu – zm. 14 sierpnia 1972 r. w Wiśle). Polski nauczyciel, działacz społeczny i kulturalny, regionalista. Był bratem Władysława Niedoby, słynnego zaolziańskiego „Jury spod Grónia”.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Najmłodszy syn z pierwszego małżeństwa Ewy z domu Sikora i Pawła Niedoby, nawiejskiego gazdy. Jego dom rodzinny stał w centrum wsi – trzysta metrów od stacji kolejowej, nieopodal kościoła ewangelickiego, szkoły i gospody gminnej. Według tradycji rodzinnej, "królewskie" imię nadano mu za namową starszych braci, którzy argumentowali: "Mamulko, niechejmy mu pański nazwisko, my go dómy sztudyrować [gwarowo: uczyć] i bydzie panym".

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

W 1937 r. został zaangażowany do morawskośląskiego teatru narodowego w Ostrawie. Wkrótce powierzono mu pierwszą rolę solową: partię księcia w "Fauście". Po zajęciu Zaolzia przez Polskę w 1938 r. Niedoba został stypendystą katowickiego konserwatorium muzycznego. Wybuch II wojny światowej przerwał mu studia i uniemożliwił wyjazd na stypendium do Włoch.

Gazda – właściciel gospodarstwa wiejskiego na Podhalu. Bogaty gospodarz to hruby gazda, żona gazdy to gaździna, jego gospodarstwo gazdostwo lub gazdówka, a gospodarzyć to gazdować.

Folklor (ang. folk-lore "wiedza ludu") – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

We wrześniu 1939 r. wraz z miejscową kompanią Obrony Narodowej przeszedł podkarpacki szlak bojowy 21 Dywizji Piechoty Górskiej i jak część z jej żołnierzy po rozbiciu Dywizji został zagarnięty przez wojska sowieckie. Po ucieczce z rosyjskiej niewoli wrócił w rodzinne strony, gdzie został wcielony do Wehrmachtu. Ucieczka z wojska niemieckiego nie powiodła się: Niedoba został zesłany do obozu karnego na adriatyckiej wyspie Korfu. Dopiero stąd udało mu się zbiec. Z fałszywymi dokumentami przewędrował Albanię i Grecję wrócił do rodzinnego Nawsia.

Korfu[1], starożytna Korkyra (gr. Κέρκυρα = Kerkira, łac. Corcyra; wł. Corfu), górzysta wyspa w Grecji, w północnej części Morza Jońskiego u wybrzeży Albanii, łącznie z kilkoma pobliskimi wysepkami wchodzi w skład prefektury Kerkira w regionie administracyjnym Wyspy Jońskie. Stolicą wyspy i prefektury jest miasto Korfu (zwane też Kerkirą). Najwyższy szczyt na wyspie to Pantokrator (906 m n.p.m.).

Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej – cywilne odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej, w hierarchii orderów polskich wobec cudzoziemców pierwsze po Orderze Orła Białego. Order jest nadawany cudzoziemcom i zamieszkałym za granicą obywatelom polskim, którzy swoją działalnością wnieśli wybitny wkład we współpracę międzynarodową oraz współpracę łączącą Rzeczpospolitą Polską z innymi państwami i narodami.

Po wojnie zrezygnował z kariery śpiewaka operowego na rzecz pracy nad utrzymaniem i propagowaniem kultury polskiej na Zaolziu. W 1951 r. doprowadził do powstania w Czeskim Cieszynie Sceny Polskiej Těšínského divadla – jedynego poza granicami kraju stałego polskiego teatru zawodowego, w którym do 1960 r. był kierownikiem artystycznym, a także reżyserem, scenarzystą i aktorem. Był felietonistą polskojęzycznego czasopisma "Głos Ludu", pisał słuchowiska radiowe oraz widowiska dla założonego w 1947 r. zespołu "Gorol" w Jabłonkowie, w którym z Ludwikiem Cienciałą – "Jąkałą Maciejem" stworzył duet, bawiący publiczność gwarowymi dialogami. Obok Karola Piegzy był przez 50 lat animatorem corocznej polskiej imprezy folklorystycznej w Czechosłowacji a następnie w Czechach – "Gorolskiego Święta" w Jabłonkowie.

Wehrmacht – niemieckie siły zbrojne okresu III Rzeszy. Zostały utworzone 16 marca 1935 roku wbrew traktatowi wersalskiemu zastępując Reichswehrę. Powstały po wprowadzeniu przez Adolfa Hitlera powszechnej służby wojskowej. W skład Wehrmachtu wchodziły niezależne od siebie i posiadające własne sztaby generalne; wojska lądowe (Heer), lotnictwo (Luftwaffe) i marynarka wojenna (Kriegsmarine).

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

Był odznaczony m. in. Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (16 marca 1994 r.). Spoczywa na cmentarzu w rodzinnej miejscowości.

Bibliografia

Havlík Dorota: Benefis Jury spod Gronia. Krzyż dla hetmana gorolskiego, w: “Zwrot” nr 5/94, s. 12

Havlík Dorota: Dzisiaj gorol jest kimś [wywiad z Wł. Niedobą], w: “Zwrot” nr 3/94, s. 3-7

Lubina-Cipińska Danuta: Abonament na Polskę, w: "Śląsk" nr 1 (75), styczeń 2002, s. 54-56

Kaszper Kazimierz: Jura spod Grónia, w: “Śląsk” nr 8 (118), sierpień 2005, s. 44-46

Kara Leszek: Jubileusz »Gorola«, w: “Głos Ziemi Cieszyńskiej” nr 46 (1362), 13-19.XI.1987

Pyszko Jan: Znad Olzy od Bukowca, w: "Śląsk" nr 8 (35), sierpień 1998, s. 37-39

Semik Teresa: Osierocił Zaolzie, w: "Dziennik Zachodni" nr 62, 1999-03-15

Sikora Jacek: Ho, ho, ho! dla hetmana, w: “Śląsk” nr 5 (103), maj 2004, s. 87